ARXA KÜÇƏLƏRIN YAZARLARI
Yazar: Admin | Bölmə: Ədəbiyyat | Tarix: 25 Ekim, 2008
Eldəniz Sadıxlı (Qamçı MEZARUS)
“Bir dəli sevda tək düşəndə ələ,
Bir qurtum şərbət bil, iç getsin elə.
Dünya xali deyil görərsən hələ, -
Dünyanın dərdindən ölməyə nə var?!”
Füzuli Sabiroğlunun bloqundan götürülmüş bu bənd tənqidin başlaya bilmədiyi yerdir. Təkrar emal texnologiyalarının mövcud olduğu müasir dünyada bu cür yazan müəllif ixtiyari tənqidçinin əl-qolunu qandallayır, onu hər hansısa sifətdən və feldən cümlədə sərrast istifadə etməyə qoymur.
Yalnız təəccüb etmək qalır: görəsən, internetdə bloq yaradan, zahirən informasiya çağında yaşayan şəxs, sadəcə olaraq, bu cür hiss etməyi, bu cür düşünməyi, bu cür “fikir” istehsal etməyi necə bacarır? Amma işin ötə yanı bundan ibarətdir ki, Füzuli Sabiroğlu bu misralarıyla Azərbaycan ədəbiyyatının korifeyləri cərgəsindədir. Eyni dadda olan şərab və şərbətləri coğrafiyamızın şəkilləri ədəbiyyat siniflərindən asılmış klassikləri, qəzəlxanları və aşıqları min ildir başına çəkir, dəli sevdaya mübtəla olub çöllərə düşür və dünyanın nədən xali olub-olmadığını tapa bilmirlər. Dünyayla xalilik arasında həmişə bir “NƏDƏN” sualı var. O sual Füzuli Sabiroğlunun yuxarıdakı bəndində ona görə yoxa çıxıb ki, dünyanın nədən xali olduğunu elementar səviyyədə bilmək üçün dünyadan hali olmaq lazımdır. Bax, elə həmin unudulmuş sual Azərbaycan yazarlarının qurduğu cümlələrdə, quraşdırdığı süjetlərdə öz əksini tapmayanda bədii mətnlər informasiya kasadlığı çəkir, bədii dil, hörmətli tənqidçimiz Cavanşir Yusiflinin təbirincə desək, “arxa plan”dan məhrum olur:
“Əliş canını yer üzündən çəkib apardı. Telli bir yumub, beş tökdü. Bu da dünyanın bir tərəfiydi, göz yaşı üstündə oturan tərəfi. Arvadların səs-küyü qab-qacaq cingiltisi kimi Əlişin böyük qardaşının qulağına dolurdu… Çox çəkmədi ki, arvadlardan bir «qırmızı ismarıc» gəldi:- «İndi ağlayaq, yoxsa sonra?» Əlişin böyük qardaşı elə bir zakaz elədi. Bir saatdan sonra–camaat yığışanda.
Bir saatdan sonra ağlaşma başlandı. Hər kəs öz ölüsünü ağlayırdı. Heç kəs Əlişi ağlamırdı. Bircə Tellidən başqa”.
Qəşəm Nəcəfzadənin “Gülümsəyən ağac” hekayəsindəndir. Möhtərəm Qəşəm Nəcəfzadə onun bu hekayəsinə tövrümüzün tənqidi olduğunu duyub bizdən soruşa bilər: “axı, “dilin arxa planı” nədir ki, mənim mətnim ondan xalidir”?
www.kultaz.com-da ədəbi müzakirələrə qoşulandan stolüstü kitabıma çevrilmiş, Mehmet Rıfatın redaksiyasında Auerbax, Bartez, Derrida, Batur, Benk, Propp kimi tənqid avtoritetlərinin əsərlərindən ibarət parçaların qaynaqlar halında bir araya gətirildiyi “Eleştirel bakış açıları” adlı kitabda yer alan heç bir müəllif “dilin arxa planı” təbirini qullanmış deyil. Heç Cavanşir müəllim özü də bədii tənqidə gətirdiyi terminə sərrast tərif verməyib, onu alğılamaya açıq buraxıb: “«Arxa plan» ifadəsi təsadüfi yerə işlədilməmişdir. Sözün parlaqlığının, «işıq saçmasının», «rəng qatışığının fışqırdığı» mənzərə primitiv təhkiyə strukturuna şərait yaradır, daha doğrusu yazıçının əvvəldən axıra kimi sözun əlində əsir qalmasını şərtləndirir…” Bununla belə, Cavanşir Yusifli telejurnalistikada olan bir istilahı bədii mətnə çox uğurla şamil etməkdədir (əgər belə deyilsə, onda mənim etdiyimi düşünün- E.S). Telejurnalistikada “arxa plan” dedikdə verilən, oxunan informasiyanı “müşayiət edən” görüntü nəzərdə tutulur. Məsələn, dünyada hazırkı maliyyə böhranından bəhs edən informasiyaları efirə verərkən telekanallar birjaların önündən götürülmüş görüntüləri “arxa plan” kimi istifadə edirlər. Obrazlı desəm, bədii dilin “arxa plan”ı radiodan yox, televizordan aldığımız informasiyanın effektidir. Yəni, “zahirən hər şey yerindədir, yəni burda hekayədirsə, hekayə “modeli”, romandırsa, roman “modeli” var, eninə, uzunluğuna, “özünəməxsus” təhkiyə “tempi”nə görə. Əhvalatı bütün təfərrüatı ilə danışmaq, nəzərdə, beynində tutduğu qəlibə doldurmaq və bu işi həmin qəlib ölçüsü qədərində icra etmək” (sitat C.Yusiflidəndir) yox, sözun daşıdığı informasiyanı “mənzərə” ilə yükləyə bilməkdir “arxa plan” yaratmaq.
Bu baxımdan, Qəşəm Nəcəfzadənin yuxarıda istinad edilən “ağlaşma səhnəsində” müəllif “ekranı əməlli-başlı qarışdırır”. Oxucu dünyanın göz yaşı olan tərəfində ağlaşmaya oturdulduğu, necə deyərlər, dəsmalını çıxardıb Əlişə ağı deməyə başladığı anda məlum olur ki, “arvadların səs-küyü qab-qacaq cingiltisi kimi Əlişin böyük qardaşının qulağına dolur” və mərhuma ancaq “camaat eşitsin deyə” ağlamaq lazımdır. Dünyanın göz yaşı olan tərəfi budurmu? Dünyanın göz yaşı olan tərəfin mənzərəsi belə deyil heç şübhəsiz, sadəcə, onun görüntüsünü çəkə bilməyib Qəşəm Nəcəfzadə.
Qəşəm Nəcəfzadədən fərqli olaraq, Jalə İsmayıl “arxa planda” Əliş kişini çox ustalıqla yarada bilib. “Əliş kişinin yad edilməsi” adlı hekayədə Timur və Çingizxanın hərəkətləri və dialoqları, onları izləyən müəllifin təhkiyəsi çoxdan ölmüş babaları Əlişin portretini məharətlə çizir və “fon” çox uğurlu alınır:
“- Ə, sənə qurban olum, hirslənəndə lap özümüzə oxşayırsan e…ən çox da babamız Əlişə…Sən də mi söyürsən, evdə nə var qırırsan hirslənəndə?
- Bə nədi, kişi döyülük?!
- Dilinə qurban! Babamızın ruhu indi nə kef görür, Allah bilir bircə. Kişi indi o dünyada sevindiyindən leysan tökür gözlərindən…Qoy səni bir öpüm… “
Jalənin həmin hekayəsinin, əslində, çox düşündürücü ideyası var. Söyüşkən, arvad döyən, qışqırığı kəndi götürən Əliş kişi, onun post-modernizmi başa düşməyən nəvəsi Çingizxan və post-modernist şair Timur Azərbaycanın hazırkı ədəbi mühitindəki konfliktləri əks etdirir. Timur çağdaş Azərbaycanın yazarı, Çingizxan “obıvatel”i, Əliş kişi “milli-mənəvi dəyərlər” sistemidir. Hekayənin sonunda məlum olur ki, rəhmətlik Əliş kişiylə post-modernist yazar nəvəsinin heç bir fərqi yoxdur: “Ə, babam da ağzını gül açardı, sənin şairlərinin də dilindən düşmür andırların adı. İndi de görüm, səndəki şeirlərlə babamın şeirləri arasında nə tafot var, hə?”
Gerçəkdən son dərəcə maraqlı müşahidə və mülahizədir. Görəsən, qadını “ev heyvanı” adlandıran şair Aqşin Yeniseyin arvada “süpürgə” kimi yanaşan milli-mənəvi dəyərlər sistemimizin bədii təcəssümü olan Əliş kişidən fərqi nədir? Gəlin, Aqşinin Seymur Baycan üçün oxuduğu şeirə baxaq:
Semir, haydı
Özümüzə qoyun ətindən qadın yaratmağın vaxtı gəldi
Əti insan ətindən olanlar çox ucuzdur
Ən bahalıları gecə barlarındadır
Vaxtı gəldi, dostumuzu adamlara göstərib deməyin:
- tanış olun, dostumdur, xalis at ətindəndir, özüm yoğurmuşam
“Qadını yenidən yaratmaq” şərq ölkələri üçün olduqca vacib arzudur. Amma əfsuslar olsun ki, Aqşinin yenidən yaratdığı at-qadın, elə Jalənin “arxa plan qəhrəmanı” Əliş kişinin “mindiyi”dir. Bu məqamda xatırlamaq yerinə düşür: məğlub etdiyi düşməninin atını minən və arvadını yatağa salan Çingizxandan üzü bəri şərq təfəkküründə at və arvad eyni dərəcədə “namus” hesab edilir. Üstəlik, düşüncələrimizdə orta əsrlərdən bu yana yaşayan “atdır, arvaddır…” deyimi də var. Qadına ikinci cins kimi, yalnız seksual zəmində baxmaq post-modernizmin əlaməti deyil:
Semir, bilirsən nə üçün darıxır insan?
Elə bil bu qədər quşun, otun, həşəratın arasında
Nəsə çatışmır,
Elə bil kimsə yoxdur
Mən həmişə bədənimin qabaq tərəfiylə darıxıram
Bədənimin qabağıyla gözləyirəm onu
Semir, bu gün avtobusda bir qoca öz-özünə dedi ki,
yoldaşın olmaması yalnızlıq deyil
Yalnızlıq yolun olmamasıdır!
Heç bir kişi və qadın 24 saat seksual deyil. İnsan sutkanın orta hesabla səkkiz saatını yatır, bəlli sayda cinsi aktdan sonra ehtiras sönür. Sənaye dövrünün fabrik və zavodları informasiya texnologiyaları ilə işlədiyindən ağır kişi əməyinə ehtiyac böyük ölçüdə aradan qalxıb. Odur ki, post-modernist düşüncə gender bərabərliyinə istinad edir, sosial həyatın bütün sahələrində qadınla kişinin eyni hüquqa malik olduğunu vurğulayır, qadını cinsinə görə sorğulamır. Bu mənada Aqşinin “söyməyi” ilə onun öz şeirini ithaf etdiyi Seymur Baycanın “18, 6” adlı skelet-memuarı məzmunca fərqlənir.
Seymur Baycan Aqşin haqqında deyə bilməyəcəyimiz “post-modernist yazar” titulunu haqq edən müəllifdir. Küçə dilini bədii mətnə gətirmək, məişət danışıqlarını olduğu kimi nəsrə salmaq post-modernist ədəbiyyatın məxsusi və ən çox tənqidə məruz qalan cəhətidir. Post-modernist düşüncə bütün ehkamlara və strukturlara qarşı olduğundan ƏDƏBiyyatı da yenidən yapılandırır və onu ETİKiyyat olmaqdan çıxarır. Məhz bu dağıdıcı xarakteriylə Seymur Baycanın adı Azərbaycan ədəbiyyatı tarixinə mütləq düşəcək.
Seymur hər şeydən öncə tipik Azərbaycanlı xarakterinə qarşıdır: “… Azərbaycan aktyorları filmlərdə, teatr tamaşalarında qul, nökər rolunu necə mükəmməl oynayırlar? … Sanki nökərçilik bizim aktyorların içindən gəlir… hər bir azərbaycanlının ruhunda aktyorluq gizlənir…” İçində nökərçilik, ruhunda aktyorluq olan qadın və kişi obrazları Azərbaycan ədəbiyyatında meydan sulayır və Seymur bədii mətnə gətirdiyi təbii dil, təbii obrazlarla “bədii qəhrəman” mifini sındırır. Seymur qəhrəmanı olduğu romana səmimi, pafosdan uzaq obraz gətirir, onun romandakı ixtiyari başqa bir kişiyə yanaşması ilə, özünə münasibəti fərqlənmir, hər ikisi bəzən söyüşlə xatırlanır. Epizodların birində qəhrəman televizorda izlədiyi qadın aparıcıya belə reaksiya verir:
“Qəhbə, bəs bədbəxt doğulub, bütün ömrü boyu bədbəxt yaşayıb, bədbəxtcəsinə ölənləri hara itirdin? Bunun arıqlığına, döşünün yekəliyinə bax. Allah bilir, lifçiyinin altına iki kilo pambıq doldurub. Sehrli bir pult ola, basasan düyməsini, aparıcının lifçiyi açıla. Lifçiyinin altına doldurduğu pambıqlar tökülə studiyanın ortasına. A, necə də gözəl atalar sözü alındı: açaram lifçiyi, tökərəm pambığı.”
Bu, artıq post-modernizmdir. Əvvəla, televizor modernizmin simvoludur, baxdığı “Raduqa”nı ələ salmaq və aparıcının lifçiyini açan pult arzulamaqla müəllif həmin ekonomik dövrün simvoluna kinayə etməklə oxucunu açıq və dolayı şəkildə “qadını soyundura bilən” kompüterə yönəldir. Digər yandan, “qadını soyundurmaq” post-modern estetikanın həqiqətlə bütünləşməsidir. Post-modern fəlsəfəyə görə, çılpaq olan hər şey həqiqətdir. “Açaram lifçiyi, tökərəm pambığı”- sandığın qadın döşüylə əvəzlənməsi Seymurun daha bir məişət əşyasına ironiyası olmaqla bərabər, həm də xalq müdrikliyinin post-modernist improvizasiyasıdır.
Bir sözlə, Aqşinə, qabartdığı problemə Aqşinin yaradıcılığından baxanda son dərəcə uğurlu görsənən “Əliş kişinin yad edilməsi” Seymur Baycanın yaradıcılığına münasibətdə özünü doğrultmur, hekayənin finalındakı “bədii həll” iflasa uğrayır. Əgər Seymur Baycan klassiklərin heykəlinin kəfənə büründüyünü, boyunlarına ip keçirildiyini gözləri ilə görübsə (bax: 137-ci səhifə), bunu əsərə nədən yansıtmasın və həyatımızda baş verən hadisə niyə geniş mənada ədəbiyyata təsir etməsin? Onların heykəllərinin təmirə ehtiyacı yoxdurmu? – Seymur Baycanın uğurla təmsil etdiyi post-modernist cərəyanın məntiqi mühakiməsi budur. Bu mühakimə qarşısında “klassik” və “post-modernist” məfhumlarla istilah səviyyəsində məzələnən Jalə arqumentsiz görünür və anlayışların dərinliyinə enə bilməmək Jalənin hekayəsinin finalını ELMİ-NƏZƏRI CƏHƏTDƏN (hekayənin ideyası baxımından yox!) iflasa gətirib çıxarır.
Hekayənin ideyasına görə problem bundadır ki, Timur nəzəri cəhətdən post-modernizmin nə oldugunu bilən adam deyil, o, küyə qoşulub. Küyə qoşulmağın nəticəsi “gənc şairin artıq postmodernizmin əsasları, xeyir-şər davası, ədəbiyyatın qütbləşməsi, həyatın özünü şeirə gətirmək, modern estetika barədə” düşünməyib Əliş kişinin məzarının üstünə- dədə-baba yoluna, milliliyə qayıdır və gedib babasına “Quran” oxutmaq olur. Azərbaycanda bir misal var: dəyirmançı oğlunun dədəsinə Quran oxutması.
