Bölmə: 
Qan Turalı
Amerikada bir adam ildə 34 kitab oxuyur. Türkiyədə isə statistika bundan çox-çox aşağıdır. Sadəcə olaraq 1-ə yaxınlaşır. Yəni heç 1 də deyil.
Türkiyənin məşhur köşə yazarı Fatih Altaylı deyir: “Amerikada soruşurlar ki, indi hansı kitabı oxuyursan? Bizdə isə soruşurlar ki, kitab oxuyursanmı?”. Azərbaycanda isə sualı belə qoyardım: “Ömründə əlinə kitab almısanmı?”.
Yenə Türkiyədən bir xəbər. Müğənni Yıldız Tilbe kitab dükanına gedib 150 kitab alıb. Bir dəfəyə. Tilbə tez-tez bu cür alver edir.
Biz oxumuruq.
İndi yaşlılar deyinirlər: Sovet vaxtı belə deyildi. Bəs Sovet vaxtının adamları hanı? Gənclər oxumur, onlar oxusun.
SSRİ-yə səyahət edən çoxlu adamın qeydlərini oxumuşam. Ən çox təəccübləndikləri şeylərdən biri kitabların çox ucuz olması idi.
Amma yenə də oxunmurdu. Tirajlar yüksək olsa da dövlət onları kitabxanalara paylayırdı. Məktəblərin, istehsalat müəssisələrinin kitabxanaları da daxil olmaqla ölkədə 10-minə qədər kitabxana vardı. Kitablar çox satılmazdı. Dövlət öz pulu ilə kitab çap elətdirirdi, yazara qonarar verirdi, sonra isə pul verib kitabı öz kitabxanları üçün alırdı. Bu qədər mükəmməl, hətta səxavətli sistemi biz heç zaman görməyəcəyik.
Bu sistem çoxlarını yazıçı eləyib ortalığa buraxmışdı. Misal üçün, Anar həmişə kitablarının yüksək tirajı ilə öyünür. Lakin onun müstəqillik dövründə yazdığı “Otel otağı” və “Ağ qoç, qara qoç” romanları gülünc tirajlarla çap olunub. Hara getdi bu oxucular?
Problem ancaq pulda deyil. Burası aydındır. Oxuyan kitabxanada da olsa, oxuyur. Azərbaycanlıların kitaba marağı yoxdur. Durum sadəcə olaraq budur.
İndiki gənclər heç kitab oxumurlar. Bunun səbəbləri çoxdur. İnternet bizim vaxtımızı alır. Televiziyalar bir tərəfdən vaxt yeyir. Cib telefonlarını da siyahıya əlavə etsək, geri qalan vaxt ancaq yatmağa çatır.
Ölkədə kitaba hörmət yoxdur. Amma kitabsız heç bir iş görmək də olmaz.
Müsavat Partiyası Məmməd Əminin bir kitabını da çap etməyib. Lakin hörmətli İsa Qəmbər Məmməd Əminin varisliyi ilə fəxr edir. Məmməd Əmin mükafatı təsis ediblər, qalibə 3000 manat pul verirlər. O pulla Məmməd Əminin “Əsrimizin Siyavuşu” əsərini yüksək tirajla çap edib pulsuz yayımlamaq olardı. Məmməd Əmin ideyasına hörmət bax, budur. Cəmi bircə əsər mühiti dəyişər, gəncləri alovlandırardı. İsa bəyin saytında (isagambar.az) çoxlu kitablar qoyulub, o cümlədən Məmməd Əminin Stalinlə xatirələrini.
Onları endirib oxumaq olar, bu gözəl addımdır.
Eyni şeyi Cəbhə haqqında da demək olar. Cəbhə Elçibəy və Məmməd Əmin haqqında bir kitab da buraxmayıb.
Başqa bir şey. Nəyə görə indiyə qədər heç kim Əli Kərimlinin, İsa Qəmbərin həyatı haqqında yazmayıb? Belə kitablarla nə qədər simpatizan qazanmaq olardı.
Azad Yazarlar ocağı öz minimal imkanları ilə 30-a qədər kitab buraxıb. Yəni, istək çox şeyi həll edir.
Lenin 1905-ci il inqilabının uğursuzluqlarının səbəblərini izah edərkən əsas səbəblərdən biri kimi marksist ədəbiyyatın az olmasını göstərmişdi. Hamısı ağzını açanda Leninə lağ edir.
Nəzərə alın ki, o dönəm Rusiyasında marksist ədəbiyyatı dərc etmək yasaq idi. Kitabların tərcümə edilməsi, çapı, yayılması böyük pullar, konspirativ (gizli) fəaliyyət tələb edirdi. Lakin onlar bu işi gördülər.
Bir Türkiyəyə baxın. Orda istər cümhuriyyətçilər, istər millətçilər, istər də dinçilər hər il yüzlərlə kitab çap edirlər. Bununla elektorat qazanırlar, ideya savaşına girirlər, öz məramlarını izah edirlər. Amma bizdə? Ortada bir qaynama, bir çevrilmə, bir üsyan var. Ortada bir-birini sevməyən insanlar var. Hər birinin fərqli ideolojisi, kitabları, dünyaları var.
Az sonra seçki olacaq. Bəzən özümüzün də yadımızdan seçki çıxır. Siyasi fəaliyyət imkanları xeyli daralıb. Biz seçkiyə sərf elədiyimiz vaxtı siyasi maarifləndirməyə həsr eləməli idik. Gec deyil.
Kitab yazmalı, oxutdurmalıyıq.
