Aydın Xan (Əbilov),
Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun sədri,
yazıçı-kulturoloq

2006-cü ilin ədəbiyyat sahəsində Beynəlxalq Nobel mükafatı laureatının adı açıqlanandan sonra bütün Türk dünyası bu əlamətdar kulturoloji faktı, ədəbi-mədəni hadisəni böyük razılıqla qarşıladı. Türkiyə, Azərbaycan və bir sıra başqa ölkələr ədəbi-mədəni ictimaiyyət fəallarının saysız-hesabsız İnternet forumlarında yerləşdirilən fikirlərində Orxan Pamukun layiq görüldüyü Nobel ödülü ilə bağlı mövqeləri haçalandı. Düşüncə tolerantlığına böyük əhəmiyyət verən bir yaradıcı şəxs kimi, təəssüflər olsun ki, mən o fərqli, ziddiyətli mövqe sahiblərinin böyük əksəriyyətinin fikirləri ilə heç cür razılaşa bilmərəm.
Türk dünyasının fəxri və nəhəng söz-düşüncə sahibi olan Orxan Pamuka Nobel mükafatının verilməsini, əslində, qədim Şərq mədəniyyətinin – İslam sivilizasiyasının etirafı kimi də qəbul etmək mümkündür. Nyu-York şəhərində baş vermiş faciə – 11 sentyabr beynəlxalq terror hadisəsi nəticəsində ABŞ və Avropadakı müsəlmanfobiya basqılarından, Əfqanıstan, İraq, Livan, İran ətrafında qlobal geosiyasi oyunlardan, qalmaqallı karikatura biabırçılığından sonra Qərb – xaçpərəst aləmi kulturoloji “tövbə”sini Şərqə məhz bu jestiylə göstərmək istədi.
Orxan Pamuk son bir neçə ildə Beynəlxalq Nobel Mükafatı Komitəsi nümayəndələrinin – İsveç Ədəbiyyat Akamediyasının üzvlərinin bəlkə də seçimində yanılmadıqları tək-tük intellektual-estetik düşüncə sahiblərindəndir. “Cövdət bəy və oğulları”, “Səssiz ev”, “Yeni həyat”, “Bəyaz qala”, “Qara kitab”, “Qar”, “Mənim adım Qırmızı”, “İstanbul: həyatım, xatirələrim” kimi əsərlərin müəllifi nəinki Türkiyə və Azərbaycan milli ədəbi-bədii söz sənətinin yönünü, həm də çağdaş dünya ədəbiyyatının istiqamətlərini müəyyənləşdirən intellektual yazarlardandır…
Bu sənətkarın günümüzün ədəbi prosesinə təsirini yalnız bir faktla göstərmək olar: Onun şah əsəri sayılan “Mənim adım Qırmızı” romanının Azərbaycan türkcəsində üç bədii tərcüməsi mövcüddür. Şərq və Qərb təmasının sərhədlərini dürüst müəyyənləşdirən, multimədəniyyət çağında Türk Dünyasının yerini və rolunu göstərən bu romanın ən son uğuru barədə hər zaman Türklə rəqabətə girən Çindən məlumat aldıq: “Mənim adım Qırmızı” kitabı ilin dəyərli əsəri elan edildi.
Orxan bəyin Nobel mükafatı alması həm də o deməkdir ki, planetimizin elitar və qlobal beynəlxalq tribunalara – YUNESKO, Roma klubu kimi dünya proseslərini istiqamətləndirən beyin mərkəzlərinə çıxış əldə etmişik – buralarda türkün səsi eşidiləcək.
Mən hələ onu demirəm ki, ədəbiyyat sahəsində Nobel mükafatı laureatı kimi Orxan Pamuk hər il türkdilli yazarların əsərlərini İsveç Ədəbiyyat Akademiyasına – Beynəlxalq Nobel Mükafatı Komitəsinə təqdim etmək səlahiyyətini əldə edib.