Bədii tənqidin görəvi yazıçıya ağıl öyrətmək olmasa da, mətndəki boşluqları gözdən qaçırmaq yol verilməzdir. Jalənin öyülən hekayəsinin maketində surət əskikliyi var. “Ənənə”, “yazar”, “obıvatel”, tənqidçi (Yenə babamı nənəm söyərdi ki, söymə, sənin şairlərini heç söyən də yoxdu ki, söyməyin!”) olduğu halda, oxucu yoxdur. Əgər “obıvatel” Çingizxan mətnin içində əmisi oğluna “oxucu”nun fikrini çatdırsaydı və onlar Əliş kişinin məzarı üstündə qayıdanda həmin oxucunun babalarına Quran oxutdurduğunu görsəydilər, final daha dolğun alınar və o obrazdan istifadə edib post-modernizmi nəzəri cəhətdən incələmək olardı. Bu təqdirdə hekayənin ideyasını da daha yaxşı açmaq mümkünüydü. Necə ki, belə bir süjeti Taleh Şahsuvarlı “Babəkin canlanması” romanında qurub. Mətnin yazarı Fateh Yazıçı kənddə yaşayan xalasıgildə öz qəhrəmanı Azin Kürəçiylə görüşür. Onun xalasının əri Zahid sovet oxucusudur, zəngin kitabxanası var, amma son illər oxumağa kitab ala bilmir. Hərdən əlinə düşəndən-düşənə qəzet oxuyur. “Çağırış” qəzetində bacısıoğlunun yazdıqları “tənqidçi”ni– xalasını hürküdür. “Obıvatel” obrazında təsvir edilən “Daqqa” Məiş isə əsərin yazarını və qəhrəmanını “səfeh” hesab edir. Şahsuvarlı bu epizodda maraqlı fənd seçərək yazara, qəhrəmana, oxucuya ərik arağı içirdir, əsərin əsas ideyalarını səmimi ortamda “ağızlarından alır”, “tənqidçi” süfrəyə çay gətirir, “obıvatel”in isə dərsi verilir.
İndi dünyada ədəbiyyat post-modernizm cərəyanının təsirindədir. İqtisadi şərtlərin dəyişməsi, azad bazarın yaranması sosial həyatın bütün sahələrini ağuşuna aldı. Rəssamlıq, memarlıq, musiqi kimi klassik və modern ədəbiyyat da post-modernist axının qabağında duruş gətirə bilmədi. Modernizmin və daha öncəki dövrlərin dəyərlərinin sorğulanmasına, yenidən yapılandırılmasına başlandı. Yeni cərəyanın nümayəndələri ən ağlagəlməz suallar qoydular. Görəsən Faust, Karmen, qədim yunan Tanrıları, orta əsr kralları, qılıncının dalı da, qabağı da kəsən qəhrəmanlar bu gün yaşasaydı necə olardı? Sevindirici haldır ki, bu sual Azərbaycan ədəbiyyatında da qoyulur. Jalə bu sualı qabardaraq Teymurləngi və Çingizxanı “qəbirdən çıxarır”, Seymur Baycan Üzeyir Hacıbəyovgilə gedib nahar eləmək istəyir, Taleh Şahsuvarlı isə Babəki dirildib. Onun qəhrəmanı Azin Kürəçi ölümdən sonra dirilişə inanan xürrəmilərin əsrlər boyu reenkernasiya edəcəyini gözlədikləri Babəkdir. Canlanan Babək müxalif “Azadlıq” blokunun deputatlığa namizədi, demokratik düşərgənin gənc simalarından biri, QHT sədridir. Azərbaycanı Babəkin bir zamanlar qarşı çıxdığı gələcəyə, orta əsr dəyərlərinə- dinə, təhkimçiliyə, qəsrləşməyə qaytaran rejim onun ruhunu daşıyan Azinin səsvermədəki qələbəsini oğurlayır, əsgərliyə göndərir, yolda döyür, həbs edir. Amma o, öz ideallarından vaz keçmir:
“Mən qəbirini də, Sibirini də nəzərə almışam. Zirzəmidə də yatmağa hazıram, türmədə də. Əsla azadlığa xəyanət etməyəcəm, köləliklə razılaşmayacam… Mən “qara gün” düşüncəsinin adamı deyiləm. Siz qara günün adamlarısınız, mən ağ gələcəyin.”
Bu qəhrəman “psevdo” dəyərlər daşımır. Eynən “orijinal” Babək kimi bir gün azad yaşamağı qırx il qul kimi ömür sürməkdən üstün tutur. İntellektual hazırlığı yüksəkdir. Ona görə də əsərdəki bütün dialoqlarda intellektual müzakirələr gedir. Müəllif mistikayla marağa saldığı oxucunu dərin sosial mövzulara çəkir. Bəzən Qarabağ münaqişəsinin həlli xaos nəzəriyyəsindən əsgər Cabbarovun postda kəfləmə atmasına qədər gətirib çıxarılaraq bəsitləşdirilir, bəzən də manqalın üstünə qoyulan setkanın götürülməməsi insan hüquqa və azadlıqlarının boğulması problemini “qloballaşdırır”. Bununla belə, əsərdə post-modern romanın tələblərinə uyğun olaraq, “hökmlər” verilmir, sadəcə, “bir baxış açısı” təqdim edilir, qəhrəman söküb-dağıtmır, müşahidə və müqayisə edir, “addım atmaq” oxucunun öhdəsinə buraxılır. Bu məqsədlə təsirli fənd işlədilir və dolayısıyla deyilir ki, oxucu, sən istəsən əsərdəki Zahid kimi “haqdan qaça”, öz qəhrəmanlarını sata, televiziyaya çıxıb əleyhinə danışa bilərsən, istəsən ona dəstək olarsan.
Əsər post-modern romanın bütün parametrlərinə cavab verir. Mifologiya, mistika ironiya, qopmuş parçalar, qopuq parçaların ikinci dərəcəli süjet xəttləriylə birləşdirilməsi, erotizm, yazarın gözdən itməsi və ölümü kimi tələblər dəqiqliklə işlənib. “İnternet forum” un müzakirə müstəvisi kimi əsərə salınması orijinal addımdır. Yazar bütün roman boyu, obrazlı desək, “minalar” basdırır və sonra onu partladır. Dörd küpün üzərinə çizilmiş dörd bitki- qoz, zeytun, dəfinə və üzüm simvolları əslində mətndəki xəyali parçalarda əks olunan- azadlıq, barışsevərlik, axtarış və imic problemini ehtiva edir. Zeytun bir tərəfdən savaşa nədən olduğu halda, bir yanda barış simvolu kimi təsvir edilir, oxucu ziddiyətə salınır və nəticədə “problem”in kökü ekonomik, siyasi və mədəni müstəvidə açıqlanır. Başqa sözlə, müəllif sözə, kodlara və mətn quruluşuna yenilmir.
İstənilən mətn əsasən üç elementden- hərfdən, sözdən və cümlədən ibarətdir. “Babəkin canlanması” romanında “T” hərfinin “ovlanması” olayında olduğu kimi, səsin də arxa planı var. Bir səsin itməsi informasiya olaraq arxasında böyük bir seçki saxtakarlığını, total düşüncəni “ekrana gətirir”. Əsər boyu sevilən isveçli qız Lovizanın adı Stokholma siyasi mühacirət etmək istəyən jurnalistlərdə səfirlik viza verməyəndə səs dəyişikliyinə məruz qalır, “No VİZA”-ya çevrilir və “məhəbbət” depressiyaya uğrayır. Baş hərfləri “BAŞ BƏY YENİDƏN CANLANACAQ” cümləsi əmələ gətirən gizli xürrəm təşkilatının üzvlük dərəcələri, adətən, internet bloqlarda işlənən “açar sözlər” kimi mətndaxili axtarışa yardımçı olur. Qədim yunanların ezetorik mərasimində rahibin işıq anaforaları yaradaraq əsl yolçuları irəlilətdiyi ötəri şəkildə bildirilir, lakin az keçmiş “Çölsüz evin içi” adlanan fəslin mətni tamamilə səs, söz və ritm təkrarlarından ibarət qurularaq müdhiş bir dil sehrbazlığı sərgilənir. Küçə dili yalnız “araları açıq olan” yazarla qəhrəmanın dialoqlarında istifadə edilir. Arxa plan:
“Cənab Markus qapını açaraq bizim qalacağımız evin dul və tənha sahibəsini- Fiona Darrini içəri dəvət etdi. Hər ikimiz “mama” deyib üstünə yüyürdük. Elşən bizim iştahımızdan keçənlərdən hələ uçaqda olarkən xəbər tutduğundan replika atdı: “çirkin qadın olmur, az araq olur”.
Göründüyü kimi, eynindən ABŞ-da qalacaqları evin sahibəsiylə eşq məcərası yaşamaq keçən Fateh Yazıçı və Azin Kürəçini xəyal qırıqlığına uğradan və onları “mama” xitabını qullanmağa sövq edən QADININ ÇİRKİNLİYİ “arxa plan”da verilir. Üstəlik, Elşənin timsalında “tamaşaçı reaksiyası” ilə “bədii mənzərə” tamamlanır.
Seçdirmələrə fikir verin:
“Otağın ortasına edam kötüyü, kötüyün başına balta qoyulmuşdu. Başımı kötüyün üstünə qoydum. Baş-başa verib dərdləşdik. Baş sındırmağa gərək yoxuydu, bir yana baxanda. İllər öncə yürüməyə başladığım yoldu. Nə iş qalmamışdı başıma gəlməyən? “Başını bu işə soxma” deyib telefonda söyənlər, “başın bədəninə ağırlıq edir” hədəsiylə qabağımı kəsənlər az olmamışdı. Azərbaycandan baş götürüb gedəsi deyildim heç hara, bu ölkənin başına daş salanların qabağından qaçmayacaqdım. Kim istəyir məni başı xarab saysın, kim istəyir başı gicişən. Mən sevgilimin dizinə qoymamışam başımı, ayağının altındakı yola baş qoymuşam, başıma qoyduğum vətəndir edam kötüyü. Bu edam kötüyündən qorxsam uzaqbaşı başımı qurtaracam, amma başıaşağı yaşayacam ömrüm boyu; qorxmasam, başım uca olacaq hər zaman. Başına dolanım Baş Bəy, mən Azinəm, yalana, qorxuya, əsarətə baş əyməyən ruhunam sənin. Adım Babək yox, Azin olanda nə olar, azadlıq uğrunda başdan keçilməzmi? Nədən qorxum axı başına kül olmuş bu taxta qırığından? Taxtadan düzələn çarmıx da çürüyəcək yer üzündə, tabut da, taxt da, bu dünyaya azadlıq qalacaq. Döndü yoxdu, öldü var! Ölsəm, başın sağ olsun, azadlıq! Başımı qaldırdım.”
Bu dilin arxa planı deyil artıq, BÖYÜK PLANIdır!
Azərbaycan ədəbiyyatının böyük planında görünməyən, amma görünməyə tam layiq olan bir müəllif var. Şeirinin dili, işığı və ruhuyla fərqlənən Pərviz Cəbrayıl. Pərviz yaşama, cəmiyyətə, insana üçüncü gözlə baxır, elə incəliklər görür, həssaslıqlar duyur ki, adam onları şəxsən niyə hiss etmədiyinə təəssüflənir: Gəlin, ondan bir şeir oxuyaq:
BÜTÜN XANIMLAR SƏNDİ
Səni tanımayınca
bütün xanımlar
gözümdə
Səndi.
Hər hansı
qıza-qadına
azacıq
pis gözlə baxan
bütün kişilər
mənimçün
düşməndi.
Pərviz bu şeirində ədəbiyyatın ən köhnə və Nobel ödülçüsü Orxan Pamukun timsalinda “ən yeni” mövzusu olan qısqanclıq probleminə özünəməxsus baxış ortaya qoyur. Məchul sevgilisinin əvəzinə bütün qadınları qısqanmaqla tanımadığı qız-gəlinə “ana-bacı gözüylə baxan, qeyrət çəkən” mühafizəkar münasibət sərgiləyən azərbaycanlı şüuruna yeni “link” verir. Müəllif “Barış” şeirindəki gizli erotizmlə qadına cinsəl, suyun gəlməsiylə sosial ehtiyac hiss etdirir, əski nəzmin təbirlərinə incə ironiya ilə yanaşır. Onun qadına ehtiyacı, qadınsız darıxması, qadını uğrunda ölünəcək dəyərə çevirməsi “CAN SAVAŞI” kəlməsində yerbəyer görsənir, bu sözün “arxa planı”nda isə “evrensel harmoniya”nı yaradan gözəlin obrazı canlanır:
Bitdi
Böyük Can Savaşı,
bir həftəlik
qan-qada;
sülh oldu dünyada,
barış gəldi.
***
Sən gəldin…
***
Günəş
daha gözəl saçmadı;
Quşlar
daha ürəkdən uçmadı;
Gözüm
sənin susqundan
su içmədi,
ama
bir həftədən bəri
cayır-cayır yanan evimə
hökumət su verdi.
Evimin divarları
yaşıl geymədi,
döşəməsində
güllər açmadı,
qapım açıldı
birbaş qonaq otağıma.
sənin boş yerinə
göz-qulaq otağıma.
***
Bu gündən sabaha kimi
yaşamdan
iznliyəm,
gəl,
bu gün
doyunca ölək,
bir ömür adına
dincələk.
Pərvizin şeirləri həm də örnəkdir. Azərbaycanın ədəbi məkanında yeni intiriqalara səbəb olmasın, “Bir sabahlıq yaşam”da oxuculara təqdim olunan şeirlər Füzuli Sabiroğluna necə yazmağı (sözə informasiya verməyi), Qəşəm Nəcəfzadəyə necə yazmamağı (ağacları adamlara güldürməməyi) öyrədəcək qədər “əyani vəsaitdir”. “Ağaclar və qadınlar” şeirində olduğu kimi:
Qadınlar
küçələrə tökülər,
ağaclar – əkilər küçələrə.
Fahişə deyərlər qadının
küçəyə töküləninə,
əkilənlər park olur.
Başının üstə
nə Allah durar, nə göy,
tökülən qadına
bütün sevgilər ögey…
yalnız əkilənə umud.
Ağacların dibində
tərini soyudan…
tökülmüş qadınların gözündən
bitmədən yaş axar.
Parklar fahişələrin gözündən
içdiyi sudan yaşıllaşar,
sıxlaşar.
Gecələr heç kim görməz,
ayaq çəkilincə yörədən
allahsız, göysüz
fahişə qadınlar ağaclarla
necə iç döyüb,
qadınca qucaqlaşar…
Bu, tərifin başlaya bilmədiyi yerdir. Tənqid bitsə də…
P.S: Jalənin “Əliş kişinin yad edilməsi” hekayəsini tuş verən Cavanşir Yusifliyə, “Babəkin canlanması” romanının son variantını göndərən Taleh Şahsuvarlıya, kitabının elektron variantını yollayan Pərviz Cəbrayıla, Seymur Baycanın kitabını PDF formatına salaraq oxumama yardım edən dostum Sa1VM118-ə təşəkkür edirəm.
Yazını dostuna göndər
| 
Yazını Çap et
| 2.450 oxunma | 103 Şərh var
(4 səs, hardasa: 3,00 ilə 5 arası)
Loading ...
Loading ...
Yüklənir...
Ən maraqlı yeri P.S.-dir.
Muellife ferqli baxish ortaya qoyduguna gore teshekkur edirem. Maraqla oxudum. Pervizle bagli hissesini xususi oxudum. Pervizin belli qatlarindan yalniz birisinin acimina cox ugurlu cehd olunub.Teessuf etdim ki, Pervizin movzu genishliyinden yalniz birisine munasibet bildirilib.Bu yazini yazan tefekkur sahibinin genish imkanlari var ki, Pervizi herterefli tehlil etsin.Inaniram ki, Pervizin yaradiciligina hesr olunan yazi olsaydi, muellif bu ishi cox gozel bacarardi.
Tural, dostum, eləmə də… Adam, sən öz yazacağını yaz hələ görək…
Eldəniz bəy, xəsis və sonsuz səxavətinizdən dolayı təşəkkürlər. Hər halda öləndə Azərbaycanda tənqid nişanələrinə rast gəldiyimizə şəhadət verə bilmək fürsəti qazandıq kimi gəldi mənə.
Gecənin bu vədəsində bu yazını oxumaq çox maraqlı oldu..Füzuli bəyin şeirinə münasibətlə razılaşmıram, amma qalanları düppələmdüzdü…
Taleh, Jalə, Pərviz..bunlara ümidim çoxdur…
Uğurlar…
müasir Azərbaycan ədəbiyyatının heç bir planına sığmayan bir Adam var – Pərviz
və
nöqtə
her shey bir kenara, muasir edebiyyatimizin agbirceyi Ryabina – Cavidan xanim… uzr isteyirem, amma Size deyim ki, done-done uzr isteyirem, Pervize menim de umidim coxdur.bir daha uzr isteyirem, Sizin umidlerinize sherik cixdigim ucun.