Kitabsız heç bir mübarizənin nə axırı var, nə də mahiyyəti.
P.S: Bu yazını Rəsul Quliyevin “Diktatorla üz-üzə” (“Dəyişməyən mövqe”) kitabını oxuyandan sonra yazdım.
« Günaydın, mələyim, kino başladı… (RESENZİYA) | Əsas səhifə | Yaradıcılıq Fakültəsi yeni musabiqə elan edir »
Yazıya səs verin
(1 səs, təxmini: 5 ilə 5)
Loading ...
Murad adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 09:00 yazıb:
Sayin Qan Turali! Ciddi bir movzunu bu qeder hece-puca cixarmaq ve muxalifet liderlerini hedefe almagdan (yixilana balta vurmaq olar, teki bunda menfeetin olsun!) ibaret yazi ancaq sizin klaviaturanin fabikasindan cixa biler.
Men umumiyyetle bu fikirdeyem ki, bir sira tenqidi movqeli yazarlar var, onlarin fealiyyeti bu cemiyyete, bu topluma ve onun deyerlerine ziyan vurmaqdan bashqa bir iehse yaramir. Baxirsan ki, guya O-nlar boyuk deyerleri mudafie edirler, amma eslinde hemin deyerleri bir az da gozden salib pamal eleyirler.
İndi bele yazarlar yaman coxdu.
Neise
Natiq Memmedli adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 10:54 yazıb:
Hormetli Qan Turali seninle gorushub, bir istekan cay icib sohbet elemek mene melum olmayan sebeblerden boyuk probleme cevrildiyinden fikirlerimi burada bildrimek isteyirem. Eminem ki,oxuyacaqsan.
Yadima gelir hardasa 2-3 il evvel Elmler Akademiyasina seckiler kecirilirdi. Bir sira esil alimleri Akademik secmediler. Onda bele bir letife yayildi ki, eger Nyuton Azerbaycanli olsaydi ve cazibe qanununu yeniden keshf eleseydi hec onu da Azerbaycan Aakademiyasina uzv secmeyecekdiler. Yeni sozumun cani odur ki, indi Azerbaycanda Dostayevski de yeniden shedevrler yaratsa hec onun eserleri de 500 tirajdan cox satilmayacaq. Niye?
Cunki bizde orta tebeqe formalashmayib ve prosesler gosterir ki, neft qurtarana qeder formalashmayacaq da… Bu tebeqeye qizil orta deyirler. Yeni maddi ehtiyaci olmayan, fikirleshmeye vaxt tapan, ele buna gore de kitab oxumaqa ehtiyac duyan insanlar. Ne harinlamish adam, ne de kasib adam kitaba yaxin durmaz. Kitaba yalniz orta tebeqenin ehtiyaci var. Men ettoken ziyali sozunu qesden ishletmirem.
P.S.
Bir de gel gorek biz ozumuz oxuyuruqmu? Ya da ne oxuyuruq? Saq olsun KULTAZ ki, hekayelerimizi cap edir, forumda muzakirelr gedir. Ancaq en cox fikir kimlerin eserlerine yazilir. Meger bunlar fikirdimi? Bir nece refiqe bir-birile mektublashir. Amma misal ucun Sherifin hekayesine cemi 3 sherh gelib. Kamal Abdullani demirem, Azer Pasha Nemetovun yazisini hec 40 nefer oxumayib. Aslanin cox maraqli hekayesi var, amma cemi 5 dene sherh var. Bax bu da bizim munasibetimiz…
İntizam adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 11:35 yazıb:
Mən Muradla və elə Qan Turalra da razıyam “…guya O-nlar boyuk deyerleri mudafie edirler, amma eslinde hemin deyerleri bir az da gozden salib pamal eleyirler…”
Sayin Qan Tural! əla yazıdır
Ryabina adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 18:11 yazıb:
Qan Turalı, bir az daha ağır yaza bilərdin məncə..
Natiq Məmmədli, niyə düşünürsünüz ki, şərh az yazılan nümunələri “kultazın daimi sakinləri” oxumur? Sadəcə elə yazılar var ki, ətrafında şərh, qalmaqal, laqqırtı, söhbət, sadəcə rəfiqələrin məktublaşması yaranır.
Elələri də var ki, oxuyursan, düşündürürsə, düşünüb keçirsən başqa sayta və ya səhifəyə..
Qaldı oxu sayına, sayğaca yəni, məncə biz hər dəfə , hər yeni yazılmış şərhi açıb oxuyuruq deyə bu rəqəm durmadan artır, bəlkə də az oxunduğunu dediyiniz yazılardan daha az oxunur onlar əslində?! Bəlkə elə açılıb oxunan sadəcə şərhlərdir, yazının özü yox?!
P.S. Seymur Baycanın yazısına burdan şərh:
Seymuru Qaxda görəndə düşünmüşdüm ağır bir roman yazaraq qayıdacaq paytaxta..amma bunu yazıb..))
Postmodernpərvərpərəst adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 21:21 yazıb:
Bu camaat niye oxusun …? Bir şey ki, ona “oxu” deyen Qan Turaldır…-)O Qan Tural ki, türk saytlarından yarımçıq iki melumat oxuyub onu oxucuya sırıyır… O Qan Tural ki, Samuel Johnsonun sözünü Tolstoya aid edir, sehvini düzeldende özünü qoyur arsızlığa… O Qan Tural ki, felsefe haqqında primitiv sehvlerini üzüne deyende, yene arsızlıq edib, “men marksizmden başqa ideologiya tanımıram” deye bilir… Gec deyil, Qan Tural, oxu, çox oxu özü de…-)
vuqar adlı istifadəçi, Oktyabr 10, 2008 tarixində, saat 23:36 yazıb:
beyler ve xanimlar gelin meseleye bir az semimi yanashaq Qan Turali tanimiram amma cox vacib ve ciddi meseleye toxunur.Cox sag olun Qan Tural bey.Men anlamiram axi ne ferqi var ki, bu “oxu”nu kim deyir esas odur ki,duz deyir.