Artıq bir aydan çoxdur ki, Orxan Pamuku bütün dünya ictimaiyyəti – müxtəlif ölkələrin dövlət və hökumət başçıları təbrik edir, hətta bir çoxları sənətkarı ölkələrinə qonaq çağıraraq, onları qarşıda gözləyən seçkilərdə siyasi-mədəni dvidentlər qazanmaq istəyirlər. Axı dünyada müxtəlif peşə sahibləri, tanınmış insanlar çoxdur, amma planet miqyaslı yaradıcı şəxslər – xüsusən də böyük yazıçıların sayı azdır.
Çox təəssüflər olsun ki, bu əlamətdar hadisəyə baxmayaraq, Türkiyə və Azərbaycanda Orxan Pamuka Nazim Hikmət qismətini arzulayanlar da tapılır. Maraqlıdır, Orxan Pamukun sevə-sevə vəsf etdiyi və dünyaya tanıtdırdığı İstanbulu qarış-qarış əcnəbilərə-yadlara satanlar, şəhəri dağıdanlar indi türk millətinin vəkili kimi – guya olmayan “erməni soyqrımı”nı tanıdığını dilə gətirdiyi üçün – bu dünyaşöhrətli məşhur yazarı müxtəlif basqılara məruz qoyurlar. Halbuki Orxan Pamukun kitablarını, xüsusən də sonuncunu köhnə İstanbulun ədəbi saxlanıcı da saymaq mümkündür.
…Artıq bir aydan çoxdur ki, Orxan Pamuku bütün dünya ictimaiyyəti – müxtəlif ölkələrin dövlət və hökumət başçıları təbrik edir, hətta bir çoxları sənətkarı ölkələrinə qonaq çağıraraq, onları qarşıda gözləyən seçkilərdə siyasi-mədəni dvidentlər qazanmaq istəyirlər. Axı dünyada müxtəlif peşə sahibləri, tanınmış insanlar çoxdur, amma planet miqyaslı yaradıcı şəxslər – xüsusən də böyük yazıçıların sayı azdır.
Çox təəssüflər olsun ki, bu əlamətdar hadisəyə baxmayaraq, Türkiyə və Azərbaycanda Orxan Pamuka Nazim Hikmət qismətini arzulayanlar da tapılır. Maraqlıdır, Orxan Pamukun sevə-sevə vəsf etdiyi və dünyaya tanıtdırdığı İstanbulu qarış-qarış əcnəbilərə-yadlara satanlar, şəhəri dağıdanlar indi türk millətinin vəkili kimi – guya olmayan “erməni soyqrımı”nı tanıdığını dilə gətirdiyi üçün – bu dünyaşöhrətli məşhur yazarı müxtəlif basqılara məruz qoyurlar. Halbuki Orxan Pamukun kitablarını, xüsusən də sonuncunu köhnə İstanbulun ədəbi saxlanıcı da saymaq mümkündür.
Qardaş Türkiyə Respublikasının bir çox mətbuat orqanları yazdı ki, Orxan Pamuk məhz Avropanın eşitmək istədiyi fikirləri dilinə gətirdiyinə və qlobalist movqeyinə görə Nobel mükafatı ilə şərəfləndirilib. Yanlış fikirdir, artıq altı ildir ki, yazıçının adı Nobel ödülünün iddiaçıları sırasında hallanırdı. O zamanlar Orxan Pamuk bir sıra məsələlərlə bağlı özünün fərdi mövqeyini ictimailəşdirmirdi. Nobel mükafatına qədər isə çoxsaylı milli və beynəlxalq sənət mükafatlarına layiq görülmüş bu böyük sənətkarı, əslində, biz Türk Dünyasının başı üzərinə qaldırmalı, beynəlxalq aləmdə haqq səsimizə çevirməliyik.
“Dəyərli yazarlar, Bakıda ilmaq mənim üçün çox böyük bir şərəfdir.