Inaniram ki, Perviz kimi genc, qedemlerini Sizlerin ON PLANDA yer aldigi edebiyyatimizda yenice basmaga bashlayan bir yazar, bu UMIDINIZDEN umidlenib ruhlanacaq ve yazacaq. Hele onu edebiyyatimizin ONUNDE geden diger yazarlarla eyni cergeye qoymanız Pervize gosterilen boyuk etimaddan xeber verir. icazenizle, sonda verdiyiniz Ugurlar ifadesini tek Pervize shamil etmekle, onu bu boyuk etimadi dogrultmaga cagiraq.
bir de,
Eldeniz bey, boyuk, balaca, arxa on planda gorunmur-gorunmur, siz niye gormediniz?.. layiq bilinir-bilinir,
bes siz niye layiq bilmediniz?
Sizin öləngidən xəbəriniz yoxdu? Həmid Herisci, Rasim Qaraca onu 2000-ci ilin hadisəsi, hem de nəslimizin romanı deyə yazmışdı.Yəni o vaxtlar siz hardaydınız? Yaşınız az idı, ya ölkədə deyildiniz onda?..
1. Bu yazıda şeir adına təqdim edilən nümunələrdən bu ada layiq olanı elə epiqrafda veriləndi. Sadəcə, orijinal və geydirmə olanı bir-birindən ayirmağı bacarmaq lazımdı. Heyhat, “Cola”ya öyrəşmiş adam bulaq suyunun dadını bilməz. Bir də indiyə kimi heç kəs Füzuli bəyi “Azərbaycan ədəbiyyatının korifeyləri cərgəsində” təqdim etməyib. Özündən niyə uydurursan?
2. Görünür, C.Yusifli yazdığı şərhlərdə səni “boşboğaz” adlandırmaqda haqlı imiş. Amma indi sənin başqa bir keyfiyyətin də üzə çıxır. Açıq-aşkar Yusifliyə yarınırsan ki, sənin “tənqidin korifeyləri cərgəsinə” girməyinə mane olmasın. Amma ədəbiyyatımızın buna ehtiyacı yoxdu: Əsəd Cahangir bəsimizdi.
3. Qan Turalının şərhi ilə razıyam. P.S. bu adamın Azərbaycanda yaranan ədəbiyyatla hansı səviyyədə tanışlığını ortaya qoyur. Bu vəziyyətdə Mezarus ədəbiyyat tarixinin gələcək mənzərəsini də cızmaq iddiasına düşür. Əvvəla, tarix məsələsində bir qədər ehtiyatlı ol. İkincisi də Seymur artıq ədəbiyyat tarixinə düşüb: Anarın personajı qismində. Bu da onun bəsidi.
4. İndi bizdə iddialarla imkanların tərs mütənasibliyi adi hala çevrilib. Bu da onlardan biri. Adam neçə vaxtdı özünü modern düşüncə sahibi kimi gözə soxur, sonra məlum olur ki, onun təfəkkürü heç də dağlı məhəlləsindəki ceyillərdən o yana getməyib. Bu yerdə deyirlər, Həmədanda … az idi, biri də… Danimarkadan gəldi. Qaqa, tənqidi boşla, get Amerika ilə məşğul ol.
P.S. Mezarus, dilin arxa planı-filanı yoxdu. Yəni bu da yalan-palan…
P.S Eldeniz bey, sohbet Pervizden gedir. Pervizin hem de Olengi adli romani var.
Şagird, Pərvizin “Öləngi”sini məndən daha yaxşı başa düşə bilsən, buna yalnız sevinərəm..
Pərviz-çoxlarının, (eləcə də sənin deyəsən..) girə bilməyəcəyi koldur..amma burda ara qızışdırıb “kultazçılıq” eləmək lazım deyil…Pərvizin reputasiyasını müdafiə etməyə cəhdin belə ona layiq deyil, anlayırsanmı…?
Bəli,mənim Pərvizin ruhundan qopacaq əsərləri oxuyacağıma ümidim çoxdur, sənin yoxsa, bu sənin öz problemin olsun..
Talehin romanını da oxu, məsləhətdi..mütaliəni, içindəki məlumat və bilgi baqajını ortaya çıxarmanın mükəmməl variantından xəbərdar ol..
Jaləni də həmçinin, bu xanımın hekayə və şeirlərində tam fərqli və yaradıcılığa davam etməli olan ruh görə bilmirsənmi…?
Bilirsənmi bu üç nəfərin adını niyə çəkmişəm? Çünki Qamçının yazısında adları var, bu bir..Yazdıqlarında səmimidirlər, bu da iki..Səmimiyyətsə bu gün ədəbiyyatımızın ÖNÜNDƏ və ARXASINDA bərqərar olmuş yazarçiklərin və yazarkaların əksəriyyətində yoxdur..Ürəklərinin olmayan odundan ədəbiyyatın alışmayacaq ocağını şölələndirmək eşqi sadəcə qarabasmadır..
Ehh…dəli şeytan yenə gəldi də dedi bir ideya at bura get…-))
Yazarların master-klasslarını istərdim virtualda..bəzi şagirdlərin öyrənməyə və digərlərinə sayın Rəbiqə xanım demişkən “paxıllanmamağa” fürsətləri olsun…
Eziz qamci fikirlerinde yanlissan,qeseme mohterem niye deyirsen sadece qeshem necefzade demek olardi, eger bele ironiya eleyirsense, demek onunla sexsi problemin var. Qaldi ki, Pervizden getirdiyin misala, daha doqrusu teriflediyin misala/ butun xanimlar sendin/ bi fikir atilla ilham da beledir kimi sevsem sensen.
sen hemise qesemin yazilarini tenqid etmek ruhunda koklenmisen. yazilarin edebi yazi deyil incesenetdir, mes kendirbaz
Edaletli ol. gelisi gozel sozlere aldanma.
Bu, tərifin başlaya bilmədiyi yerdir. Tənqid bitsə də…
Eldəniz bəy, MEZARUS virusuna yoluxandan sonra tənqidiniz korşalıb desəm, inciməzsiniz?
Siz Qamçı olaraq yazanda Kultazdakı şərhlərinizi zövqlə oxuyurdum, çünki digərlərindən fərqli, daha qərəzsiz, səmimi görünürdü.
Bu yazınızın da səmimiyyətinə sözüm yox, sadəcə sizdən kəsərli bir tənqid gözləyirdim.
Çünki Anar Mahmudoğlu da “HƏR SABAH YAŞAM”dan yalnızca tərif yaza bilmişdi… (http://kultaz.com/2008/09/21/anar-mahmudoglu-«bir-parc-pive-iki-zavod-coreyi…»/#comments )
Axı Azərbaycanda hamı tənqid eləyir-prezidentdən tutmuş kəndçiyədək hamını tənqid edirik, kimi(ni) üzünə, kimi(ni) arxasınca… Pərviz bəyi tənqid edəcək bircə nəfər tapılmır. Heyrət ya…
P.S. “ARXA KÜÇƏLƏRIN YAZARLARI”nı oxudum, şərh yazıb göndərincə gördüm ki Gəşəm Nəcəfzadə də gəlib. Həm də bu dəfə öz ad və siyadını kiçik hərflərlə yazıb, Pərvizin adını böyük hərflə…
Ama şair və tənqidçı Qəşəm bəyin bu cümləsini izah eləyənə minnətdar olaram (düz 9 dəfə oxudum, başa düşə bilmədim).
“Qaldi ki, Pervizden getirdiyin misala, daha doqrusu teriflediyin misala/ butun xanimlar sendin/ bi fikir atilla ilham da beledir kimi sevsem sensen.”
Eldənizin yazısına münasibət bildirəcəyəm. Ancaq hələlik fürsətdən istifadə edib, məni narahat edən bir məsələni bölüşmək istərdim. Bir “Yazar” qəzeti var. Kultaz.com-dan yazılarımı (sonuncu “Dilin arxa planı”) götürüb çap edib. Və məsələ bununla da bitmir. Onlar buradakı mübahisələri başqa bir çərçivədə yenidən canlandırmaq istəyirlər. Kiminləsə mübahisəm onunla düşmən olmaq anlamına gəlmir. Yafəs, mənim yazılarımı (harda çap edilməsindən asılı olmayaraq)”Yazar”da təkrar nəşrinə icazə vermirəm. Düşük hərəkətləri boşlayın. “O olmasın, bu olsun”da belə bir ifadə var: …ehsan deyil…
Sizə uğurlar!
Cavidan xanim!
Once, bunu deyim, PERVIZ kol deyil. Yeqin ki menimle razilasharsiniz, kollar bashlangici sonu gorunmeyen YOL kenarinda biter. PERVIZ YOLDUR. Ve bu YOLUN oz YOLCUSU var. Kol, olsa-olsa, ONUN ayagina dolashandir.
Kecek novbeti meseleye,
ne edebiyyata iddiam var, ne balinayam, ne kit, ne de su perisi. hec meduzada deyilem. men ele shagirdem, hemishe de shagird olaraq qalacagam. oyreneceklerim icerisinde hem de sizden oyreneceyim cox shey var.
men hele sizden oyreneceyem ki, edebiyyatimizda oz sozuyle gelenlerle beraber bashqasi kimi yazmaq isteyib de, sizin ifadenizle – bashqasinin sozuyle (bir az deqiqleshdirsek, ozuyle-shagird) soxulanlar da var. men hele sizden oyrenecem ki, besh alti dunya favorit yazarinin adini ezberleyib onlardan besh uc cumle sitat getirmekle dunyaya cixacagimizi gozleyirik..
ici bosh guppultulu, iddiali genclerin, dunya edebiyyatinin canini alib bize – shgirdlere vermek isteyinde olan meslehetcilerin ozleri yazmaq ucun yaxindan tanidiq bilib eslinde hec tanimadigi kimi yazmaq isteyinde olanda ne olur, goresen?
P.S delfinler balinalar destesinin hansisa fesilesinin hansisa yarimfesilesine aid olmasina baxmayaraq omru uzunu molyuskalarla beslenibler. Olsa olsa, onlar hemishe hansisa meqsedlerin heyata kecirilmesi ucun telim olunurlar. Bu da delfinin heyat terzi.
P.P.S ..vaxt qara yele qarishib, qara yelle qardashlashib ashagi-yuxari, saga-sola esir, esdirirdi..
Bir nece meseleye oz munasibetimi bildirmek isteyirem.
- Men ele bu saytda demisem ki, menim Azerbaycan edebiyyati numunelerini elde etmek problemim var. Hetta Guler adli istifadecisi mene Pervizin son seirler kitabini kargo ile gondermek isteyirdi, men baha cixmasin deye razi olmadim.
Menim oxudugum ve oxuya bilmediyim metnlere basqa prizmadan da baxmaq olar. Eger men burada o metnleri oxuya bilmiremse, demek siz onlari muasir texnologiyalarla oxucuya catdira bilmirsiniz. Bu menim yox, yazarin problemidir. Men indi “Olengi”nin baxarda el-el axtarildigina inanmiram- Azerbaycan kitab bazari yox seviyyesindedir. Belede, Perviz niye qoymur onu bloguna ya saytina?
P.S-e gore Qan Turalinin ve “Olengi”nin 2000-ci ildeki ugurlarina gore shagirdin mene iradini yersiz hesab edirem.
Ayrica 2000-ci ilde menim 20 yasim vardi ve TEHSIL ALIRDIM…- mence biri tebii proses, digeri ise teqdirelayiq sosial hadisedir.
- Anarin teklifi ile raziyam, umid edirem ki, Perviz gelecekde ayrica yaziya cevrilecek. Amma Anarin diqqetini bu metnin ic movzularina cekmek isteyirem. Burada Elish kisiler, qadin movzusu ve reenkernasiya ile bagli metnlere toxunulub ve Jalenin yazisi “nuve” olaraq secilib, post modernist estetikadan baxilib.
Pervizin seirlerine de ancaq bu aspektden baxilib: qadina baxish, agaclar (Qesem Necefzadenin hekayesinde Elis kisiye cevrilen agaclar) ve sozun arxa plani…
- Mehin xanim, men semimi deyirem ki, Pervizi tenqid ede bilmedim. Cunki seirlerin texnikasi qusursuzdur, mezmun ise zovq ve dusunce algisina aciqdir. Hec kimi dusuncelerine gore suclamaq olmaz, zovq ise dartisilmaz. Menim ona qarsi taktikam bu oldu ki, Pervizi tenqid xatirine tenqid etmekdendirse(meqsedli sekilde ilismeye meqami her her metnde tapmaq olar)ve ya ona hormetli Anar kimi terif vurmaqdandirsa (“Terifin baslaya bilmediyi yer” sozumu xatirlayin), oxucuya yungulvari ipuclari vermek ve muellifle bash-basha buraxmaq daha yaxsidir. Ona gore de seirlerini tam verdim… Mence, diqqetinizi cekmeyib bu nuans. Ve sevinirem ki, Perviz sherhlere hopdu- edebiyyatin on planina cixmaqda bu shertdir, muasir edebiyyat PR-la ic-icedir…
- Qezelxanin dediklerinden yalniz birine cavab vermek isteyirem. cunki qalanlari esebi reaksiyalardir. Cavansir Yusifliye yarinmaq meselesi ise bu ise “suurlu hucum”dur.
Ne menim Cavansir muellime yarinmaga ve ne de onun buna ehtiyaci var. Aramizda sert mubahiseler de olmush. Xatirlatmaq isteyirem ki, dilin “arxa plani” ile bagli fikirlerimi yazmaq onun tesebbusu oldugundan metnde ona genish yer verilmesi tebiidir.
Hem de ona gore ki, algiladigim menada o istilah xosuma gelir.
Shexsiyyete hormetli uslub mubahise medeniyyetinin bir hissesdir.
- Qesem muellim, inanin ki, size de mohterem deyende hec bir ironiyaya qapilmiram. Cunki menim fikrimce her bir shexs mohteremdir, hormete layiqdir. Men sizin shexsiyyetinizi tenqid elemirem ki… metninize munasibet bildirirem… Men o metne sirf arxa plan meselesinden nezer saldim. Daha cox cehetini de qabarda bilerdim. Meselen, adamin agaca cevrilmesi ruhla bagli inamlara soykenir, hansi ki AGACA CEVRILME inanci acilmir hekayede. Menim edaletime hec zaman shubhe etmeyin xahis edirem, sabah yaxsi ne ise yazsaniz, birinci men deyecem.
Menim kimseye qerezim yox ve semimiyyetimi xahis edirem hec kim shubhe altina almasin.
Dostlar, lütfən, bir-birinizin şərhinə yox, Eldəniz bəyin yazısına şərh yazın.
P.S: Xatirlayiram ki, Qalib Togrulun Esed Cahangirle bagli teklifi vardi… Biz onu gozleyirik! – qabaqlar yazib ozu de sherh…
Eldəniz bəy, “Öləngi” kitabından bloqa bəzi hekayələri qoymuşam. Roman isə elektron variantda əlimdə olmadığından və onu yığmaq imkanımın yoxluğundan bloqa yerləşdirə bilməmişəm. Haçansa yəqin ki, bir imkan olar.
şagird, neofitlik eləmə…-))
“oturasan, gulu iyleyesen; sonra sheir yazasan…” Bu misralar genc shair Ejder Oldandir. Anti-poieziyadir. Niyesini izah elemeye ehtiyac varmi? Yox… Shairlerimizin choxu bu yolla gedir. Ve biz de bunlari izah elemeye chalishiriq.
Her vaxtiniz xeyir!
Qamci Mezarus,
Sene tesekkur edirem. Menim senin tenqidini de, terifini de eyni semimiyyetle qarsilayacagimi bilirsen.
Qan Tural, dostum, menim cixmamis kitabimi oxumaq ucun Qamcinin ancaq bir imkani vardi. O da ona bu kitabin son variantini gondermeyim idi. Men kultaz da, hetta blogumda “qaralama” variantini yerlesdirdiyime gore, o hazir metni istedi, men de gonderdim. Ve yaxud Pervizin kitabini nece alaydi? O, bu P.S- yazmaya da bilerdi, amma mence ona gore yazib ki, hem semimi olub, hem de digerlerine mesaj verib. Siz de eynisini ede bilersiniz.