Bir de ki, beyler tenqidden qorxmayin.Isa beyinde hem Eli beyinde tenqide ehtiyaci var.Bir meselenide men qeyd edim,ne musavat ne cehbe bu uzunun illerde siyasi kadrlar yetishdirmedi ele curumush herekatcilarindan tutub qaldilar.Yeqin ele bu liderlerinde kitab oxumaga ehtiyaci var
Murad adlı istifadəçi, Oktyabr 11, 2008 tarixində, saat 11:10 yazıb:
Hormetli Vuqar, “ne musavat ne cehbe bu uzunun illerde siyasi kadrlar yetishdirmedi” deyerken siz oz mentiqinizin serrastliginiza eminsinizmi?
Dediyiniz quvvelerin gunahi da,sehvi de var, amma daha bu boyda (yani bu xirdaliqda) ola bilmez axi.
Qan Turalinin toxundugu movzu aktualliq baximdan deyerlidi, amma teze deyil. Bu haqda o belke o ozu de yazib. BUNDAN BASHQA, muxalifetciler kitab oxumur deyib umumi ve aktual problemi movzuya yamaq kimi gorunen unvana getirmek ne dercede duzdu?.
Alya adlı istifadəçi, Oktyabr 12, 2008 tarixində, saat 13:48 yazıb:
“Cəmi bircə əsər mühiti dəyişər, gəncləri alovlandırardı” deyirsiz?
Yəni gənclərin bircə dənə kitab oxuması yetərmiş bu ölkənin xilasına?
Siz dogrudan buna inanırsız, Qan Turalı bəy, yoxsa Müsavata sataşmağı sevdiyindən quraşdırdız bu utopiyanı?
Çox ciddi və əhəmiyyətli bir məsələdən yazanda bu cür qeyri-ciddi fikirlər yürütmək Sizə eyib gəlmir yəni?
Yox, mən buna doğrudan inanıram deyirsizsə, nə əcəb indiyə qədər o bircə əsərin çapını təşkil eləmədiyinizə təəccüblənirəm - milləti və məmləkəti qurtarmaq fürsətini niyə özünüz dəyərləndirmirsiz ki?
Bu arada özünüz də qazanardız - tarixə “xalqın xilaskarı” olaraq düşmək şansını Siz yaxalayardız.
Bu yöndə ciddi-ciddi düşünməyi təklif eləyirəm Sizə.
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 12, 2008 tarixində, saat 14:55 yazıb:
Salam, Alya!
Qan Tural pis uşaq deyil, pis niyyətli adam da deyil, amma hökmü bir çox hallarda arqumentlərini qabaqlayır. Azərbaycanda oxu problemi var, oxucu problemi də var, amma daha vacibi yazar problemi mövcud. O yazar, Əkrəm Əylislinin çox dəqiq proqnozlasdırdiğı kimi, jurnalistikanin içinden çıxır.Demokratik düşərgənin içində yetişib. Mən Azərbaycanın mükəmməl qələm ustalarından olan Pərvizin şeirlərinə yazilan şərhlərə baxdım indi. Deyirlər, “nə yaxşı siyasət yoxdur…” Halbuki var, “Mən necə satıldım” ele siyasət deyilmi? Elə bu gün turk qəzetlerindən birində Orhan Pamukla bağlı köşə yazısı oxudum. Dediklərindən çıxan nəticə budur ki, yazıçı ictimai məsiliyyəti çərçivəsində siyasətə münasibət bildirməlidir!!! Niyə Azərbaycan yazarları Nobelə iddia edə bilmədilər? Çünki idealist deyillər. Bax, o idealist roman gelir!
Vicdanlı kəslər narahat olmasınlar, “Babəkin canlanmasi” romanı hər kəsi susduracaq, yaltaq ədəbiyyata, konformist yazıçılara, tənqidçidən çox tərifçi olan kritiklərə son qoyacaq!!! Men deyirəm və sözümün üstündə də dururam: AZERBAYCANDA YENİ NESR METNİ MENDƏN BAŞLAYACAQ!!! Görək, azacıq bədii zövqü, post-modern ədəbiyyatdan xəbəri ve ictimai vicdanı olan kimsə “Babəkin canlanması”na fundamental irad tuta bilecekmi? “Babəkin canlanması” AZADLIĞIN ROMANIDIR… O romanı mən sadəcə qələmə almışam, bütövlükdə isə onu BİZ HAMIMIZ BİRGƏ YARATMIŞIQ. Ömründə bircə dəfə, hətta öz ürəyində, heç kim eşitmədən AVTORİTARİZMƏ YOX DEYƏN İNSANLAR!!!!!!!!!!!!!!!!!
Qan Turalı adlı istifadəçi, Oktyabr 12, 2008 tarixində, saat 21:52 yazıb:
Bir kitabla çox şeyi dəyişmək olar.
Lakin əvvəlcə bu kitabı Yeni Müsavatın bəzi köşə yazarları oxumalıdırlar.