Mənim bir çox kitablarım dünyada işıq üzü görüb. Son 6-7 ildə əksər dillərə çevrilən kitablarıma görə mən çox səyahət edirəm. Səyahət etdiyim yerlərdə, qonaq olduğum ölkələrdə özümü doğma sayıram. Lakin burada, bu şəhərdə — Türkiyə ilə bağlı olan məkanda özümü evdəki kimi hiss edirəm. Musafir olduğum yerlərdə hər tərəfə qıraqdan baxır, oraları hiss etməyə çalışıram. Özümü evdə hiss etdiyim yerlər var.
İki milyon türk yaşayan Almaniya, ümumiyyətlə isə Türkiyənin izi olan ölkələr — Ukrayna və İrandakı kimi Azərbaycanda — Bakıda da özümü çox rahat hiss edirəm. Bu hisslər məni elə hava limanındaca bürüdü. Toplantınıza qoşularaq buranın yazarlarının ədəbi-mədəni fikirlərini dinləmək istərdim. Hamımızı birləşdirən şey Türk dünyasıdır. Anadoluda eşitmişəm: millət Türkiyədən və ya Azərbaycandan bəhs etməyə başladığı andan etibarən ədəbiyyatı sevir. Yazmaq istəyən əgər yazar, şair olacaqsa, belə bir şeyi hiss edirsə, həmən deyər ki, türk dilim var. Türk dilinin qədim keçmişinə, dünyada yayılmasına rəğmən, indi durum başqadır. Bütün zamanlarda özünü qəbul etdirən, keçmişi zəngin olan, sevilən bu dil indi seçim qarşısındadır. Türk dünyasının hər yerində, — istər İstanbul, istər Bakı, istərsə də Orta Asiya cümhuriyyətlərində yaşayan yazar bu dildə — türkcədə yazarkən, öncə bunu düşünür: məni kim oxuyacaq, işim çətinliyə düşməyəcək…
Çünki Türkiyə tarixinə varanlar bu gün bir qədər kənara çəkilmişdir. Özümdən götürürəm: əsərlərim 30 dilə çevrilsə də, çox zaman eşidirəm ki, yaxşı türk yazarı yoxdur. Türkiyədə minlərlə yazar var, amma onların səsi kənara çıxmır. Türk səsi vaxtilə dünyada çox duyulsa da, indi eşidilmir. Yazmağa təzə başlayan da, peşəkar yazar da ölkəsindən kənarda oxunmasını, duyulmasını istəyir. Yazarın bütün dünyada səslənmək, bütün insanlıq adından danışmaq keçər könlündən.
Çağdaş Türkiyə yazarlarının çoxlu çətinlikləri var. Bu, həm yaradıcılıqla bağlı məsələlərə, həm də ictimai-mədəni düşüncəyə aid problemlərdi. Türk cəmiyyətinin bir qism insanları belə düşünür ki, içimizə qapılaq, dünyaya qarışmayaq — başqa mədəniyyətlərdən bəhrələnən, lakin yabançılığa çox da meyl etməyək.
Əksinə, başqa cür, fərqli düşünənlərə də rast gəlmək mümkündür. Amma türk yazarı Türkiyəni, türk insanını, onun yaşam tərzini, düşüncələrini dünyaya çıxartmalı, xaricilərə tanıtmalıdır. Bu mənada dünya ilə təmasdan, başqa mədəniyyətlərlə ünsiyyətdən qorxmaq, çəkinmək lazım deyil. Türk yazarının bütün dünya üçün açıq olması vacibdir. Dövlət və siyasi maraqlar bir yana, xalqın və insanların maraqlarını qorumaq lazımdır.
Mən ötən əsrin 70-ci illərinin ortalarında roman yazmağa başladığım vaxt i zamankı türk uəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrə parçalandığının şahidi oldum. Atatürkçülər, sosialistlər, millətçilər, kommunistlər, dinçilər, Avropalaşma tərəfdarları və b.