Sene sualim budur ki, “maraqsiz yerleri”ni niye aciqlamirsan? Belke ele ici men qarisiq omrumuzde bir yol- letifesi Eldenizden uzaq, palani doyeclemeyek?
Zennimce, Cavansir Yusifli ve Eldeniz Sadixli “arxa plan” diskussiyasini ortaya atmaqla Azerbaycan yazarlarina artiq tenqidin ne oldugunu hiss etdirecek bir xett goturubler.
Artiq sozun ifade formasina deyil, yaratdigi bedii realliga nezer salirlar, metnin varliq formasina, mekanina ve zamanina girirler, “tebii” ve “ictimai” veziyyetlerini acirlar.
Bir qeydle de razilasmadigimi demek isteyirem. Seymur Baycanin Anarin, Anarin Seymur Baycanin qehremani olmasi tebiidir- nesiller arasinda konflikt var. Amma Seymur Baycana Anarin, Anara Seymur Baycanin nezer-noqtesinden baxmaq faciedir. Anara Anar, Seymura Seymur kimi baxmaq, onlarin her birinin yaradiciligina obyektiv qiymet vermek lazimdir. Ikisi de bunu haqq edir. Biz nedense hec zaman fikirlesmirik ki, Anar olmasaydi, ne olardi? Seymur olmsaydi ne olardi? Ne yaxsi ki onlar var! Esl yaradici adam ucun onlarin varligi problem deyil, eksine, ozunu yeni bir terzde ifade elemek ucun yaxsi shansdir!
Cavidana ise xususi tesekkurler!
Eldəniz, salam! Bir ara şərhlərini oxudum, maraqlı gəldi mənə, ən çox da baxışların, düşüncə, yanaşma tərzin. Sonra da yazılarını. Mənə caxta, qəlp nəyisə həzm elətdirmək mümkünsüzdür, mübahisə-münaqişələrdən kənarda qalmağa çalışıram, amma elə mətləblər də var ki, üstündən sükutla keçə bilmirəm, halbuki keçməliyəm. Yazınıza bütünlükdə münasibət bildirməyəcəyəm, yalnız bir məqama diqqətinizi yönəldirəm. Yazırsız:
“Qəhbə, bəs bədbəxt doğulub, bütün ömrü boyu bədbəxt yaşayıb, bədbəxtcəsinə ölənləri hara itirdin? Bunun arıqlığına, döşünün yekəliyinə bax. Allah bilir, lifçiyinin altına iki kilo pambıq doldurub. Sehrli bir pult ola, basasan düyməsini, aparıcının lifçiyi açıla. Lifçiyinin altına doldurduğu pambıqlar tökülə studiyanın ortasına. A, necə də gözəl atalar sözü alındı: açaram lifçiyi, tökərəm pambığı.”
Bu, artıq post-modernizmdir. Əvvəla, televizor modernizmin simvoludur, baxdığı “Raduqa”nı ələ salmaq və aparıcının lifçiyini açan pult arzulamaqla müəllif həmin ekonomik dövrün simvoluna kinayə etməklə oxucunu açıq və dolayı şəkildə “qadını soyundura bilən” kompüterə yönəldir”.
Ədəbiyyatda dünən, bu gün olan birisi deyiləm, hər cür tənqidlər, təhqirlər, ət tökən təriflər oxumuşam, amma bunca qurama bir şey oxuduğumu xatırlamıram. Necə yəni bu artıq postmodernizmdir? Necə yəni televizor modernizmin simvoludur, – iap elə simvoludu, ədəbiyyata nə dəxli, ekonomik dövrün simvoluna kinayə eləmək hardan çıxdı? Bu romanı oxumamışam, haqqında nəsə deyə bilmərəm, amma bizə təqdim elədiyin nümunə Azərbaycan sovet ədəbiyyatından, müstəqillik dövrünün qəzet jurnallarından, televiziya ekranlarından gecə-gündüz başımıza yağan şit, əttökən, dəyərsiz, cılız nümunələrdən heç nə ilə seçilmir, fərqlənmir, əksinə, yazı texnikası, yazıçı mövqeyi, məna və dəyər baxımından xatırlatdıqlarımdan geri qalır. Onda belə çıxır iliç lampalarından, bəxtəvər kəndlərimizdən bəh-bəhlə oxuyan aşıqiarımızdan, göydəki Laykalara, – yeri gəlmişkən raketin belinə qonub kosmosda süzən Layka əsl modernizm nümunəsidir, insaf yaxşı şeydir, raket hara, televizor hara,- şeirlər həsr edən şairlərimizdən, qara volqalarda şütüyən alçaqlara, qısası “harınlıq dövrünün simvollarına kinayə eləyən” Alqayıdlardan tutmuş biz elə postmodernizmlə nəfəs alırmışıq. Almağına alırmışıq, amma xəbərimiz yox imiş, nə yaxşı yadımıza saldın.
Bu mənim fikrim, razılaşmaya da bilərsiniz. Tam səmimiyyətlə deyirəm, Sizin ciddi yazılarınızı oxumaq istərdim.
Aslan muellim salam,
Men sosioloqam ve kontent-analiz metodu ile istenilen metnin yazilma “ruhu”nu qiymetlendire bilirem. Sizin sherhiniz cox semimi ve icden geldiyinin ferqindeyem. Buna gore tesekkur.
Sizim qoydugunuz problem, xususen de Alqayit meselesi ele bizim yazimizin esas movzusu ve muzakire predmetidir.
Jale Elish kisinin yad edilmesi hekayesinde bu movzuya toxunub.
Post-modernizm her seyden evvel iqtisadi sistemdir ve post-modern felsefe ve medeniyyet o iqtiasadi sistemin deyerleri, ust yapisidir… Post-modernizmin birinci en baslica ceheti ozunden evvelki modernizm dovrunun iqtisadi, siyasi ve medeni deyerlerini sorgulamaq, redd etmekdir…
Her dovrun ve medeniyyetin oz “simvollari”-instrumentleri var. Televizor ve ev telefonu modernizmin, komputer ve mobil telefonlar post-modernizmin aletleridir. Bundan o yanasini size izah ede bilmeycem, bir az ders demek kimi cixar ve ister-istemez akademizme gedeceyik. Yaxsisi budur, ozunuz modernizm ve post modernizmle akademik bagli materiallarla tanis olun. Ondan sonra suallariniz olsa cavablandirmaga haziram. Seymurun sitat getirdiyim parcasi zovq meselesi deyil, daha cox “akademik”dir.
En xos arzularla…
Qamçı, sizə Pərvizin hər iki kitabını “Öləngi”ni və “Hər sabah yaşam”ı göndərə bilərəm.
Karqo ilə də məni qorxutmayınız…
1-cisi. O kitabları, əldə tutub oxumanın dadı başqadı. (ümumiyyətlə, oxumağa kitabların elektron vairantındansa çap variantı daha yaxşıdı məncə)
2-cisi də, “Hər sabah yaşam”ı tənqid eləyə bilmədiniz… bəlkə “Öləngi”dən geniş bir tənqidi yazı yazarsınız. Hardasa buna əminəm.
Əziz Eldəniz!
Bəri başdan deyim ki, bədii mətni hiss etmək baxımından Sənin imkanların bir elə də böyük deyil. Bu baxımdan Sən Yusiflidən çox az fərqlənirsən. Şeir haqqınlda «şeir yazmaq», nəsr haqqında «nəsr yazmaq». Gözünə qatılmış Avropa dəyərlərini nəzərə almasaq, Sənin «tənqidin» bundan uzağa getmir.
Amma Sənin kultazda görünməyin və böyük hay – küyə səbəb olmağın maraqlı hadisə idi.
Burda bir nünansı qeyd etməyi vacib bilirəm.
Sənin «Kultaz»da qaldırdığın problem, Kultazda qaldırılmışdı, Sən sadəcə həmin problemi ciddi və çılpaq mübahisəyə çevirə bildin.
Buna görə Sənə böyük bir təşəkkür düşür.
Adam öz yaşadığı cəmiyyəti axıra qədər görəndə daha asan, daha miqyaslı, daha sərbəst düşünə bilir.
Mən sözün böyük mənasında Səni salamlayıram.
Amma Sənin yazıların mənə bir çox baxımdan rəhmətlik Həsən bəy Zərdabini xatırladır. Həsən bəy Zərdabinin fədakarlığını!
Bu da təbiidir.
Biz hələ də Həsən bəy Zərdabinin arzuladığı qəzeti (Mirzə Cəlili və sairi nəzərə almasaq) çıxara bilməmişik.
Bu belə.
Budan başqa;
Biz hələ Avropa dəyərlərinin Azərbaycana gətirilməsinin Azərbaycan xalqı üçün hansı nəticələr verdiyini axıra qədər araşdıra bilməmişik.
Məsələn, bu dəyərlər Mirzə Fətəli Axundov kimi bir nəhəngi başqa bir nəhənglə – Məhəmməd Füzuli ilə düşmən eləmişdi. Doğrudur bu düşmənçiliyi molla nəsirddinçilər, xüsusən də Sabir qismən aradan qaldıra bildi, nəticədə Üzeyr Hacıbəyov axtarışları meydana çıxdı.
Amma nə olsun?
Bu düşmənçiliyi tamamilə aradan qaldırmaq mümkün olmadı.
Bu, 37-ci il hadisəlrində də, ən nəhayət Azərbaycan müsətqillik qazandıqdan sonra da – 1990-2000-ci illərdə də yenidən meydana çıxdı,
məsələn, Həmid Herisçi hərəkatı şəkildə özünü göstərdi.
Bu böhran hələ də davam edir.
Mən bunlara diqqəti niyə cəlb edirəm?
Ona görə ki, müasir dünya öz xarakterinə görə sivilizasiyaların üz – üzə dayandığı dünyadır.
İndi hamı bir növ özünü nəzərdən keçirir.
O cümlədən Avropa da.
Elə bilirəm, bunu Sənə izah etməyə ehtiyac yoxdur ki, hazırda dəyərlər baxımından Avropada da hiss olunacaq böhran yaşanır, Avropa da «yeni ruh» axtarışındaddır, (təəssüf ki, mənə məlum olan qədərində, bu axtarışları hazırda əsasən ermənilər maliyyələşdirir) və o dəyərləri birmənalı şəkildə Azərbaycana gətirmək, Azərbaycanda yeganə diri mühit olan ədəbi mühiti bu dəyərlərin əsirinə çevirmək, yaxud əksinə, istedadların qiymətləndirilməsində ucuz «sovet kreslosu içərisində ayağını ayağının üstünə aşırıb, əlini çənəsinə qoyub dərin düşüncələrə dalan» yusifliçilik «ədəbi prinsiplərinə» uymaq əslində, nəyinki mübahisəli olan ayrı – ayrı istedadları, hətta Azərbaycan ədəbiyyatının ən adi mövzularını belə müzakirə etməyə hazır olmamaq deməkdir.
Biz sələflrimizin buraxdığı səhvləri təkrar etməməliyik.
Daha bir məsələ haqqında.
Əziz Eldəniz,
Sən yazılarının birində Yusifli ilə mənim aramdakı ədəbi münaqişənin bizim münasibətlərimizin soyuqluğu ilə izah etməyə cəhd göstərirsən. Əslində mən heç bir Yusiflini şəxsən, yaxşı tanımıram. Səmimi deyirəm, bu Sənin düşündüyün kimi deyil. Yusifliçilik mənim üçün bu günki ədəbi irticanın «obrazıdır». Mən Yusifli deyəndə məhz bu irticanı nəzərdə tuturam, çünki bu günki ədəbi irticanın sifarişlərini (bilərkədən, ya bilməyərəkdən) (mən elə gəlir bilərəkdən) ən çox yusifliçilik yerinə yetirir.
Bizim ədəbi münaşqişəmizin mahiyyətində bu dayanır.
Bu müzakirələrdə Seymur Baycanla bağlı belə bir fikir səslənib: ««Seymur artıq ədəbiyyat tarixinə düşüb. Anarın rersonajı kimi. Bu da ona bəsdir»
Bu təsadüfi cümlə deyil.
Bu, Azərbaycan ədəbiyyatının daha faciəvi bir həqiqətindən xəbərə verən cümlədir.
Bu artıq başqa bir söhbətin mövzusudur.
Elə bilirəm, hələlik bu qədər bəsdir.
Guler,
bacim, men seni kargo ile qorxutmuram, sadece mene gore pul odemeni istemirem. Men “alman hesabi” ile yasayan adamam. Men de bu fikirdeyem ki, kitab oxumagin oz lezzeti var. Perviz meselesinde de haqlisiniz. Amma men bele hesab edirem ki, PERVIZI TENQID ETMEK YOX, ARASHDIRMAQ LAZIMDIR! Ayrica! Men yazinin konkret predmeti baximindan- Jalenin hekayesindeki problemler miqyasinda- Pervizi yungulvari deyerlendirdim, yuxarida izah elemishem, tekrara ehtiyac yox.
Hormetli Raset muellim!
menim oz bedii metnlerimi duymaq qabiliyyetime shubhe elemirem. En azi ona gore ki, bedii metnleri qiymetlendirme kriteriyalarindan xeberim var. Eger yadinizdadirsa, siz yazmisiniz: “Azərbaycanda milli ədəbiyyatın inkişafı üçün Taleh Şahsuvarlı kimi yazıçıların meydana çıxması vacibdir”- eger men- minnet cixmasin- sizin umid beslediyiniz bir muellifi tehlil ede biliremse, demek mene bu iradiniz yersizdir.
Baxin, deyirsiniz ki, Cavansir Yusiflini irtica kimi gorursunuz. Men ise ne Yusliflini, ne sizi irtica ve onun qurbani hesab elemirem. Ikiniz de mene eyni derecede ezizsiniz, her ikiniz istedadli, deyerli insanlarsiniz.
Deyerler menim tenqidimde ancaq bir komponentdir- estetik prizma. Men daha cox metnin “horgu”sune girmeye ve onun nece bal zelzeleye davamli oldugunu tapmaga, tikildiyi hava seriatinden tutmus icindeki tempratura qeder mueyyenlesdirmeye calisiram. Mence buna nail olmusam yazida. Lutfen bir daha ve daha diqqetle oxuyun.
Avropa ve Azerbaycan meselesini ise sonra rahat-rahat danisariq. Nedense Azerbaycanda hamiya ele gelir ki, Avropada hami Azerbaycan haqqinda dusunur…
Size derin ve semimi saygi ile…
Xahis edirem e-mailinizi mene yazin: qamchi@yahoo.com
Men oz bedii metnleri duymaq qabiliyyetime…
Mən Səni yaxşı başa düşürəm, daha doğrusu nə demək istədiyini, amma Səninlə razılaşa bilmirəm. Modernizm yazıda modern əşyaların sadalanması anlamına gəlməz, əsla gəlməz, yazıçı gecə-gündüz televizordan,kompüterdən yazsa da, bu o anlama gəlməz ki, dostumuz modern yazıçıdı. Bunun üçün şüurun, düşüncənin, üslubun, əşyalara və mətnə münasibətin modernləşməsi lazımdı. Yazıçı cib telefonunudan primitiv bir yazı da yaza bilər, Afrika çəngəlliklərində yaşayan adam yeyənlər qəbiləsindən tamam modern bir yazı da. Sadəcə istərdim yuxarıdakı sualıma konkret cavab verəsiniz, doğrudanmı yuxarldakı nümunə postmodernizm nümunəsidir? Hə, ya yox? Çox istərdim tənqidcilərdən,- lap elə deyək Cavanşir Yusifli, – ədəbiyyatşünaslardan kimsə də buna münasibət bildirsin.
Yuxarıda yazdığına görə cavansan, həm də Azərbaycan mühitindən uzaqda yaşayırsan, bu iki amil mühüm amildir və elə buna görə də düşünürəm bunları bilməyin vacibdir. Azərbaycanda tənqidçi və tənqid heç vaxt ədəbiyyatda əsl, təmiz, vicdanlı söz sahibi olmayıb, üst qüvvələrin yedəyində, qoltuğunda gedib, onların sifarişini yerinə yetirib, ümumi xorda oxuyub, solo oxumağı ağlına da gətirməyib. Bu onların günahı deyil, bizdə mövcud şərait öz şərtlərini diqtə eləyir və bu şərtlədən kənarda düşünməyi bacaran özgür, müstəqil tənqidçimiz yoxdur. Faciə budur. Sənsə uzaqdasan, sənə əl çatmaz, yəni müstəqil ola bilmən üçün şərait var. Bax, rus tənqidçisi uzun-uzadı sitat gətirməyi sevməz, sitat, fakt, mənbə özüdür, fəhmlə yazar, öz düşüncəsini, elmi potensialını, duyumunu, ən başlıcası ədəbi vicdanını ortalığa qoyar və elə buna görə də onunu yazdığı istədin, istəmədin, səni düşünməyə, hardasa onunla hesablaşmağa məcbur edir. Yox, demək istəmirəm ki, rusların bütün tənqidçiləri belədir, amma belə tənqidçiləri var. Azərbaycanımızda da elə tənqidçilər olsa çox qazanarıq. Məncə ürəyimdən keçənləri yazdım. Sənə uğurlar!