Hitlerin Mübarizəsi, Marksın Kapitalı, Russonun İctimai müqaviləsi dünyanı dəyişdirmədimi?
Söhbət insanın alovlanmasından gedir. Dahi olmasından yox.
Turxan adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 00:51 yazıb:
1 kitab hər şeyi dəyişə bilər…
Kitab toxum kimi bir şeydir. Onu cəmiyyətə səpirsən, illər sonra bəhrəsi olur.
Turalın yazdıqlarında həqiqətlər var…Oxumaq və Oxutdurmaq lazımdır.
Lenin (Kopoyoğlu - bele deyireler)deyirdi ki, inqilab etmək istəyirsənsə qəzetdən başlamalısan…Baxın, bizim mübariz qəzetlərimiz var, amma hələlik o oxucunu formalaşdıra bilməyib ki, düşüncəsində oxucunun nəyisə dəyişdirə bilsin.
Tural kim nə deyir desin, davam et. Az iç, çox YAZ
Alya adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 01:23 yazıb:
Yaxşı yazarsız, amma pis oxucusuz - mən Sizə inandığınız işi həyata keçirməyi, gəncləri alovlandıracaq o əsəri çap elətdirib yaymağı təklif elədim, dahi-mahi mübahisəsi açmadım.
Lütfən, bu dəfə diqqətli olun, indi növbəti təklifimi yazıram - o çox şeyi dəyişə bilən kitabı özünüz yazın. Oxuyacam. Söz verirəm. Bir halda ki, öləkənin taleyi, xalqın xilası və rifahı buna bağlıymış…
P.S.İllər boyu “n” sayda yazı yazdım, bu ölkədə bircə misqallıq dəyişikliyə nail ola bilmədim. İndi xoşbəxtliyə bax, Siz bircə kitab yazacaqsız, mən sadəcə oxuyacam və “n” sayda dəyişiklik olacaq… Bu böyük uğurun belə sadə düsturu müqabilində artıq mütləq dahilikdən danışmalıyıq (izninizlə, təbii ki).
P.P.S. Bu sadədən-sadə düsturu mənə daha öncə açıqlamadığınız üçün boşa gedən illərimə və havaya sovrulan əməyimə görə Sizi məhkəməyə versəm, məndən inciməzsiz ki?
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 04:18 yazıb:
Menim “Secki mubarizesi” adli bir kitabim var. Seckilerin yaranmasindan, dovlet ve demokratiya ucun rolundan tutmush effektiv kampaniyanin teskiline qeder her seyi ehate edir. Kitabin 100 ededi Musavat partiyasina bagislanib ve bildiyim qeder hamisi paylanib ve oxunub. O kitab Azerbaycanda neyi deyisib? HEC NEYI… Cunki Azerbaycandaki DEYISIMEZLIYIN KOKUNDE BASQA REALLIQLAR DAYANIR- hercend oxu medeniyyetinin de hemin realliga tesiri var. Men bir kitabin Azerbaycani deyiseceyine inanmiram. Goyden de nazil olsa, xalqimiz onu vecine almayacaq… Azerbaycanda soz vicdana tesir elemir!!!
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 04:24 yazıb:
Umumiyyetle, bu mubahisede maraqli ve yeni bir cehet var. Evveller ele bilirdik ki, bizi Tanri qurtaracaq. 2003-cu ilde Tanri elinden geleni etdi. Qurtara bilmedik. Dedik ki, bizim BIR LIDER qurtaracaq… O LIDER de seckiye girdi, ses aldi, amma qurtara bilmedik. Tam ruhdan dusmekdeydik ki, olanlara-bitenlere baxdiq ve dedik ki, bizi BIR RENG xilas edecek. O reng de ise yaramadi. Indi bize ele gelir ki, qurtulushumuz BIR KITABdan asili. Mense deyirem ki, BIR olan hec ne Azerbaycani xilas ede bilmez. ANTI-BIR olmaq lazim…
Azer Ehmedov adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 07:52 yazıb:
Kitab oxumaq yaxud oxutdurmaq bir meqsed kimi mene tam aydin deyil! (yadima, ushaqliqda atamin mene dediyi soz dushur:” bosh-bekar gezme, gotur bir kitab oxu”; mene o vaxt da aydin deyildi ki, men axi niye kitab oxumaliyam ve hansi kitabi oxumaliyam?)
Madam ki, Tural Amerikadan misal chekib (AYO-chu dostlarim qerbden tez-tez yazmaqla “hajdan gelen men, xeber veren sen” misalini yadima salirlar; adlarini chekmek istemirem, onsuz da meshhurdurlar) men de bir misal chekim:
bir muddet once Harry Potter deyilen bir dushuk kitab chixmishdi. google’da axtara bilersiz neche milyon amerikali alib o kitabi bir-iki hefte icherisinde. Men elbette kitabi oxuyub elememishem, amma populyarlighindan bilirem ki, chox “idiotski” bir kitab olmali.
Yaxud bashqa bir kitab vardi, Da Vinci kodu. Bu kitabi men ele adamlarin elinde gormushem ki, mes. xeritede Avropani gostere bilmez. Amerikada chap olunan kitablarin 99 faizi sirf qazanc meqsedile yazilir ve bu kitablari oxumaq yox oxumamaq insana nese vere biler.