Bütün bu düşüncə sahibləri mənim əsərlərimin surətlərinə çevrildi. Onlara uyğun olaraq, yazarlar arasında da bir bölünmə vardı. Əlbəttə, bunun mənfi və müsbət tərəfləri çoxdur…
Ədəbiyyat cəmiyyətdə baş verən bütün bu olaylara reaksiya verməlidir. Bəzən yazarlar şikayətlənirlər:
“Əfəndim, bizləri kim oxuyur, kim bizi tanıyar, kim dinlər…”
Yazmağa başladığım zaman məndən də eynilə soruşardılar: səni kim oxuyar, necə dolanarsan, dünyada kim səni tanıyar. Amma son iyirmi ildə Türkiyə ədəbiyyatında, ədəbi-mədəni həyatında çox şeylər dəyişdi. Düşünürəm ki, bu dəyişikləri gerçəkləşdirənlər sırasında təkbaşına, şəxsi olaraq yazıb-yaradanlar da çoxluq təşkil edir. Lakin, bayaq da qeyd etdiyim kimi, müəyyən problemlər var. Dövlət yazarlarla bağlı xüsusi layihələrini gerçəkləşdirməlidir ki, yazarlar da ondan faydalana bilsinlər. Biz çox maraqlı bir zamanda yaşayırıq. Bu durum isə Türkiyədə yazan hər kəsə təsir edir.
Türkcə yazanlar, öncə, çox zəngin olan öz mədəniyyətlərinə güvənməlidirlər. Bütün dünyaya öz varlığını, mədəniyyətini sübut etmək lazımdır. Dünyadakıları öyrənməklə, öz mədəniyyətimizi zənginləşdirmək aə modern vasitələrlə onu tanıtmaq, yaymaq gərəkdir. “Dünyanın hansı problemləri millətimiz üçün daha aktualdır”, sualını da unutmamalıyıq ki, türk yazarının da deməyə sözü olsun.
Evimizdən, məhləmizdən, anamızdan, cocuqlarımızdan yazdıqlarımız bütün dünyanı maraqlandmalıdır. Modern ədəbiyyatı insanlara çağdaş dildə çatdırmaq lazımdır. Böyük əsərlərin dili bütün insanlıq tərəfindən asan anlaşılır. Kulturoloji bir aləm var ki, sənin yazdığını dəyərincə yaxşı anlayar. Mənim dediklərim bütün Türk Dünyasında yaşayıb-yaradanlara da aiddir.
Burada, Bakıda olduğuma görə çox şadam”.
Türk dünyasının öndər yazarı Orxan Pamukun 2004-cü ildə Azərbaycan Yazıçılarının XI Qurultayındakı bu çıxışını yada salanda, nədənsə, böyük türk şair Nazim Hikmət yada düşdü.
Hər iki nəhəng sənətkar dünyada tanındı, oxundu, sevildi, dəyərləndirildi, fəqət, məmləkətində söyüldü, basqıya məruz qaldı, incidildi. Bu qüdrətli qələm sahibləri həbsxana qorxusu, öldürülmək təzyiqi ilə üzləşdi qardaş Türkiyədə. Əgər sabah xəbər yayılsa ki, Orxan Pamuk Türkiyədən inciyərək Avropaya üz tub, şəxsən mən buna təəccüblənmərəm, əksinə, sevinərəm: çünki türklərin arasında “peyğəmbər olmaq mümkün deyil” .
2004-cü il mayın 17-də Azərbaycan Yazıçılarının XI Qurultayına dəvətli olan qonaqların arasında xarici yazarlar — Türkiyə, Rusiya, Finlandiya, İran, Gürcüstan və s. dövlətlərdən gəlmiş şəxslər vardı.