Aslan muellim,
yazinizin son hissesine gore size urekden, cox urekden tesekkur edirem! Allah ureyinzce versin!-bu menim en cox sevdiyim alqisdir!
Men rus tenqid mektebini qebul elemirem eslinde- amma bu sizin dediklerinizle razilasmagima xelel getirmir.
“Modernizm yazıda modern əşyaların sadalanması anlamına gəlməz, əsla gəlməz, yazıçı gecə-gündüz televizordan,kompüterdən yazsa da, bu o anlama gəlməz ki, dostumuz modern yazıçıdı. Bunun üçün şüurun, düşüncənin, üslubun, əşyalara və mətnə münasibətin modernləşməsi lazımdı. Yazıçı cib telefonunudan primitiv bir yazı da yaza bilər, Afrika çəngəlliklərində yaşayan adam yeyənlər qəbiləsindən tamam modern bir yazı da”-tamamile dogru buyurursunuz.
Seymurun yazdigi numune ise,- sizin sualiniz- TAM POSTMODERNIZM NUMUNESIDIR! Niyesini yazida sherh etmishem…
Əziz Eldəniz!
Duymaq başqa şeydir, kriteriyalarla tanış olmaq başqa şey. Sosialist realizmi də qimətləndirmə metodu idi. Amma sosialist realizmini mənimsəməklə bədii mətni duymaq mümkün deyildi.
Duymaq bədii mətnin yeni müəllifi olmaq deməkdir.
Məsələn, Belinski Puşkini Puşkindən daha çox duyurdu.
Bədii mətn qat – qat olur.
Duymaq o qatlarda gəzişməkdir.
Bir misal çəkim.
Belə bir mahnımız var:
«Bağçada güllər,
oxur bülbüllər,
belə deyirlər,
yenə yaz gəlir»
İlk baxışda adi mətndir. Diqqəti heç nə ilə cəlb etmir.
Bir dəfə mən bu mətni Xan Şuşinskinin ifasında dinləmişəm (yeri gəlmişkən, diqqətini «Şuşinski» soyadının yazılışına da yönəltəmək istərdim ) Xan Şuşiniskinin «belə deyirlər» misrasını mətndən ayırması, xüsusi intonasiya ilə deməsi mənim diqqətimi çəkib və mən bu balaca parçadakı dərinliyə heryan olmuşam.
Bu dərinlik nədən ibarətdir?
Məlumdur ki, bağçada gül açılıbsa, bülbül oxuyuarsa, deməli yaz gəlib. Belə olan halda bəs onda müəllif bu ifadəni niyə işlədir: «Belə deyirlər»…
Bax, məsələ də bundadır.
İnsan o qədər dəridin içərisindədir ki, hətta bağçada açılan gül də, oxuyan bülbül də ona yazın gəlməsi üçün bəs etmir, çünki yazın nə demək olduğunu anlayan insan yazı öz içərisində, öz canında hiss etmək istəyir, bunu hiss etməyəndə başqalarının dediklərini də şübhə altına alır: «Belə deyirlər»
Və şeirdəki insan qarşısındakı insanı öz məntiqinə inandırır.
Bu hələ balaca bir mətndir.
Gör istedadı duymaq üçün nə boyda duyum sahibi olmaq lazımdır.
Mən , «bədii mətni hiss etmək baxımından Sənin imkanların bir elə də böyük deyil» deyəndə bunu nəzərdə tuturdum.
Duyum təhsillə bağlı məsələ deyil. Duyum varsa, var, yoxsa, yoxdur.
Mənə elə gəldi, bunu Sənə demək çox vacibdir.
Raset muellim,
bir az subyektiv meselede mubahise edirik… Ola bilsin sizin duyumunuz cox gucludur, onun muqabilinde menimki zeif gorunur… olsun!
Bunun bele olmagi ve ya bele olmasa da sizin bele hesab etmeyiniz menim size munasibetimi deyisdiren deyil…
Sizin xatirinizi cox isteyirem!
Izahiniz cox gozel idi.
Amma men de oz izahimda ele bunu size demek istemisdim ki, men metnin horgusune fikir verirem.
Sizin duyum dediyiniz shey menim ucun texnika meselesidir…
Siz bunu emosional sekilde qavrayirsiniz- cunki sairsiniz, men ise rasional sekilde- cunki elm adamiyam!
Men dasi arxitektura planina gore tapir ve sorusuram ki bu niye burdadir?
Siz ise dasdan cixan ve ya cixmayan sesi “tutursunuz”… Tebiidir…
Amma esas mesele odur ki, butun hallarda dasi tesbit edirem men )))
Sizi dinlemeye hemise haziram.
Ve konkret olaraq menim yazimda hansi meqamlara iradiniz oldugunu bilmek isteyirem. Semimiyyetine inandigim shexs olaraq…
Ay daaaaa…
QAMÇI, iş ondadır ki hər gün, “Hər sabah yaşam”ı oxuyanda mənə elə gəlirdi Şairin mübhəm İÇİndə araşdırma aparıram, pünhan künc-bucağını ələk-vələk eləyirəm….:)))
Sizin Pərvizi araşdırmaq ideyanızı da dəstəkləyirəm. Ama araşdırmaların bir sonucu da olmalıdı axı. Yəni hər araşdırma sonunda ya tərifə ya tənqidə gətirib çıxarır.
P.S. Bu elə alman hesabı olacaqdı da. Siz bu kitablardan zövq alacaqdınız, mən də onları sıradan olmayan bir kitab kimi qürbətdəki azəriyə çatdırmağımdan. Məni əziyyətə salmaq istəmədiniz, yenə də sağ olun..
Guler,
mence Pervizle bagli yeterince izah verdim. Bir daha tekrar edirem men yalniz yazinin movzusu daxilinde Pervize munasibet bildirmisem. Ona qalsa, hec mohterem Qesem Necefzade de bir yaziya sigmir, hetta korifey Fuzulu Sabiroglu da… Men pervizshunas deyilem,-ona boyuk hormetim olsa da- sizi ise menim yazimdaki diger muelliflerle bagli ve umumen qoyulan movzu ile bagli fikirlerinizi bilmek isteyirem. O movzu baximindan Pervizin diger seirlerini de diqqete catdira bilerdiniz burada…
Arasdirma meselesi ise… biri var tenqide ve terife getirib cixardan arasdirma… biri de var tenqid elemek ucun arasdirma… bunlarin arasinda motiv ferqi var ve o ferq arasdirmanin mezmununa tesir edir.
Best regards,
Q.M
Eldəniz bəy, Əliş kişini “nüvə” seçdiyiniz üçün sağ olun. Əliş kişini tuşudan Cavanşir müəllimə də təşəkkür edirəm.
Fikirlərinizlə ümumən razıyam. İstər qəhrəmanlarımın sosial statusunu açmaqda, istər onların söhbətlərində fon olaraq gördükləriniz hekayənin çapından sonra sonra mənim özümün də gördüklərimlə üst-üstə düşür. Yazı prosesində isə bu barədə düşünməmişdim. Bəlkə yazarkən dilin arxa planı barədə, “tikinti”də suyun, sementin qədəri və s. haqqında düşünənlər var. Bəndəniz heç vaxtbu barədə düşünməz. Müzakirələrdə vurğulanan Duyum məsələsidi əsas olan. Məncə. Yalnız duyduğun kimi yazmaq. Yazıda kəm-kəsirin çoxluğu (istər ideya, istər texniki problemlər) Duyumun azlığından xəbər verir. Yazını təhlil etməksə tənqidçilərin işidir.
Final barədə də çox söz demək olar. İstər adi oxucu, istər tənqidi qeydlər etməyi bacaran, adi olmayan oxucu sonluğu bir başqa cür görmək istəməkdə azaddır. Mənə görə, final belə mövzuda söhbətin bitə biləcəyi bir neçə normal finaldan biridir. Bu gedişlə kəndə, Əliş kişinin qəbrinin üstünə gedib çıxmaq olmazdı. Bəlkə də artıq axşam olduğundan heç molla tapmayacaqlar onlar, elə bulvarda qısadonlu qızlara baxa-baxa eləcə deyib-güləcəklər. “Quran” oxutmaq istəyi gənclərin anidən ağlına gələn bir ideyadı. Onlar bu anda sadəcə öz “kəşf”lərinə – Cina üçün Timur da özlərindəndi, Timur üçün “xalqdan gələn postmodernizm” ideyası – sevinməkdədirlər…
P.S. İçimdən babamı bu cür yad etmək üçün özü də bilmədən mənə ideya vermiş məşhur jurnalımıza təşəkkür etmək keçdi…-)) Çox sağ ol!
Salam Jale!
Duzunu deyim ki, senin munasibetini cox sebirsilikle gozleyirem. Sevinirem ki, semimi yazmisan. Men bir daha deyirem ki, hekayedeki final hekayenin ideyasindan baxanda TAMAMILE DUZDUR! Burada sene ve hekayeye hec bir irad yox.
Sohbet hemin hekayedeki problemin postmodernizme Elmi-nezeri cehetden genish mustevide baxanda ozunu dogrultmamasindan gedir. hekaye-ozun de bildiyin ki, “kicik hadiselerin tesviridi”…
Menim ucun cox maraqli meqam o quran oxutmaq meseleydi. Indi sene deyeceyimi bir defe yazdim, sonra emin olmadigim ucun sildim. Mene ele geldi ki, sen Qurani dine qayidis prosesinin simvolu kime vermisen. Amma inanmadim ve cox teessuf ki shubhem ozumu dogrultdu. Yazici odur ki, duyum ona yazi prosesi baslayana qeder lazimdir. Eline qelem alanda- klaviaturaya deyende ise o metn memaridir artiq… Cavansir muellimle de mence bu meselede hemreyik. Cunki yazici soze esir dusmemelidir )))
Əziz Eldəniz
Sənin yazında məni bütövlükdə yanaşma razı salmadı. Sənin yazın tənqidçi yazısı deyil. Mən əsasən buna diqqət cəlb etmək istəyirdim.
Mən heç cürə mətni qavramaq, mətn haqqında söz demək, şeirə, hekayəyə sevinmək, ağrımaq, gülmək, yaxud əsəri qəbul və rədd etmək haqqını Sizin əlinizdən almaq niyyətində olmamışam, bu nadanılıq olardı.
Söhbət tənqidçidən gedir.
Tənqidçi yazıçıdan qat – qat geniş olmalıdır.
Bədii əsərin yaranması prosesi yazıçını aldada bilər. Çünki yaradıcılıq ziqzaqları olan qəribə bir «məkandır».
Bəzən hətta böyük sənətkarlar da yaradıcılıq prosesini təsiri altında elə yerlərə gedib çıxırlar ki, sonra öz yaratdıqlarına mat qalırlar.
Tənqidçi üçün bu problem olmamlıdır.
Tənqidçi əsər haqqında oxucu səviyyəsində danışırsa və bunu tənqid nümənsi kimi gözə soxmaq istəyirsə, tənqiddən az – çox xəbəri olan yazıçı belə tənqidçiyə hara getməyin lazım olduğunu əlüsütü göstərir.
Azərbaycanda tənqidçi yoxdur.
Tənqidçi olmaq imkanları olanlar ya tənqidlə məşğul olmurlar, ya da özlərini tənqiçi kimi aparmırlar.
Problem budur.
Qamchi, duzunu bilmek istiyirsen? Mence, senin kecen defeki yazin daha obyektiv idi. Ne bilim, nese bawqa weyler hiss etdim. sanki kecen defe gucunu gostermek istemiwdin, indise esas metlebe kecmisen ve bu metleb konkret demek istediklerini bawqa weylerin arasinda gizlederek catdirmaqdan ibaretdir. Daha sadesi, kimincunse, mehz yazida adi kecenlerden biri ucun (mu?) yazilib, bawqalari ise sadece “arxa plan” – fondur. Ne bilim, birden-bire bele hiss etdim. Amma eminlikle razilawdigim meqamlar cox idi umumilikde. Men sene ugur dileyende o qeder urekden edirem ki bunu, sozle ifade olduqca besit olur. UGURLAR!!!
Eldəniz bəy, yazırsınız ki:” Mene ele geldi ki, sen Qurani dine qayidis prosesinin simvolu kime vermisen. Amma inanmadim ve cox teessuf ki shubhem ozumu dogrultdu…”.
Deyəsən, mən fikrimi izah edə bilmədim. Burada “Quran” oxutmaq istəyi dinə qayıdış deyil. Bu istək rəhmətə getmiş əziz adamı yadına düşəndə anidən:”Gərək kişiyə (arvada) “Quran” oxutduram” – deyən xalqın bir ənənəsidir. Bu gənclərin hər ikisi dindən uzaqdı, ölüsü düşəndən-düşənə molla xatırlayan, yalnız çətin ayaqda yadına Allah düşən bir toplumun nümayəndələridir. Çox vaxt deyib etməyən bir toplumun. Din demiş, biz xalq olaraq Dindar deyilik, olmayacağıq da, biz sadəcə instinktlə hərəkət edənlərik belə məsələlərdə. Məncə.
Mətnin memarı məsələsində haqlısız. Məncə, Duyum deyilən də elə budu – Yazını Duymaq. Harda boşluq olduğunu, əyər-əksikiləyini görmək, harasının daha yaxşı alındığını bilmək, harda uzun, harda qısa. Bundan əvvəlki proses Müşahidədi.
Heç kim bəyənməsəydi belə “Əliş kişi”nin alındığnı mən bilirdim. Çünki,uşaqlıqdan bəri yaddaşıma hopmuş müşahidələrimə arxayınam, qəhrəmanlarımın real olduğuna əminəm. Memar nə tikdiyini, necə tikdiyini, nə üçün tikdiyini Bilməlidir. Bilmirsə, o, zorla “prorab” adlana bilər, memar yox.
Fikrimcə, Jalənin hekayəsi bir neçə baxımdan analiz edilməyə tam layiqdir, yəni unutmayaq ki, hər bir mətn ədəbiyyatşünasa eyni araşdırma imkanı vermir. Jalənin yazıçı təfəkküründə hadisənin alt qatlarını göstərmək stixiyası var, – məni cəlb edən məhz budur, necə ki, (müqayisə yerinə düşərsə-!) Mirzə Cəlil “Dəli Yığıncağı” və “Ölülər”də bu qatlardan bütün əsrin problematikasını üzə çıxarmışdı! Andre Jidin “Qəlp Pullar” romanında eyni problematika təxminən 50-60-cı illərdə meydana gəldi. Jalənin hadisəni müxtəlif yönlərdən göstərə bilən üsulu bu mənada yetərincə mükəmməldir.Jalə, özü dediyi kimi, duyduğunu adekvat şəkildə ifadə edə bilir, bu yöndə “qeyri-adi post-modern” priyomlara əl atmağa macalı olmur. Onun digər hekayələrini də oxuyun, məncə bunların arasında kifayət qədər mükəmməl olmayan, zəifləri də var. Məsələn, “Kədərli hekayə”. Jalə çağımızın ciddi ədəbiyyatının parametrlərinə tuş gələn yazıçıdır, onun yuxarıda bəhs etdiyimiz “qatları” elə ziddiyyətlər yaradır ki, deyirsən, vahid plan pozulacaq, ancaq onlar qovuşur və… yeni ziddiyyətlər yaradır (bu barədə bax: “açıq əsər konsepsiyası” – Umberto Eko – Poetiki Joysa). Məncə, belə nümunələrdən az bəhs etməyimiz, əksinə anti-antibiyyatı hərbi terminologiya ilə desək, “top atəşinə” tutmağımız hardasa düzgün deyil. Bu isə insanların ədəbiyyat barədə “revizor” kimi fikir yürütmələrinə səbəb olur. Kim şairdi, kim şair deyil, yaxud kim tənqidçidi, kim deyil…
Cavidanın “Cırcırama öpüşü” hekayəsində nə qədər yaxşı yerlər, məqamlar olsa da, məncə vahid plan zəifdi. “Səpələntili təhkiyə” və təsvir prinsipi çox böyük ustalıq tələb edir. Məncə bu əsərləri başqa rakurslardan da təhlilə çəkmək lazımdı. “Dilin arxa planı” bir ideya idi – tənqidçi, ədəbiyyatşünas əsərin içində ideya axtarmalıdır, bu ideyanın “işığı” dediyim ki, insanların gerçəklik haqqında təsəvvürlərinin sınırlarını genişləndirməlidir. Bu mənada ikinci ideya kimi, bu hekayələri, o cümlədən kultazda gedən digər əsərləri mətn məkanında hadisələrin “gərginlik sahəsi” kontekstində də araşdırmaq perspektivli ola bilər. Hər bir hekayədə bu sahənin təbiəti necədi, onun qəhrəmanların davranışına, kompozisiyaya, süjetə, nəhayət teksdənkənar reallığa münasibəti necədir?