Bir misal da chekim: Amerikada (ve avropada) erzaq maghazalarinda da kitablar satilir, mes. bedii edebiyyat. elbette 99.99 faizi chox sefeh seyler. bu yaxinlarda bir kitab gordum orda, adi yadimda deyil, muellif de yadimda deyil, amma kitabin arxasinda muellifin shekilini vermishdiler, haqqinda da yazmisdilar, melum olurdu ki, bu qadinin(sekilden 50-55 yash vermek olardi) indiyecen 150 romani chap olunub! tesevvur edin, bu adam bu romanlari nece yazib, chap edib, yalniz o sebebe gore ola biler ki, kitablari babat satilir. ve 150 roman yazmish birisinden aghliniz ne kesir? onun kitabini oxuayndan bes nece, aghliniz bir shey kesirmi?
Turalin yazisi (ve bu barede ses-kuy) daha chox kitab alverile meshghul olanlarin ishine yarayar. Chox ses-kuy salacaqsiz, nece ki, televiziyani seriallar bashina goturub, shou-biznes filan, millet indi de qurshanacaq kitab oxumagha, “sonuncu qizilgul”, “ilk baxish” ve s. tipli kitablar chixacaq. Amanin gunudur, ses salmayin!
Iki misal da chekim:
1. men 1996-da italiyaya gedirdim, moskvada mene mohkem soyuq deydi, meni orda evinde saxlayacaq alverchi qohumum gozlemediyimden meni ele kuchedece qoyub harasa qachdi.
geceni vaghzalda qaldim, sonraki gunlerde de (italyan vizasi alana qeder, 5-6 gun) chox pis xeste oldughumdan kuchede hushsuz ora-bura gedirdim. neche defe oldu ki, polis meni saxladi, chantami yoxlayanda hamisinin kitab oldughunu gorende hech ne demediler, incitmediler. mene chox tesir etdi bu.
2. 1998-de italiyadan eve donurdum, yene de chantamdaki hamisi kitab. baki aeroportunda chantami yoxlayan kishi qefil qishqirdi ki, bunda kitab var. 10-12 nefer geldi, aralarinda yuksek rutbeliler filan. Hiss eledim ki, heyecanlidirlar, men de qorxmagha baslamishdim. bir az sorghu-sual eleyenden sonra yoxlayanalrdan biri qayitdi ki, essi, ne bilim deyir riyaziyyat kitabidir nedir, buraxin cehennem olsun. texminen ebdurrehim beyin hekayesindeki bomba mesleslesi kimi. Men hech ne basha dushmedim elbette. sonraki gunler bu hadiseni harda geldi danishridm, mene dediler ki, resul quliyev teze kitab yazib, azerbaycana gonderir, onunchun yoxlayirmishlar.
Qan Turalı adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 11:23 yazıb:
Çox maraqlı və səviyyəli müzakirələr gedir.
Alya xanım, mən Məmməd Əminin kitabını deyirdim.
Əslində bir kitabla da çox şeyə nail olmaq olar.
Lakin kitab hər şey deyil.
Əsas cəhət iqtisadi münasibətlərdir.
İnsanların şüuru ikinci dərəcəlidir.
Onun formalaşmasında kitabın rolu əvəzsizdir.
Fransızlarda məşhur misal var?
Bir kitab oxuyan adamdan qorxmaq lazımdır.
Bunu da söhbətin gözünə qataq.
Azər müəllim…
Mən bir şeyi qeyd etmək istəyirəm.
Amerikada kitab oxunur
İnternetin, televizorun, əyləncənin ortasında yenə oxunur.
Bunun özü də yaxşı haldır axı.
Talehə gələk.
Onun kitabının bilirsiniz niyə təsiri olmadı?
Çünki Azərbaycanda seçki olmur.
Dedik axı, hər şeyin əsasında reallıq dayanır.
Hələkik dostlar
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 12:18 yazıb:
Bax, indi metlebe geldik, Tural. Kitab realligi deyisir, yoxsa realliq kitaba munasibeti? Men eminem ki, olkede normal secki olanda men o kitabi yeniden cap edib, yaxsi pul qazanacam. En azi o kitabin yazari olduguma gore, meslehet verecem kimese. Amma indi menim kitabimi sozun her menasinda hec kim oxumur )))
Azer Ehmedov adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 14:14 yazıb:
Men bir de deyim: kitab oxumaq, oxutdurmaq oz-ozluyunde bir meqsed (samotsel) olmamali. Belke mumkundur ki, bir neche ilden sonra Azerb.da yayin ishi guclensin, ve camaat kitab da oxusun. Bu ozluyunde hech neyi(”reallighi”) deyishmeyecek. Sohbet sadece oxumaqdan deyil, en azindan ne/nece oxumaqdan getmelidir.
Men Amerikadan yaxshi misallar da cheke bilerdim, kitab oxuma/oxutdurma sahesinde; fikrimi chatdirmaq uchun neqativ misallardan istifade eledim.
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 15:41 yazıb:
Bilirsen, Azer, kimin ne oxumasi onun shexsi isidir. Men isteyerem Huqonu oxuyaram, isteyerem Edalet Esgeroglunu. Kimse deye bilmez ki, bunu oxuma… Sohbet ondan gedir ki, Azerbaycanda hec kim hec kimin kitabini oxumur. Ekrem Eylisli Yeni Musavatda deyir ki, men yeni romanimi cap etmek istemirem. ona gore ki, cap edib dost tanisa paylamaq istemirem. Duz edir. Yazarlar isteyirler ki, yazdiqlari genis auditoriya oxusun. o auditoriya ise yoxdur. Natiq duz yazib orta tebeqe meselesini. kasib corek pulu hayindadir, zengin ise kefinde. Kitab oxuyacaq tebeqe mehv olub Azerbaycanda. O tebeqe olanda here ozune uygun edebiyyat oxuyacaq.