Dünya şöhrətli nasir, qardaş Türkiyə Cümhuriyyətinin çağdaş ədəbiyyatında adlı-sanlı imza sahibi kimi tanınan Orxan Pamukun da qurultayın qonaqları sırasına qoşulması bir daha onu sübut edir ki, milli söz sənətimiz artıq özünün yeni — daha keyfiyyətli kulturoloji mərhələsinə qədəm qoymalı aə yaxın gələcəkdə Şərq ilə Qərb dünyasının qovuşduğu Avrasiya məkanında güclü bir ədəbi-mədəni məkana çevrilməlidir. Amma arzu-istəklə reallıq arasında yerlə göy qədər fərq varmış, demə…
O zaman, yəni iki il bundan əvvəl Eazıçılar Birliyinin rəhbərliyi və qurultayın təşkilat komitəsi tərəfindən tanınmış yazıçıni — dünyanın 30 dilinə çevrilmiş romanların müəllifini qarşılamaq və müşayiət etmək kimi maraqlı tapşırığı alanda, düzü, çox sevindim. Oxuduğum kitablarından ruhən dostluq etdiyim bu böyük nənətkarın Azərbaycana gəlişi, doğrudan da çox əlamətdar, ədəbi-mədəni həyatımızda mühüm hadisə idi.
Rəsmi vəzifəm hörmətli qonağı qurultaya gətirmək və şəhəri gəzdirmək idi: qeyri-rəsmi işim isə bambaşqaydı. Məndə olan məlumata görə, Orxan Pamuk Azərbaycan səfərindən sonra Böyük Britaniyaya — İngilis Yazarlar Birliyinin toplantısına dəvət almışdı. Ölkəmizə iki günlüyə gəlmiş sənətkara bu qısa səfəri ərzində, heç olmasa, köhnə, indi isə gün-gündən yeniləşən – bir qədər dəyişdirilən, bir qədər dağıdılan, bir qədər gözəlləşən, bir o qədər də eybəcərləşdirilən Aakımızı sevdirməliydim.
Düzü, Orxan bəyi təkrarən Azərbaycana qaytarmaq estəyirdim və boynuma alım ki, “öhdəliyimi” uğurla yerinə yetirdim.
“Aydınciyim, ben Bakunu sevdim, bir daha buraya qayıdasıyam,” — sonda Orxan bəy mənə dedi: “bircə şərtlə…”
Bu yazımda Orxan Pamukla görüşümün bəzi məqamlarına toxunacağam. Yazarların oədbirində iştirakını və onun şərəfinə verilən ziyafətlərdən sonra ədəbi-mədəni mühitimizin bir çox maraqlı tərəflərini bəyəndiyini söyləyərək Orxan Pamuk o vaxt Aakı ilə ətraflı tanış ola bilmədiyinə görə təəssüfləndiyini dilinə gətirdi.
İçərişəhəri, Qız qalasını, Şirvanşahlar sarayını, dənizkənarı Milli Parkı, XIX əsrə aid binaları, italyan və Avropasayağı qədim tikililəri, bənzərsiz miniatür kitab muzeyini, AMEA-nın Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyini, S.Vurğunun ev muzeyini, Yazıçılar Birliyinin binasını, Fəvvarələr meydanını, qədim karvansaraları, Muğam Teatrını, paytaxt metrosunu, dolanbac küçələrimizi, şəhərkənarı gecəqondularını neft buruqlarını, modern restoranları, daha nələri, nələri görüb Bakımızı sevdi Orxan bəy.
İnsanlarımızın, xüsusən də yazarlarımızın, ədəbiyyatsevərlərimizin ahtiram və hörmətini duyandan sonra Azəri türklərinə qəlbdən vurulduğunu söyləməyi də unutmadı…
Hər bir daşında tarixin zərrəsi görünən şəhərimizdə çoxlu şəkillər çəkdi, öz gəlişi ilə isə çağdaş zamanımızı zənginləşdirərək sivil tarixə çevirdi.
“Bakı müxtəlif mədəniyyətlərin qovuşduğu məkandır”, — heyrətini gizlətmədi.
Mən isə elə ilk andaca onun gözünün odunu aldım:
- Əfəndim, Orxan bəy, bu gün sizi hamı tərifləyəcək, çünki bizlərdə qonağı heç vaxt tənqid etməzlər. Fəqət, mən, bir kulturoloq-oənqidçi olaraq, missiyamı yerinə yetirməyə çalışacağam: bütün günü tərif enerjisini toplayın, gecə isə sizi tənqid atəşinə tutacağam. “Mənim adım Qırmızı” romanında.