Dilin arxa planına dəstək kimi, Eldənizə Rəbiqənin bir şeirini göstərirəm:
Nə vaxtsa hamımızın ürəyi belə döyünüb
Hamimiz da unutmuşuq həmin vaxtı
Amma dünən Allah üzümə baxdı
Ürəyimin divarları yumulub-açılınca
Saydım kirpiklərini..
Sağ olun, sizə uğurlar!
Cavanşir Yusifli.
Jale,
Men hec bir baximdan senin dediklerini shubhe altina almiram ve senin dediklerinle hekaye konteksinde tamamile raziyam.
Sevinc, duyumunda xeyli derecede haqlisan. Men eslinde basqa sey yazmaq isteyirdim, eger xatirlayirsansa, qeyd elemisdim bir defe Cavidanla metndeki muelliflerin birini qosha tehlil etmek isteyirdim. O cur alinmadi… Cunki Jalenin hekayesi basqa movzu dogurdu, bir sira muhum meseleleri incelemeye esas oldu. Amma konyuktura, hetta on(ce) simpatiya olmadigina- emin ola bilersen- eger Jalenin hekayesi olmasaydi, bu yazi tam basqa istiqametde yazilacaqdi…
Ve fikir versen gorersen ki, bu yazi menim ilk yazimin ve Cavidanin hekayesinde geden muzakirelerin davamidir…
Cavansir muellim, men hamiyla razilasanda sizinle anlasa bilmirem, sizinle anlasanda hamiyla )))- bu zarafatdir.
Siz de yaxsi bilirsiniz ki, uc esas mustevi var tenqidcinin qarsinda- metnin tebieti, qurulusu ve dili. Jalenin duyumu metnin tebietine cox gozel hopub, dili de normaldir. amma o dille o ruh arasindaki “horgu”de problemler var. Mehz buna gore de hekayede HISS QATI var, amma ZEKA DERINLIYI yoxdur…
Raset muellim, basiniza donum, yazidaki yanasma terzini Jalenin hekayesinin problemi mueyyen edib: post modern edebiyyat nece olmalidir? bax bu sual meni bir nece muellife yoneldib ve yonelmishken onlarin estetikasini hem de dil, dilin metnin tebietinde ve qurulusunda rolu baximindan incelemishem… Tenqidcinin bundan basqa hec bir funksiyasi yoxdur… Yene de fikirlerinizi bildirdiyiniz ucun sag olun…
“…hekayede HISS QATI var, amma ZEKA DERINLIYI yoxdur…”.
Burda öz təhlillərinizin əleyhinə gedirsiniz, – yeri gəlmişkən Aqşin məsələsi yerinə düşüb və Jalə də əslində bugünün mənzərəsini gözəl tutub. Bunu isə mən yox, siz deyirsiniz.
Sağ ol,
Cavanşir.
P.S. Eldəniz, bir də salam!
Bax: http://qayidish.azeriblog.com/2008/05/30/jale-qirmizi-qutu-hekaye.
Mən dediyim ideyanı da (“gərginlik sahəsi”) unutma.
“…Mən Yusifli deyəndə məhz bu irticanı nəzərdə tuturam, çünki bu günki ədəbi irticanın sifarişlərini (bilərkədən, ya bilməyərəkdən) (mən elə gəlir bilərəkdən) ən çox yusifliçilik yerinə yetirir.
Bizim ədəbi münaşqişəmizin mahiyyətində bu dayanır.”
İnsan nə qədər sarsaq və rəzil olarmış!
Qamçı, səmimi etiraf edimmi? Kultazdakı yazılara və müzakirələrə qatılmağıma və ilk kərə şərh yazmağıma səbəb məhz bir müəllifin adının bu məkanda hallanması olub-Pərvizin.
Sizin yazıdakı digərlərindən Gəşəm Nəcəfzadənin bir neçə şeirini oxudum, sonra itirdiyim vaxta heyifsiləndim. Aqşinin əvvəlki şeirlərini oxuyurdum, yeni üzə çıxan istedadlı gəncin gələcəkdə daha gözəl yazacağını düşünürdüm, ama türklər demiş xəyal qırıqlığına uğradım.
Jalənin bloqunu izləyirəm, fikirlərimi özünə bildirərəm,pərdəarxasında. Bu da qadın solidarlığından irəli gəlir. Elə bu qadın solidarlığı qoymazdı ki, Jalə babasının yerinə və ya eləcə babası kimi nənəsinin də “arxa planlarını” açıb ortaya töksün.
Füzuli Sabiroğlunu elə də tanımıram, gərək şeirlərini oxuyum görüm hansı təəssürat yarada biləcək.
Bu yazınızdakı müəlliflər barədə fikrim.
Bu mövzunun qoyuluşu, arxa küçələrdə araşdırma aparmaq ideyası özlüyündə yaxşıdı, .
Ama bu yazınızda sizin ədalətli yanaşmanıza əmin deyiləm. Xüsusilə Talehə və Seymura münasibətdə.
Ola bilməzdi ki, gənc, ilk dəfə roman yazan Talehin bütöv bir romanında zəif həlqə tapılmasın. Özüm o romanı oxumadığıma görə, belə bir nüans göstərə bilməyəcəyimə təəssüflənirəm.Reinkarnasiya inanclarına görə, insanın bir həyatdakı yaşamı, əməlləri müqabilində növbəti həyatlarında ruhu hansısa heyvanda yaşamağa məhkum olur. Mənə çox maraqlıdı, bu məqam o romanda varmı, Babəki diriltməyə cəsarət göstərən Taleh bunu necə təsvir edib, keçidi uğurlu canlandıra bilib ya yox.
Seymur Baycana gəlincə, deyəsən tərəzinin gözünü əymisiz. Vulqar ifadələri, çılpaq sözləri yazıya salmaqla postmodernist müəllif görüntüsü yaranır, bu müəllifin ortaya çıxardıqları isə nudist çimərliyinin sakinlərinə bənzəyir…
Cavansir muellim,
ziddiyet meselesinde haqlisiniz. Eger fikir verirsinizse men Jalenin hekayesine de ZIDDIYYETLI yanasmisam, hekaye kimi ugurludur, amma ELMI NEZERI PROBLEMATIKASI besitdir. Indi de ele bunu nezerde tutaraq demisdim, belke bir az serrast ifade ede bilmedim…
Men bir sheye fikir verirem, Esed Cahangir defelerle devet etsek de bura gelmedi… Niye? Cunki Erdogan demish “hodri meydana” girib harizmasini cizmek istemir, belli bir cevrenin tenqidcisi qalmaq isteyir.
Siz aciq meydana girmisiniz, tebii olaraq oz terefdarlarinizi ve eleyhdarlirinizi yaratmisiniz…
men basa dusurdum ki, mene daha cox anti-Yusifli kimi ehtiyac var. Istesem bu xetti tutardim, tutmadim ona gore ki, menim ucun prinsipial bir mesele var- MEN YAZICIYA yox, OXUCUYA el veren TENQIDIN TEREFDARIYAM…
Bu meydana girməzdən qabaq da əleyhdarlar vardı. Ancaq bu məkan (kultaz) daha çox ədəbiyyatımızın normal “bazara çıxması” üçün lazımdı. Xarici ədəbiyyatı biz ən azı 15 illik gecikməklə qavrayırıq. Bizi öldürsə, bu cəfəng söhbətlər və qeybətlər öldürəcək. Təmiz hava yoxdu. İnsanları ideya yox, cəfəngiyyat maraqlandırır. Kultazın özündə də bir sıra “oxucu” bir də gördün kiminsə romanıyla “top-top” oynayırlar, müəllifsə güdür. Hamıya elə gəlir ki, içində çox böyükdü və buna görə böyük “nəmər” almalıdı. Kiçik adam kompleksli yazarların mətnini heç hara çıxarmaq mümkün deyil!
Əfsus!
Men “Gülümsəyən ağac” hekayəsini oxucuların nəzərinə çatdırıram.
GÜLÜMSƏYƏN AĞAC
hekayə
Elə bil Əliş bir udum işığı torpaq altına aparmaq istəmədi.
Gözlərini açdı.
– Ölürəm aaz, a Telli, gücüm canımdan yavaş-yavaş çəkilib gedir. İşdi ölüb-eləsəm, gədəni prokurorluğa qoyarsan ha!
Tellinin üzünün bir tərəfində gün çıxdı, bir tərəfində çay axdı.
– Ölməzsən, ay kişi, Allah eləməsin. O ili də belə olmuşdun. Yaz gəlir, qan qaynayır.
Əliş dünyanın bir tərəfi kimi böyrü üstə yıxılmışdı. Canından həyat küsmüşdü. Ölüm yeriyirdi canının üstüynən.
– Ağız, yenə deyirəm, bənkdəki pulu götür, gədəni instituğa qoy. Qorxma, mən də tezliklə ayağa qalxajam.
Sonra ürəyində fikirləşdi: «Ay Telli, torpağın üzü soyuq olsa da heç nəyi itirmir…»
– Gələcəm, azz, mən də dalınca gələcəm. Mütləq gələcəm, – dedi. Sonra Tellinin üzünə elə baxdı Ki, Telli o saat başa düşdü. «Yadına gəlir, iydəliyə sənin yanına gəlirdim ha, bax elə».
Əliş canını yer üzündən çəkib apardı. Telli bir yumub, beş tökdü. Bu da dünyanın bir tərəfiydi, göz yaşı üstündə oturan tərəfi. Arvadların səs-küyü qab-qacaq cingiltisi kimi Əlişin böyük qardaşının qulağına dolurdu… Çox çəkmədi ki, arvadlardan bir «qırmızı ismarıc» gəldi: – «İndi ağlayaq, yoxsa sonra?» Əlişin böyük qardaşı elə bir zakaz elədi. Bir saatdan sonra – camaat yığışanda.
Bir saatdan sonra ağlaşma başlandı. Hər kəs öz ölüsünü ağlayırdı. Heç kəs Əlişi ağlamırdı. Bircə Tellidən başqa.
Birdən Kənd Sovetinin maşınından bir qırmızıpapaq düşdü. Hamının ürəyi düşdü içinə. Məlum oldu ki, Əlişin dostuymuş. O da ağlayırdı.
Başlar torpağa əyilmişdi. Ağlamaq hamını bərabər eləmişdi.
Günlər, aylar, illər Tellini çırpa-çırpa ötürdü.
Telli həmişə qəbristanlığa gedirdi. Elə bil Əlişin qəbri hamilə qalmışdı. Torpağın qarnı başından aşırdı. Sanki qəbir Əlişi doğacaqdı. Telli ağlayırdı: «Dur, ay kişi, dur, nə vermisən torpağa tinini. Ay evin tikilsin, oğlun yekəlib, payız prokurorluğa aparıram».
Torpaq dinmirdi. Telli hiss eləyirdi ki nəsə torpaqda isti bir nəfəs var. Həmişə ağzı üstə yatırdı, torpaqdan Əlişin ətri gəlirdi. Nəsə gecələr sinəsini döyürdü. Telli hiss eləyirdi ki, sinəsini döyən Əlişdi, torpağın altından çıxır. Hiss eləyirdi ki, dünyanın harasında torpaq varsa, orda Əliş var. Deyirdi: «Başına döndüyüm kişi torpağa qarışdı, getdi». Pəncərənin ağzında körpə ağac şitilləri bitmişdi. Elə bil Əliş öləndən sonra çiçəklər, ağaclar, otlar çoxalmışdı. Çiçəklərə, ağaclara, otlara Tellinin qanı qaynayırdı. Çiçəklər, ağaclar, otlar Əliş kimi gülümsəyirdi.
Əlişin balaca oğlu yekəlmişdi, bığ qoymuşdu. Qoluna saat bağlamışdı. Hələ bir dəfə toyda bir manat «zakaz» verib qonşunun qızlarını oynatmışdı. Telli elə hey deyirdi ki, səni özüm bu qış prokurorluğa aparacam. Bütün Bəki dədənin tanışıdı.
Bir gün Telligilin qapısının ağzında nazik beton qatı partlamağa başladı. Bir neçə gün sonra çat yerindən körpə bir ağac şitili çıxdı. Tellinin ürəyi üşəndi: «İraq olsun».
Balaca şitil beton qatını yarıb boy atırdı. Şitil gülümsəyirdi, su istəyirdi. Telli onun yanlarını təmizlədi, su tökdü. Ağac evə girib-çıxmağa mane olurdu, gündən-günə böyüyürdü. Ağacın yanından keçəndə Tellinin ürəyi sancırdı. Gecələr elə bir ağac içəri girir, yarpaqlarını Tellinin üzünə qoyurdu. Gündüzlər Tellinin dalınca düşürdü, Tellini çağırırdı.
Bir gün səhər Telli çölə çıxanda gördü ki, ağac gülümsəyir, lap insana oxşayır.
Ağacdan elə bil səs gəlirdi:
– Qorxma, Telli, sənə demədimmi gələjəm.
Telli yüyürüb ağacın boynundan qucaqlayıb hönkür-hönkür ağladı.
– Əliş, Əliş, axır ki, qayıtdın.
1981
Guler, bir daha salam.
Senin yazdigin son sherh eslinde Sevincin sherhinin daha aciq formasi idi. Isteyirem aydinliq getirim.
Men cavansirshunas,pervizshunas,qesemsuhas olmadigim kimi, jaleshunas, talehsunas ve seymursunas da deyilem. Girime hansi kecse, tenqid edecem…
Seymurun metni skelet-memuardir. Bir adama sen niye bele yasamisan, basina niye bele isler gelib suali vermek olmaz. Tenqid ise yaranan sualdan dogur. Seymurun romaninda maraqli olan dil ve estetikadir ki, bunu da ifade etdik. Talehe gelince…
Hami muzakire olundu bu yazicinin icinden cixarilaraq. Birce Talehden basqa… Odur ki, izninizle, onu daha bir defe destekleyim…
Yazida iki sitat vermisem. Biri arxa planla bagli- ucbucaqli kombinasiya qurulub:informasiya, arxa goruntu ve tamasaci reyi… Cox hormetli Raset muellim mene “bele deyirler”i misal cekir. Halbuki, men oz yazimda NE DEYIRLER,NECE GOSTERIRLER VE HANSI REAKSIYA ILE QARSILASIRLAR sualina ornek vermisem…
Siz Azerbaycan edebiyyatinda mene (oxu imkanlarimin da mehdudlugunu nezere alaraq) ele bir metn gosterin ki 164 sozun icinde eyni sozu muxtelif menalarda ve birlesmelerde teqriben 27 defe isletsin ve bele bitkin bedii tesvire nail olsun? Bu adam Ekrem Eylislini ve Hemid Heriscinin dil “rekordlari”ni tezeleyen sehrbazdir… Bu meqamin Raset Pirisoyun, Aslan Quliyevin ve Cavansir muellimin diqqetinden qacmamasi gerekirdi… Xahis edirem, onun yazidaki parcasini oxuyun!
Sizin sualiniza gelince, eyni sual mende de yaranmisdi ve bu barede cox dusundum. Amma romani oxuduqca ideye mene acildi.