Postmodernpərvərpərəst adlı istifadəçi, Oktyabr 13, 2008 tarixində, saat 21:23 yazıb:
Karl Popper demeli, Tural, sadaladığın kitablardan ikisi beşeriyyeti olmazın müsibetlere düçar eleyen ideologiyaların terefgirkeşi kitablar siyahısındadır… Başa düşmürem, sen bunları düşünüb yazırsan..? -) O ki qaldı “İctimai kontrakt”a, Hobssuz, Loksuz, bir sözle uzun illerin mehsulu klassik liberalizm anlayışı olmadan o kitab da postulatlara dolu efsaneler yığınıdır… Velhasil kelam, bir kitab adama sadece yuxarıdakı yazı kimi bir metn yazmağa vadar eleye biler!..-)
Qan Turalı adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 00:32 yazıb:
Əslində bizi ən çox zibilə salan elə Russodur. Amma bunu sənə izah etmək mümkün deyil. Bu günlərdə ağır işlələ məşğul olmuram.
Alya adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 06:27 yazıb:
Ciddi söhbətə keçmənizə sevindim, Tural bəy.
Taleh demiş, “əsas mətləbə” gəlincə: Marksın bazis-üstqurum nəzəriyyəsi köhnəlib, dostum - indi iqtisadi münasibətlər (indiki reallıqdan çıxış eləsək, iqtisadi konfliktlər) ayrı-ayrı ölkələrin ancaq formasına (kv.m ölçülərinə)təsir eləyə bilir, məzmun etibarilə həlledici rolu siyasi münasibətlər oynayır, hansıları ki, ictimai şüurun (Sizin ikinci dərəcəli saydığınız insan şüurunun) demokratiyanı qavramaq qabiliyyəti müəyyənləşdirir. Artıq çoxdandı ki, yeni texnika və texnologiyaların kəşfi mövcud ictimai quruluşları yenisiylə əvəzləyən başlıca faktor deyil, yəni, tutalım, traktorun (və ya toxuma dəzgahının) hər növbəti modeli ictimai şüuru dəyişən, onu inqilab havasına kökləyən “yeni istehsal vasitəsi” rolunu oynamır. Müasir dövr öz vasitəsini “istehsal eləyib” - İnsan Haqları anlayışını.
İctimai şüur sarıdan korluq çəkməyən ölkələrin başbilənləri həm siyasi, həm də iqtisadi münasibətləri-konfliktləri bu faktora nəzərən, yəni öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyini və mənafeyini əsas tutaraq həll eləməyə üstünlük verirlər.
Azərbaycanın problemi isə siyasi münasibətlərdədi, daha dogrusu, siyasi idarəçilikdə. Nə qədər ki, bu ölkənin insanlarına indi olduqlarından yaxşı olmağa, yəni mənəvi və mədəni baxımdan inkişaf eləməyə şərait yaratmayacaqlar, onlar nə normal seçki, nə də yaxşı kitab arzulayacaqlar.
P.S. Taleh, dostum, çox sağ ol bu gözəl şərhlərinçün. Hər birində səninlə həmrəyəm. Sənin “T”ovlamanı oxudum. Ço-oox xoşuma gəldi, əladı! Orda yazmışam təəssüratımı, baxarsan.
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 07:22 yazıb:
Salam Alya, tesekkur bir daha. iradlardan birini duzeltmisdim, ikisini de nezere alacam son redaktede. Men yazar mudaxilelerini basqa meqsedle etmisdim, amma Tovlama hissesinde niyyet yerine dusmedi. Cunki yazi prosesinde sonraki qurulus deyisdi )))
OX UCU ILAHE adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 11:10 yazıb:
Toplumun terbiyesi kompleks shekilde olmalidir, sadece kitab oxutmaqla olmaz. Yoxsa B. Shounun “Piqmalion” pyesindeki kimi insan faciesi bashlayir…
Kompleks ishleri ise yalniz maraqli olan dovlet ede biler. BUnun uchun dovletin sosial qaygisi gerekdir, idman, tehsil, istirahet ocaqlari toplumlar uchun elchatan olmalidir.
Qan Turalı adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 12:16 yazıb:
Alya xanım
Yazdıqlarınıza təəccüb edirəm. Hardan çıxardırsınız insan haqqları anlayışını? Bu sadəcə mifdir.
İraqda, Əfqanıstanda əzilənlər insan deyildimi?
Bu sadəcə olaraq imperializmin əlindəki yeni vasitədir.
İctimai varlığın birinci olması fikirlə bağlı geniş müzakirə açmağın yeri yoxdur.
Lakin bəşəriyyətin mahiyyəti dəyişməyib.
Yenə də məzlum siniflər var, hakim siniflər var.
Orta əsrlərdə din istismar aləti idi, indi isə demokratiya, liberalizm.
Bu barədə qaynarda yazım var
http://news.qaynar.info/?mod=view&id=19040
Alya adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 13:29 yazıb:
Tural bəy, insan baltayla odun dograyıb evini isidərək orda yaşayanları soyuqdan ölməkdən qoruya da bilir, onu kiminsə başına çırpıb birinin ölümünə səbəbkar ola da. Günahkar baltadımı deyəcəksiz?
İmperializm, işğalcılar, neft dəllaları, məzlumlar, bəşəriyyətin dəyişməyən mahiyyəti…
Bunlardan mənim xəbərim yoxdumu sanırsız?