Tez sözümü kəsib:
- Aydın bəy, izn ver, Bakı ilə baş-başa durum…
Sözün düzü, gecənin bir yarısı mehmanxanaya qayıdanda söhbət əvəzinə ilk əvvəl “Qar” romanını, sonrakı gün isə “İstanbul: həyatım, xatirələrim ” eitabını mənə ərmağan edən yazıçıya sataşmaq məqsədilə ailimi yenə ainc qoymadıi: “Orxan bəy, siz tənqidçiyə rüşvətmi təklif edirsiz?..”
- Bakıda – nizlərin aranızda sanki ketablardan gerçək dünyaya qayıtdım, — növbəti nöhbətində boynuna aldı görkəmli sənətkar.
İki unudulmaz gün: bu zaman kəsiyində Orxan Pamuk dünyanı təkrarən mənə sevdirdi. Hələ onu demirəm ki, sənətkar sanki zəmanəmizi, şəhərimizi, həyatı mənə yenidən qaytardı. Orxan Pamukun magik oəsirindən ölkəmizə, Bakımıza, ədəbiyyatımıza, başda Anar, Elçin, Muğanna, Hidayət, Çingiz Abdullayev, Çingiz Əlioğlu, Rüstəm Behrudi kimi dəyərli ziyalılara – yazarlarımıza olan sevgim birə-yüz artdı…
Qurultaydan bir gün sonra, yəni mayın 19-da Yazıçılar Birliyinin Natəvan klubunda Orxan Pamuk ilə ölkəmizdə fəaliyyət göstərən çoxsaylı elektron və yazılı KİV nümayəndələrinin görüşü — jurnalistlərin təbirincə desək, mətbuat konfransı keçirildi. Tədbiri Yazıçılar Birliyinin sədri, xalq yazıçısı Anar açdı. Orxan Pamuk kimi dəyərli türk yazarını Bakıda gördüyündən məmnun qaldığını söyləyən Anar bildirdi ki, AYB İdarə Heyətinin yekdil qərarı ilə tanınmış türk romançısı Yazıçılar Birliyinin fəxri üzvü seçilmişdir. Bu münasibətlə qonağı təbrik edən AYB sədri sözü jurnalistlərə verdi.
Media nümayəndəliklərinin suallarına cavab verən Orxan bəyə daha sonra Yazıçılar Birliyi katibliyinin hədiyyələri təqdim olundu…
Tanınmış nasir-publisist, Azərbaycanın böyük dostu, Yazıçılar Birliyinin Türkiyə təmsilçisi İrfan Ülküyə də verildi hədiyyələr. İrfan bəy Orxan Pamukun dostu və qonaqdaşı idi. Səfərin sonunda isə o dostluğu mənimlə tən yarı böləndə Orxan bəy etiraz etmədi:
- Biz türklərin sevgidən, dostluqdan özgə paylamağa bir oeyimiz yox…
O xoş günlərdə Orxan Pamukdan soruşanda:
- Bakının bir suyu İstanbula oxşayırmı? — İrfan bəy Azəri türkcəsinin Türkiyə türkcəsində anlamını verməyə məcbur oldu…
- Bəs nəyə görə rəngləri ədəbiyyata gətirdiniz? — növbəti sualımı ünvanladım Orxan bəyə.
- “Özün tap!” — tez dilləndi sevimli yazar.
Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan Ədəbiyyatı Muzeyinin altındakı Bakı oxucularının sevimli yeri sayılan “Akademiya” kitab mağazasında “qonaq” dəftərinə ürək sözlərini yazıb imza atan Orxan Pamukun səhifənin qırağında air rəsm əsəri cızanda, daha sonra saysız-hesabsız fotoşəkillər çəkəndə sualımın cavabını tapdım. Axı yazıçı vaxtilə uəm rəssamlıqla məşğul olub, uəm də memarlığı oxuyub.