Reenkernasiyaya inanan 100-e yaxin inanc var, onlarin hamisi hesab elemir ki, insanin ruhu mutleq heyvana ve bitkiye cevrilir yeniden heyata qayitmaq ucun. Babekin ruhu- eserin ruhudur: AZADLIQ VE ETIRAZ IDEYASIDIR. Azadliq ve ETIRAZ EDEN RUH hec zaman heyvanlasa ve bitkilese bilmez, ancaq insanda tecelle eder. Xususen de ona gore ki, xurremiler insanin adini ve bedenini deyisdiyine inanirdilar (fikir romandandir)… Amma bunun muqabilinde menim diqqetimi celb eden bir ikinci sujet oldu romanda. UCAN qaranqusun, SURUNEN ilanla mubarizesi. O mubarizenin INSANIN XEYRINE basa catmasi. qaranqus tebietdeki olumun ve dirilisin, mujdenin, avanqardligin remzi, ilan surunenliyin, xalq mudrikliyinin ve FERDE qarsi dayanan suurun remzi VE.S kimi islenib.
Mene bir adamin yasi ve daha once nelerse yazmasi hec onemli deyil. Konkret metni nece yazmasi onemlidir. He, metnin butovlukde tenqide aciq yeri yoxdurmu? Mence var! Niye demedim? Cunki o meqamlar indiki yazinin predmetine girmirdi. Ve men onun romanini en cox ona gore teqdir edirem ki, HISS ve INTELLEKTDEN harda kullanmagin daha effektiv olacagini bilib. Ve men haqsizmiyam eger basqalari- http://www.adyazar.da onun romanini “Eli ve Nino” ile muqayise edirler artiq?
Cavan şir,
(yəqin sən yuxarıdakı cavabı mənə həm də qoca şirin adından yazırsan)
tamamilə haqılsan; insan nə qədər sarsaq və rəzil olarmış?
Sənin mənə ancaq sarsaqcasına və rəzilcəsinə cavab yaza bilərdin.
Mən elə belə də gözləyirdim.
Çünki sən ədəbiyyatıçı deyiləsən, sən və sənin ətrafın sarsaqlıqla və rəzilliklə məşğuldur.
Bunu başa düşmək üçün elə bu saytı nəzərdən keçirmək kifayətdir.
Utanmaq lazımdır, sarsaqlıqla və rəzilliklə məşğul olmaq yox.
Sən və sənin ağaların daha heç bir vaxt Azərbaycan ədəbiyyatını namuslu yazıçıların əlindən ala bilməyəcək. Çünki biz bu ədəbiyyatı əttökən həysızlıqdan xilas etmək üçün hər şeyə dözümüşük; söyülməyə, döyülməyə, türməyə, məhkəməyə, alçaldılmağa…
Bunu sənin ağaların da yaxışı başa düşürlər, ona görə də yarınmaqdan savayı əllərindən heç nə gəlmir.
Sənin düşüncə tərzin də ortadadır; əgər sənin yazından kimsə nəsə başa düşürsə, allah mənə lənət eləsin, yox başa düşmürsə, Allah sənə lənət eləsin.
Ə, sözün QABAQ PLANI, sözün aprxa planı nədir?
Belə şeyləri ancaq ədəbi irtica uydura bilər.
Eldəniz kimi təcrübəsiz cavanları normal düşüncədən uzaqlaşıdra bilər; Eldəniz bu ARXANI izah eləmk üçün daha nələrə əl atmır?
Amma xeyri yoxdur.
İzah edə bilməyəcək.
Çünki sözün ARXA PLANI sən və sənin ətrafındakılardır.
Ayıbdır, ədəbiyyata SEKS gəlmə!
Bu guler ne yapisib eyy pervizden, hara geldi durtur. A bala, sen pervizsunassan, nesen, her serhden bir, perviz, perviz. ay qiz o perviz o da sen get ne qeder oxuyursan oxu, ne isteyirsen eldenizden?
Anar, bəs siz nəsiz ki, ğzünüzü dürtürsünüz bura-Qamşıyla mənim şərh və ya söhbətimizin arasına?
Gəlmisiz, şərhi şərh etməyin, müəllifə və yazısına fikirinizi bildirin.
Kimi oxumaq mənim zövqümə aiddi,kimşünas olmaq isə, şəxsi işimdi. Sizi narahat eləməsin.
Qamçı, buraya gəlmişkən deyim, izahınıza görə təşəkkür edirəm. Sizin növbəti – predmetinə tənqidi məqamlar girən yazılarınızı gözləyəcəm.
Sizin kimşünas olmamağınız-təqdirəlayiqdi. O halda hamıya eyni dərəcədə obyektiv yanaşmaq olqr. Görürüsünüz də, bu ədəbi məkana təşrif buyuranlar ya tərifləyirlər bir-birini, ya da içlərinin zəhərini tökürlər.
P.S. nişan verdiyiniz bu link açılmadı.
http://www.adyazar.da
Hər vaxtiniz xeyir!
Eldeniz, bir daha tesekkur!
Gülər xanım,
“Babəkin canlanması”ndan bir parça göndərərək Zahir bəydən xahiş eləmişəm, bu gün mənə sizin haminiz tərəfindən bol-bol tənqid olunmaq fürsəti yaratsin!
http://www.adyazar.az
“Dəli yığıncağındakı” vəziyyət yaranıb, dəli qaçıb…
Teklifim var – muzakireni qaynar.forum-da davam etdirin…
Burada ise yalniz qisa shjerhler yazilsin.
Admin, ne deyirsen?
Ay aman..burda nələr baş verir…noolub sizə…?-))
pragmatikin romanının reklamını mən də bloquma qoymuşam, həm də belə odlu-alovlu şəkildə, heç müəllifin özünün xəbəri belə yox idi, təsadüfən görüb də təşəkkür yazıb..bu nəyin sindromudu belə, hə, Cavanşir müəllim, doğrudanmı vəziyyət artıq nəzarətdən çıxıb da dəlilik forması alır? Qəribə bir narahatlıq var, qəribə bir hürkmək var , qəribə bir xovlanmaq var…bu qədərmi xainik bir-birimizə? Ay haray, qoymayın, biri birdən bir güclü əsər yazar, biri də birdən o əsəri haqqına yüksək dəyərləndirər, birinin də birdən paxıllıqdan ürəyi partlayar, hə? Bəs hanı hamının xorla dediyi “ədəbiyyatımız” kəlməsi? Demək əslində “ədəbiyyatım” deyir hər kəs öz içində və “ız” sadəcə olaraq illüziya, yalan, xəyal olan bir şeydir, hə?
Hələ indi-indi cücərməkdə nələrsə, görmürsünüzmü? İndiyədək yazılanlar və deyilənlər divarın o biri üzündə artıq, bunu qəbul edin və divarın bu biri üzündə tam yeni bir ədəbiyyat yaranmalıdır..yaşından və ədəbi təcrübəsindən asılı olmayaraq divarın bu üzündə hamı bərabərdir artıq və hamı sıfırdan başlamalıdır, bax bu həqiqəti qəbul edin nəhayətttt…!!!
Bircə bilsəydiniz ki, aranızda-sıranızda-yanınızda olmadığıma görə nə qədər rahatam və bircə bilsəydiniz ki, kənardan nə qədər müdhiş görünür bu yaratdığınız səhnə…
Talehin romanı isə sınaq olacaq, əsl böyük sınaq..görək bu sınaqdan kimlər keçəcək, kimlər ələnəcək, kimlər dayana biləcək..və kimlər sadəcə gülümsəyəcək…
Zatən son bir ayımı virtualda onsuz da psixoloji eksperimentlərə həsr eləmişəm, qoy bu da bir mərhələ olsun…-))
Rebiqe,
teklifin demokratik deyil. Men shexsen kultaz istifadecisiyem, cunki bura edebiyyat saytidir. qaynar.info ise xeber. Bu saytlarin ise hedef qruplari ferqlidir.
Best regards,
Q.M
Cavidan, bu “dəli” məsələsi sizin dediyiniz anlama gəlmir. İnstituda bir müellim vardı, uşaqları idarə edə bilmirdi, özü də fəlsəfədən dərs deyirdi, zəngə 5 dəqiqə qalmış hamı ayaqlarını yerə vururdu. – Ayaqlarınızı yerə vurmayın!
-Müəllim, biz ayaqlarımızı yerə vurmuruq, yer qalxıb ayaqlarımıza dəyir.
Buna “fasilədə zarafat” demək olar.
Çox təəssüf ki, Zahir Əzəmət bu cür ucuz şouları “səhnəyə” qoyur…
Admin muellim,
Yuxaridaki sherhleri oxuyuram, sherh sahiblerinin ekserini taniyiram ve mushahide elediyim axmaq bir tendensiyani ve bu tendensiyanin neticeleri/fesadlari barede fikirlerimi sizinle bolushmek isteyirem…
Tendensiya neden ibaretdir; demek, yadda qalan hech bir eseri olmayan, yashi orta yash heddinden yuxari olmasina baxmayaraq ozunu Aze edebiyyatinda subut ede bilmeyen, kompleks yashayan, iddiasi imkanlarindan defelerle boyuk olan bezi arxadashlarimizin verdiyiniz bu “sherh” yaza bilme imkanindan maksimum yararlanmasi… Bu bir tendensiyadir, butun omru boyu ozunu tesdiq ede bilmeyen virtualda asib-kesir ve bele deyek, medet umur…
Netice yaranir; sayta giren azyashli, hele edebi simalarimizi derinden tanimayan, her sese qulaq asan, her sheyden ozune netice chixaran genclerimiz yuxarida qeyd elediyim ugursuz imzalari ezberleyirler… Yadlarinda saxlayirlar ve hetta belke boyudurler gozlerinde, axi dediyim kimi, esl Aze edebiyyatindan xeberi yoxdu axi bunlarin…
Gelir fesad – bax, hemin o ugursuz deyende ki – biz Aze edebiyyati uchun filan shey eledik, filan ilde filan neshri buraxdiq, ay ne bilim, bele yazdiq, bele pozduq ve s… onda yuxaridaki saridimdik telebenin gozleri boyuyur, fikirleshir ki, pahoo, bu ne boyuk adamdi… Qisasi, esl edebiyyat simalari qalir bir terefde, hemin ushaq uchun Aze edebiyyatinin numayendesi olur yuxarida teriflediyim o ugursuz…
Indi bu derecede duzgundur, ele her adamin imkani olanda yeri geldi-gelmedi sherh yazib heyasizliq eleyer..? Axi niye her imza oz yerini tanimir..? Kultaz’in sherh yazma funksiyasi achiqdir, bes senin abrin hardadi..? Tfu, hirslendim chixdim ozumden yene boshbogaz adamlara gore…
Men basha dusmurem siz icinizde bu qeder senzurayla ne cur edebiyyata yaxin dura bilirsiniz? Men Cavansir muellimi de, Raset Pirisoyu da eslinde tebrik edirem! Bir tenqidci bu qeder soyulurse, demek hedefe vurub! Bir yazici bu qeder ozunden cixibsa demek tenqidi “yemir”… Tebii deyilmi? Novarg ve Vanyan ciddi movzulara gire bilmir, ancaq exlaq dersi kecirler! Mence hec kimin ehtiyaci yoxdur buna!
Zahir, kultaz uchun forum ach!!!
Rəbiş, nəhayət ki səninlə razılaşdığım bircə məqam oldu …-))
Məncə Qaynarın qaynamayan forumunu boşaldıb kultazın sakinlərinə hədiyyə etməyin zamanı çoxdan gəldi artıq…imkan varsa, bunu etməyə dəyər..burda isə sakitcə əsərləri və məlumatları oxuyurıq…
Gozum, sen Raset’in teriflerini eshidib feyziyab olmusan deyesen, bu sene Danimarka’da “oturub” Baki’dan yazmaq qeder asan gelmesin, mumkun qeder az boshbogazliq ele…
Raset muellim bir cox gozel keyfiyyetleri ile yanasi hem de ona gore teqdirelayiqdir ki, soyush de onda semimi ve derin alinir…
Keske senin Bakidan Bakiya yazdigin ciddi seyleri de bir gorseydik…
Qinamiram, o cur “yazarin” senin kimi de “tenqidchisi” olar…
Yuxarida tendensiya ile bagli yazdiqlarima daha bir elavem var; burda ekseriyyetin tenqidle bagli yeterince anlayishi olmadigi uchun metne yonelmish her anlashilmaz cumleni tenqid hesab edir ve ciddi qebul edir… Halbuki, eslinde tenqidi “ifadelerin” ekseriyyeti ele tenqid movzusudur, mes., “arxa kucheler” – gelin baxaq, Azerbaycan dilinde arxa kuche ne demekdir..? Dalandir bu…? Yoox, chunki, bildiyimiz kimi, dalan chixishi olmayan kuchedir, belke 3-cu Yasamal..? Bu da yox, zira muellif’in uslubunda turk tehsilinin tesirleri achiq-aydin gorunur, o 3-cu ve ya 5-ci Yasamal kucheleri anlayishini bilmez… Hee, olmaya bu “Arxa sokaklar” serialindan tesirlenib, Cavanshir Yusifli’nin “Dilin arxa plani” tenqidi yazisinin adina “ugurla” uygunlashdirilmish, oz aleminde ugurlu sechilmish bir “priyom”dur..? Eledirse, lotusan…
Ve ya, metne yanashmada memar-benna sohbetleri niye ciddi tenqidchileri guldurmur..? Niye ciddi tenqidchi, burada Cavanshir Yusifli, metne arxitektur yanashmani boshbogazliq adlandirmir, hansi ki, elementar edebiyyat nezeriyyesinden xeberi olan istenilen tenqidchi metne memar-benna munasibetlerinden yanashmani sadece gulunc adlandirmali idi…
Kultaz’in forumunun achilmasi ideyasini destekleyirem, ustelik, ciddi edebi simalarin bu meselelere celb olunmasinin faydali olacagini hesab eleyirem, zira, yuxarida yazdigim kimi, sayta giren genc istifadechileri chashdiran fikirlere aydinliq getirmek lazimdir, edebiyyat “bezrazmer” corab deyil, yerinden durub iki setir yazani ciddi qebul etmek insafsizliqdi…
men anar – MAHMUDOGLU ANAR. men burada yalniz bir sherh vermishem, Eldeniz beyin yazisi haqqinda.
menim adimdan bashqa – exlaqima uygun olmayan formada ikinci bir sherh ucun istifade olunub. xahish edirem, menim adimi alete cevirmeyin.
Pervize yazdigim terife qalinca, men Perviz haqqinda “edebi tenqidi gorushlerim”i deyil, teqdimatimi yazmisham. teqdimata sherh verenler sadece bu fakti unudublar ki, koshem Pervizin tehlili yox, teqdimatidir.
men her sheye reaksiya vermirem. bunu semimi olaraq bildirdim ki, adimdan istifade edilende – kimise tenqid edende tenqid serhedlerini ashib tehqire kecmek ve ya vulqar ifadelerden istifade etmekle yazilan sherhleri nezerde tuturam – kultaz sakinleri bilsinler ki, bu, men anar deyilem.
o ki qaldi Perviz haqqinda tehlile, o, yaradiciligi haqqinda iki cumlelik teqdimatla ve ya bir cumlelik sherhle munasibet bildirilesi muelliflerden deyil. Perviz menim romanindan tanidigim ve yalniz SOZUNE gore axtarib tapdigim, dostlashdigim yegane ADAMdir. Perviz haqqinda tehlili yazim yeqin ki, yaxin muddetde sizlere teqdim olunacaq. munasibet bildirecek oxuculara ise onceden teshekkur edirem.
Hormetli Novarg,
Evvelce onu deyim ki, sherhinin ilk iki abzasi xosuma geldi. Tenqid olanda ne olar )))
Mene ele geldi ki, senin bu sherhini ancaq Esed Cahangir uslubunda olan tenqidci alqislaya biler…
Deyirsen “arxa kuce” sozu yoxdur Azerbaycan dilinde. Men Genceliyem ve bizim en cox isletdiyimiz xitablardan biri “kucelidir”…
Senin kuceliye kuce izah elemeyin cox shedevr oldu. Senin Bakini deye bilmerem, amma bizim Gencede “qabaq kuce”, “arxa kuce”, “yan kuce” deyimleri vardi ve yeqin indi de var.
Azerbaycan edebiyyatinin qabaq kucesinde- ber-bezekli, isiqli prospektde- Anar, Elcin, Ekrem Eylisli var… Yan kucelerinde Aqil Abbas, Kamal Abdulla.. Men o adamlardan yazmisam ki, onlar arxa kucelerde yazib-yaradirlar. Yaxsi ve ya pis yazmalarindan asili olmayaraq… qalanini da sen basa dusmusen…
Eger sen en azi ve en coxu ESED CAHANGIR qeder derinden bildiyin edebiyyat nezeriyyesinde “METN HORGUSU”, “METN QURGUSU”, “METN STRUKTURU” sozlerini ILK DEFE menden esidirsense,
INSHA
istilahina her iki aspektden baxa, yeri gelende istifade edilen obrazli yanasmalari duya bilmirsense onda done-done
ESQ OLSUN RASET PIRISOYUNA
ONA GORE KI MENI HESEN BEY ZERDABIYLE MUQAYISE EDIB!