İraqda, Əfqanıstanda əzilənlərin bu farsda heçmi payı yoxdu deyirsiz?
Demokratiya və liberalizm bir xeyli millətin işinə yarayıbsa və onlar məhz demokratik idarəçilikdə bəy-xan kimi yaşayırlarsa, buralara çatanda niyə belə abırsız hala gəlir görən? Məncə, bu haqda da geniş müzakirəyə ehtiyac yoxdu. Qısaca deyib keçək ki, bu gün demokratiya təkcə buşlara-muşlara görə yox, həm də məzlumların cahilliyinə görə bu şəklə düşə bilir.
İnsan Haqları isə…
Mif hesab elədiyiniz bu anlayışı mən indi çox dəbdədi deyə sevmirəm, mənimçün o, QANUNLARA İTAƏT etdirmə vasitəsi anlamını verir (İstəsəz, Konstitusiya Haqları şəklində də ifadə eləmək olar, bəlkə belədə daha yaxşı anlayarsız məni).
Elə bir dövrdə yaşayırıqsa ki, artıq ən bərbad ölkələrdə belə pis-yaxşı bir sürü qanun var, deməli, indi “məzlumlar” ən azı və ilk növbədə bu qanunlara riayət olunmasını tələb eləməlidilər.
Hansı ölkələrdə ki bu iş baş vermir və insanlar qoyun sürüsü kimi gah yol qıraqlarına, gah da iclas zallarına toplaşırlar, o ölkələrdə istismar da olacaq, işğal da. İmperialistlər də gəlib oturacaqlar düz yuxarı başda. Yaxşı da eləyəcəklər.
Samuel Vanyan adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 22:50 yazıb:
Tural, bəsdir də özünü dahi kimi göstərdin. Onu da yaxşı bil ki, sən ömür boyu dahi olmayacaqsan. Buna əmin ola bilərsən…
Qan Turalı adlı istifadəçi, Oktyabr 14, 2008 tarixində, saat 23:41 yazıb:
İnsanlar yenə istismar olunur.
İnsanlar yenə əzilir.
Bu az vəya çox dərəcədə bütün dünyada belədir.
Kapitalistin mənfəəti müqabilində siyasi dəyərlər heç nə ifadə etmir.
P.S. Məncə mübahisə başa çatmalıdır. Çünki qayaya dirənib. Hamı öz fikrində qalacaq.
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 15, 2008 tarixində, saat 10:57 yazıb:
Samuel, Tural dahidir ya zirramadir- bunun mubahiseye ne dexli var? sohbet ayri seyden gedir… Men “ictimai varliq” meselesinde Turali destekleyirem, yani ictimai varligin ESAS SHERT kimi qabardilmasini yanlis sayiram. Amma is bundadir ki, insani MEHZ ICTIMAI VARLIQ kimi one cixaran sol dusuncelerdir, sosializm, sosial demokratiya ve-s dir. Turalin liberalizm ve insan haqlari movzusunda dedikleri tepkidir, efsus ki, bilgi ve tehlil deyil… meselen, Tural deye bilermi ki Norvecde hansi sinif ezilir? Isvecde insan haqlari anlayisi blefdir? Eger insan haqqi anlayisi hec bir ise yaramirsa, onda insanlarin ezilmesine Tural niye etiraz edir? Menim fikrimce, sag ve sol arisindaki esas sual budur: ferdmi, kollektivmi? iqtisadiyyata, cemiyyete ve siyasete yanasma terzini bu sual mueyyen edir. VE SOLCULAR UDUZUR!!! Ona gore uduzur ki, “kollektiv suur” hele hec bir sahede ugur qazana bilmeyib.
Natig Gulehmedoglu adlı istifadəçi, Oktyabr 15, 2008 tarixində, saat 12:46 yazıb:
Dahi rehber Lenin yazirdi:
burjuaziya metbuat azadligi dedukde, varlkilarin qazet neshr etmesi azadligini,
kapitalistlerin metbuati ele kecirmesini nezerde tutmushdur. bu ise en azad olkeler de istisna edilmeden ishde her yerde, butun olkelerde metbuatin satqinligina sebeb olmushduir
Novarg adlı istifadəçi, Oktyabr 16, 2008 tarixində, saat 17:49 yazıb:
Kitab esri bitib mence, XX esrin evvelleri idi kitab dovru, bashqa meshguliyyet yox idi, insanlari maariflendirmek uchun kitab yazirdilar, qezet-jurnal chixarirdilar… Men bele gorurem Turali ve dostlari bizi bizon ovlayan, yaba ile baliq vuran, bitki koku toplayan, qamishdan siginacaq duzelden kutle hesab eleyir, qardash, istesen de, istemesen de, sen yazsan da, yazmasan da ehtiyaci olan kitab oxuyacaq, ehtiyaci olmayan oxumayacaq… Sen öl demirem, menim bir ushaqliq dostum var, omrunde kitab uzu achmayib, metroda alver eleye-eleye 3-cu mikrorayon “kruqu”ndan 3 otaqli ev alib eclaf, men hele Digah’dan 2 sot torpaq ala bilmemishem… Ne kitab-kitab salmisan, hemin ushaq evine de komputer alib, unvani verecem, qoy girib sherh yazsin senin yuxarida yazdigina, gorum nece esaslandiracaqsan kitab oxumagin ehemiyyetini…
***
Yaxshi, qayidiram basha, kitabi hele de ideoloji vasite hesab eleyen arxadashim, axi ortada bir ideologiya yoxdur, kitab neyi ehate elesin..? Sol dushunce - öldü; sag dushunce, mashallah, onsuz da fishqirir; bazar munasibetleri - gunluk heyatimizdir, daha bunu kitabdan oxumaga ne hacet..?