Sözün hər çalarında, hətta son “İstanbul: həyatım, xatirələrim” eitabındakı xatirə yazılarını sənədli, real tarixi-ailəvi oəkillərlə oamamladığını görəndə, əsla təəccüblənmədim…
O görüşdə myn ona zarafatla “qocam” dedim: 1952-ci ildə doğulduğuna işarə etdim. Sonra düşündüm ki, yaş fiziksal deyil, duyumsal bir nəsnədir. Doğrudan da Orxan Pamuka 52 yaş vermək mümkün deyil. Onun nimasında bir saflıq, təravətlik, təzəlik var: qələmə aldığı romanlardakı çağdaşlıqdan danışmağa, sadəcə, imkan yoxdur…
- Nədənsə, əsərlərinizdə intim səhnələrə çox rast gəlirik: kitabların satışına görəmi, yoxsa çağdaş oxucunu heyrətləndirmək üçündür bu?.. — sorğumdan da yayındı.
- Mənim 12 yaşda olanda qızım da bir dəfə utana-utana bu sualı məndən soruşanda, cavab verməyə çətinlik çəkdim…
Əgər söhbətimiz ancaq bundan – intimlikdən və rənglərdən olacaqsa, onda bizimki alınmaz, — deyən zaman onu özəl “ANS” telekanalının “Nəzər nöqtəsi” verilişinə çağırdılar.
Hələ onu demirəm ki, şair-tərcüməçi, dostum Səlim Babullaoğlu gah şəkillərimizi çəkir, gah da dünyanın tanınmış, dəbdə olan yazarların əsərləri ilə yaxından tanış olub-olmamasıyla bağlı yazıçını söhbətə cəlb edirdi.
- Sizdə səviyyəli gənclər var, – Orxan bəy söhbət əsnasında bildirdi.
Mənsə yazıçını qıcıqlandırıb ədəbi söhbətə həvəsləndirmək üçün yenə zarafat adlı silahıma əl atdım:
- Onsuz da sizi tənqid edəcəyəm, hətta bütün dünya üstümə düşsə belə.
- Şu Aydın məndən görəsən nə istəyir!? – demə, Orxan bəy də “şaka” – zarafat məsələsində məndən heç də geri qalmır.
Yazıçını özünə aid materiallara, eyni zamanda ədəbi tənqidə qarşı çox həssas gördüm. Yəqin bu ona görədir ki, vətənində ona haqlı-haqsız həddən artıq hücumlar olur.
Orxan Pamukun gəlişi ədəbiyyatsevər xalqımız üçün əsl hadisəyə çevrildi: ciddi söz sənətinin — böyük türk yazarının yaratdığı gözəl ovqatı ancaq bayrama oxşatmaq olar – maraqlı ədəbi-bədii söz hadisəsinə.
Tanınmış şair Rüstəm Behrudi demişkən, “Orxan Pamuk Türk Dünyasını həm cahanda, həm də bizim qəlbimizdə bir daha ucalda bildi…”
P.S. Orxan Pamuk səfərinin son günü mənə və “Gənclik” nəşriyyatının direktoru Əlican Əliyevə boyun oldu ki, Azərbaycanda əsərlərinin nəşrinə razıdır: “Bircə şərtlə, heç bir maddi marağım yoxdur, para istəmirəm, təkcə bədii çevirmələrin səviyyəsi çox yüksək olsun. Aydın bəyə isə çevirmələrin bədii redaktorluğunu tapşırıram. Əgər kitablarımı buraxsanız, təqdimatına mütləq gələcəyəm, həm də bütün Azərbaycanı gəzəcəyəm…”

P. P.S. Onu da bildirim ki, indiyə qədər, yəni 2006-cı ilin sonunacan yazarın “Qar” və “Mənim adım Qırmızı” romanları dilimizə uyğunlaşdırılıb. Birinci əsər “Dünya ədəbiyyatı” dərgisinin müxtəlif saylarında işıq üzü görüb. “Qar” romanı isə dərginin baş redaktoru, şair-tərcüməçi, dostum Səlim Babullaoğlunun böyük səyi nəticəsində bu günlərdə ayrıca kitab kimi Azərbaycan oxucularına təqdim edildi.