***
Lap derine getsek, olkede oxunmayan kitab yoxdu, kimi dindirirsen Kafka’dan dem vurur, Markes’den girir, Pamuk’dan chixir… Allah seni inandirsin, indiki ushaqlar originaldan oxuyurlar kitabi, duzdur, boyuk ekseriyyet birinci punktda tesvir elediyim gencliyi teshkil edir, amma oxuyan da var axi… Qisasi, “kitabli mubarize” aktual deyil bu gun, kitab oxumaqla bir shey elde etmek olmaz, mubarizenin kitabli olmayanini dushunub tapmaq lazimdir…
***
Axirincidan evvelki qeyd, eyni zamanda sual - kitabla nese teblig etmek uchun evvelce bu “nese”nin ozunu tapmaq lazimdir, nedir bu, neyi teblig etmek isteyirsiz, ushaq hansi kitabi oxusun, oxuyub neynesin..?
***
Paradoksdur, ozunuzu nece vurursuz gormemezliye, 10 ilden artiqdir ki, gundelik chixan muxalif metbuat var, rupordur, rupor, bir nusxe qezet de geri qayitmir, cheyneyib-cheyneyib shitini chixarmishiq azadlig’in, musteqilliyin, tayfa rejiminin, klanin, rushvetin, korrupsiyanin, ishsizliyin… ne olsun, 91 faiz kimden chixdi, kime girdi..?
Məsih adlı istifadəçi, Oktyabr 16, 2008 tarixində, saat 20:33 yazıb:
Tural, “Noam Xoamski” bu mövzuda nə deyir?
Qeyd: PPP, tanıdım. Qısa kino necə oldu?
qalstuk adlı istifadəçi, Oktyabr 27, 2008 tarixində, saat 01:34 yazıb:
sen zor oqlan ola bilmezsen
cunki sen zordanda o yanasan.
adamoglan adlı istifadəçi, Noyabr 14, 2008 tarixində, saat 01:11 yazıb:
Eslinde burda hami dushunub danishanlar tebeqesine oxshayir, amma heyif ozge fikrine dozum azdi
haminin fikrinden nese goturdum, sag olun fikir adamlari, hem de emel adami ustelik amal adami olsaniz ela olar
Kitab lazimdi
Yevreyler Tevratla
Qerb dediyimiz xristian dunyasi Incille
Islam alemi Qurani Kerimle shekillenib formalashib
Marxistler Kapitalla…
Bes senin kitabin nedi
Ulvi I. adlı istifadəçi, Noyabr 17, 2008 tarixində, saat 16:48 yazıb:
Adamoglan, duz deyirsiniz, formalashan yevreylerin, xristianlarin, muselmanlarin hech biri de kitab oxumagi bacarmirdi, yalniz ecnebi dillerde qulaq asirdi - nece ki, indi biz xarici musiqiye qulaq asiriq…
Azer chox yaxshi yazib, Sizin sozunuzun cani, ona teshekkur edirem. Azer bir sheyi de unudub elave elesin. Amerikada indi yeni moddur, hami kitabi cd-lerde, walkman-lerde dinleyir, oxumur. Nece ki, vaxtile ve ya indi, muselmanlar, xristianlar, yevreyler dinleyirdiler, oxumur[du]lar…
Praqmatik de gozel deyib ashagida: Mirze Babayevin bir meshhur kinoda dediklerine chox oxshadi: Bu ki, toy olmadi. Bu kinodur! Esl toy ise Israfilin elchi dashinin altindadir. Ya gerek o dashi qaldirib vurasan Israfilin bashina…
————-
adamoglan adlı istifadəçi, Noyabr 14, 2008 tarixində, saat 01:11 yazıb: Eslinde burda hami dushunub danishanlar tebeqesine oxshayir, amma heyif ozge fikrine dozum azdi
haminin fikrinden nese goturdum, sag olun fikir adamlari, hem de emel adami ustelik amal adami olsaniz ela olar
Kitab lazimdi
Yevreyler Tevratla
Qerb dediyimiz xristian dunyasi Incille
Islam alemi Qurani Kerimle shekillenib formalashib
Marxistler Kapitalla…
Bes senin kitabin nedi
————————–
pragmatik adlı istifadəçi, Oktyabr 12, 2008 tarixində, saat 14:55 yazıb:
Vicdanlı kəslər narahat olmasınlar, “Babəkin canlanmasi” romanı hər kəsi susduracaq, yaltaq ədəbiyyata, konformist yazıçılara, tənqidçidən çox tərifçi olan kritiklərə son qoyacaq!!! Men deyirəm və sözümün üstündə də dururam: AZERBAYCANDA YENİ NESR METNİ MENDƏN BAŞLAYACAQ!!! Görək, azacıq bədii zövqü, post-modern ədəbiyyatdan xəbəri ve ictimai vicdanı olan kimsə “Babəkin canlanması”na fundamental irad tuta bilecekmi? “Babəkin canlanması” AZADLIĞIN ROMANIDIR… O romanı mən sadəcə qələmə almışam, bütövlükdə isə onu BİZ HAMIMIZ BİRGƏ YARATMIŞIQ. Ömründə bircə dəfə, hətta öz ürəyində, heç kim eşitmədən AVTORİTARİZMƏ YOX DEYƏN İNSANLAR!!!!!!!!!!!!!!!!!