Men senden xahish edirem, o Esed Cahangiri tap gonder bura!- senin dunyada edebiyyata bundan boyuk xidmetin ola bilmez!
P.S: izahi yadimdan cixdi, QABAQ KUCENİN ARXASİNDA,ONA PARALEL OLAN KUCEYE DEYİRDİLER ARXA KUCE…
O dediyin bashqa sheydi, mes., ashagi Behmenli, yuxari Behmenli, ve ya ashagi mehelle, yuxari mehelle… Ozunden element chixarma, kuchenin dali-qabagi olmaz…
Metn horgusu yoxdur, qurgusu var, strukturu var, bunlar bashqa sheylerdir, meni mecbur eleme ishimi-gucumu atib boshbogazliq eleyim seninle…
Umumiyyetle gotursek, Raset Pirisoyu yazardir, sen onun tenqidchisi… Qamchi, exlaq sukut etmish, siz danishirsiz…
Men sene QABAQ KUCE VE ARXA KUCEDEN DANISIRAM, sen asagi ve yuxari behmenliden… Sen gencede boyumush istenilen adamdan sorush, sene izah edecekler. bir daha deyirem: merkezi yol ve ya merkeze aparan yol QABAQ KUCE, ONUN ARXASİNDA VE ONA PARALEL OLAN KUCEYE DEYİRDİLER ARXA KUCE…
Metn strukturu, metn qurgusunu qebul eledinse- demek memarliq meselesine yaxinlashdin. Ve HORGUNU de qebul edeceksen. Sen hele de gorum INSHA deyende umumen, ayri-ayriliqda ve edebi baximdan ne basa dusursen?
“Ataç (muellifdir) şiir üstüne yazar ya da konuşurken sık sık “yapı” sözcüğünü kullanırdı…
Sözgelişi “Ozan sözcüklerle bir yapı kurar” derdi.
… “şiirin yapısı” sözünde bir mecaz yoktur; (burada “abide” kelmesini de isledir ve deyir ki, seirden basi cixmayanlarin ilk baxisda anlayacagi kimi, seirin statusunu oymek, yukseltmek menasinda “abide”lesdirmekden sohbet getmir- nece de bir nefere uygundur bu soz))) )
buradaki benzetme düpedüz
taştan, tuğladan, demirden yapılan yapılarla (!!!)
sözcüklerden kurulan şiir arasındaki öz birliğini göstermek amacını gütmektedir.
Edebiyyat nezeriyyesinden- NOVARG-2!)))
Turkcen yaxsi olduguna gore sene MELİH CEVDET ANDAYdan sitat getirdim.
Mence sen Candirikadan ve E110365 xanimdan ibret gotur, men olan yerde danisma, get Esedi gonder gelsin!
Qulaq as,
“arxa terefe kech”; “bir arxani qoy yere”; “sixlashin arxaya”; “arxadan gelene bax”; “arxali koppeyoglu”; “arxali kopek”; “arxandakilardan ehtiyatli ol”… Bu ifadeler dogrudur, amma xetrine deymesin, “arxa kuche” ifadesi yoxdur dilimizde, indi bir telesiklikdi elemisen, buna gore men senin o boyda sicilleme yazini hech ne hesab ede bilmerem…
Gelek “yapi” meselesine… -)) Senin en boyuk sehvin, gozum turkce ezberlediyin edebi terminleri Azerbaycan dilinde yazdigin tenqidi metnlerde ugurla istifade ede bilmemendir… O “yapi” senin soxushdurmaga chalishdigin “horgu-suvaq” deyil axi, niye choxbilmishlik eleyirsen burda..? Hardasa kitab adi yazmishdin, texminen bele idi adi: “Tenqidchinin masaustu kitabi”, -)) ach bir de oxu, evvelce terminlerin Azerbaycan dilinde olan qarshiliqlarini tap, sonra tenqid hesab elediyin o sicilleme cumleleri qur… Yoxsa bele olmaz, bir bilen chixar soldan, aye, yeke oglansan, kime gelirsen, deyer adama…
P.S. Arxa meselesini sen bir deqiqleshdir, genceliler arxa kuche demir, uydurma… Vaxtim olanda arxa nedir, harda istifade olunur, vicdanli bir arxada olmasi vacib xususiyyetler nelerdir, bu barede yazacam sene…
Qamchi, sen yel deyirmaninin ish prinsipini bilmemish olmazsan, demek, yel, yani kulek olmasa bu deyirman dayanir… Indi men senin dayanmagina razi ola bilmerem, bir hadise danishim sene…-))
Arxadashlardan biri turkceden tercume edir bir sheiri ve bu prosesin adini qoyur “turkceden azericeye uygulama”… Hemin “uygulama”da tercumechinin “uygulamadigi” bir ifade vardi – “payiz banki”… Men irad tutdum ki, bu bank sozunun skamya oldugunu Azerbaycan’da bilen chox az adam var, metni deqiq “uygulamaq” lazimdir… Indi benzer situasiya ile qarshilashiram – “arka sokak” – turkce prospekt, bulvar, ne bilim, magistral kimi enli olmayan, gozden uzaq, qaranliq, ensiz, dar, kasib insanlarin yashadigi ve s. kuchelere deyilir, yani, fiziki menada parallelikden sohbet getmir… Ele sen ozun de yuxarida qeyd etmisen bunu…
Indi men dushunurem ki, ugurlu ifade “underground ve isteblishment yazarlari” ola bilerdi ki, bunu da Hemid Herischi deyib, o bu sahede mutexessisdir… Belelikle, “Arxa kuchelerin yazarlari” ifadesi yanlishdir… Lakin nezere alsaq ki, sen sirf Cavanshir Yusifli’nin “Dilin arxa plani”na neziredir, onda hech menim de underground teklifim kechmir, nese bashqa ad fikirleshmek lazimdir senin yuxaridaki metnine… -))
1) Men sene iki sey subut eledim mence. Birincisi Azerbaycan dilinde “arxa kuce” ifadesinin olmasini. Bu sozu men Gencede yasadigim butun heyatim boyu, bezen hetta “Dal kuce” seklinde esitdiyimi tam semimimiyetle deyirem. Sadece, senin de semimiyyetin ve mubahise medeniyyetin catmali, bunu qebul elemelisen. Amma deyek ki, yoxdur; Azerbaycan dilinde “arxa” sozu de var, “kuce” sozu de. Men merkezi yol ve ya merkeze aparan yolun kenarlarini QABAQ KUCE, ONUN ARXASİNDA VE ONA PARALEL OLAN KUCEYE “ARXA KUCE” deyirem… Xosuna gelmir, oz isindir, amma menaca serrastdir!
http://tdk.org.tr/ saytina girib yapi sozunu axtarisa versin sagidaki izah cixacaq:
Yapı,
isim
1 . Barınmak veya başka amaçlarla kullanılmak için yapılmış her türlü mimarlık eseri, bina. (!!!)
2 . Yapılmakta olan konut, yol, köprü vb. inşaat, (!!!) konstrüksiyon. (!!!)
3 . Yapma, oluşturma, ortaya konulma, meydana getirme:
“Kırıkkale yapısı bir tabanca.”- .
4 . Canlı bir varlığın ruh veya beden özelliklerinin tümü, bünye, strüktür: (!!)
“Yapısı sağlam, güzel bir erkekti.”- Y. Z. Ortaç.
5 . Bütünün bir araya getirilişinde uyulan dizge, strüktür: (!!!)
“Dil yapısı. Cümle yapısı.”- . (!!!)
6 . felsefe Ögeleriyle somut bağımlılığı olan bütün.
7 . toplum bilimi Parçaları ve ögeleri arasında yasaya uygunluk, durağan bağlar ve karşılıklı ilişkiler bulunan dizge veya bütün, strüktür. (!!!)
Bu arada MELİH CEVDET ANDAYin da sitatini bir daha oxu!!!
Sen meni ignore ede bilersen, amma Melih Cevdet ANDAY bir az ayri cur adamdir )))
Men sene artiq ne ise izah elemirem, “elifba” seviyyesinde ders kecirem, bundan sonra lutfen sual verende, danisanda icaze iste, muellim,- denen- bunu bele desem nece olar. Bilmemek eyib deyil, sorushmamaq eyibdir.
Baxin, insan ecnebi dile soykenib dogma dilinde sheir de yox, hekaye de yox, tenqid yazir, hansi ki, tenqid deyirik agzimizda, her sozu, her kelmesi deqiq olmalidir…
Bunun aci neticelerini hele qarshida chox yashayacagiq biz, nece deyerler, ushaq eve ayaqqabili girecek, naharda – bir Kola alabilirmiyim, deyecek… Niye, chunki savadlisindan tut, savadsizina qeder meyllenib turkceye, girdirme dilimiz xeyirli olsun…
Qamchi, soz qandirmaq olmur sene, bas-bagla istediyin qeder, mane olmayacam…
P.S. Dayan, bu yaxinda gedecem o Gence’ye, gorum hansi kuchedir o “arxa kuche” -))
“Azerbaycan dilinde “arxa” sozu de var, “kuce” sozu de.” -))
Duzdur, Qamchi, Azerbaycan dilinde “el” sozu de var, “chek” sozu de, birleshdirende ne alinir, el chek… Tefekkure bax… -))
BU CUMLELERI MEN YAZMAMISHAM. MENE QEDER
AZERBAYCAN DILINDE
YAZIBLAR:
“Etirazçılar polisi daşa basıblar, daha sonra qaçaraq arxa küçələrdə (!!!) gizləniblər”
LINK:
wap.xazar.com/xeber/engine/wap_xeber.php?newsid=1195380931&news_page= – 3k –
1992- ci ilin əvvələrində o qapını yerindən çıxarıb arxa küçədə (!!!)dayanmış tankın…
Link:
http://www.liveinternet.ru/users/rufat_abdulla/post45046055/ – 143k –
“… arxa küçələrdə adi bir binanın qeyri-adi tarixçəsi var”
LINK:
http://www.bbc.co.uk/azeri/news/story/2006/11/061121_tehran.shtml.
Bu tip insanlar mənə bəzən 70-cı illərdə olan Nyü Yorkun arxa küçələrini xatırladır.
http://www.fikrini.de/viewtopic.php?p=228110&sid=c58e7a05e159230... – 89k –
MEN SENIN YERINE OLSAM,
NIKIMI DEYISEREM BUNDAN SONRA !!!
- QANMAQ DA BUNA DEYIRLER, MENCE…
Ay qaqash,
Men seni yuxarida basha saldim axi, senin metnine sechdiyin bashliq menasinda, yani senin tesirlendiyin “arka sokak” menasinda ifade yoxdur bu dilde… Tebii ki, ekser sheyin arxasi var, arxadaki agaclar, arxadaki polis mashini, arxadaki adam, elece de, arxadaki kuche, yani, arxada qalan kuche… Amma “Arxa kuchelerin yazarlari” olmaz, sehvdir…
Ustelik, sen fikrini.de forumundan link qoymaqla ne demek isteyirdin ki..? Menim hemin sehifede bir sitatim gedib, hansi ki, yene de ustunde dururam, xetrin xosh olsun deye qeyd eleyim ki, hemin tip insanlari men artiq chox yerde gorurem, teessuf ki…
Yene tekrar eleyirem, ecnebi dilden aldigin mefhumlari deqiqleshdir, yaninda varsa turk tehsili almayanlardan sorush, ondan sonra yazmaga bashla…
Oglan, hec sohbeti yayindirma. Bizim mubahisemiz uc seye goredir:
- dedin ki, “arxa kuce” sozu yoxdur- subut eledim ki, var;- linklere bir de bax.
- dedin ki, “memarliq” sozu bedii metne samil ola bilmez; subut eledim ki olar. Sitata bax!
- dedin ki, yapi sozunu duz isletmemisem, turk dil qurumunun izahlini teqdim etdim.
MENCE, SEN NIKINI DEYISH! MEN OLAN YERDE ICAZE ISTE, ESED CAHANGIR de ortaliga bele cixsa, hec…
Qamçı, təbrikləyirəm səni, xeylək pozitiv informasiya aldım…-) Novarga da fikir vermə… Jalədən soruşdum, deyir ki, mən elə dövrü-qədimdən arxa küçələrdə yaşayıb yaradıram…İlham gələn kimi, götürülürəm arxa küçələrə…-)
Dərin hörmətlə,
Naxçıvan Dövlət Universitetinin aspirantı Postmodernpərvərpərəst-)
Postmodernpərvərpərəst, Jalenin de ilhami 90 faizle gelirse, hech………………))))
Ne ise, hesab ele ki, senin “Arxa kuchelerin yazarlari” bashliqli yazin alinmadi, horgu-suvaq ishinde sehvin olub… Amma ruhdan dushmursen, zira yeni muellifler var, mes. pragma.ik romanin ikinci hissesini qoyub sayta… Amma, achigini deyim, isterdim bir Raset muellim sonuncu ishlerinden birini qoysun Kultaz’a, sen de “tehlil” eleyesen, edebiyyatda boyuk-kichik munasibetlerine bir de sizin timsalinizda shahidlik eleyek… -))
Sen hele nikini deyishmemisen?
Bizim daha bir mubahisemiz vardi, ICTIMAI HEYA MESELESI…
Sen praqmatikin romani ile bagli bizim kuceliler demish, “mikk” ede bilsen men hech ne bilmirem bu dunyada… )))
O kucheliler de Danimarka’dadi..? -))
Butun arxa kuchede yashayan bennalari yig getir, xeyri yoxdu, bundan sonra ozum nezaret eleyecem yazilarina… Amma daha uzatma, chunki dogrudan da heyasizliq alinir…
Sen ozune nezaret ele, qalim men…
Niye “mikk” ede bilmediniz bes? Cunki oyresmisiniz qeybete….
Sumqayıtda bir Məstəli varıydı.Həmişə bazar tərəflərdə fırlanırdı. Camaat gur olan yerlərdə, univermağın, bazarın içində həmişə ağlına gələni danışırdı. Bəzən olurdu ki, kimisə yüngülvarı təhqir də eliyirdi. Ancaq heç kim ona bir söz demirdi. Çünki, Məstəli dəliydi… Axırda da Qamçı qəribədi ki, (bəlkə də qəribə deyil)sən işlətdiyin ifadəni işlədirdi: “Görürsünüz düz deyirəm biriniz mıkk eliyə bilmirsiniz”.
Qamchiiiii, bir xaiw etsem senden goresen ne diyersen?((( Nooolar, o tenqidcinin masaustu kitabindan tap mene de gonder de, evezini de odeyerem ne qeder olsa. ya ne bilim bawqa cur xecaletinden cixariq kultaz olaraq)))) Olar?
Qamçı, 90-na çatmır, kənar müşahidəçilər təsdiqləyə bilər…-)
Yaxşı müzakirələr aparmısız. Arada bekarçılıq da olub, görürəm. Mən bənna-memar söhbətinə qayıtmaq istərdim.
Siz Fərdi yaradıcılıq (bir az gurultulu səslənsə də) məsələsini nəzərə almaq istəmirsiz? Hamı eyni cür yaza bilməz. Bu proses heç bir nəzəriyyəyə sığan şey deyil.
Mən bilmirəm qəhrəman sonda neyləyəcək, nə deyəcək, hekayənin ortasında söhbət necə “oborot” götürəcək. Mən bilmirəm! Mənim bildiyim bircə şey var – qəhrəmanım seçdiyim mövzu içində ürəyini boşaldana qədər danışacaq! Onun ürəyindəkilər isə yalnız yazı prosesində ortaya çıxır.
Ümumi maket öncədən bəlli ola bilər və olur da. Amma yazı prosesində bu maket dəfələrlə dəyişir. Memar və bənna, hələ rəssam da eyni vaxtda işləyirlər. Bunun əziyyətli tərəfi çoxdu əlbəttə ki. Yaxşı olardı ki, memar işini tamamlayıb, maketini qurub getsin, bəlkə də yeni ideya dalınca. Bənna tiksin bitirsin. Axırda da rəssam gəlib bəzək-düzək vursun. Amma olmur. Bütün bunlar çox Fərdidir.
Kitabi sen alacaqsan, amma xecaletden kultaz chixacaq..? -))
Novarg, oz werhini (bir az evveldekileri) bir de oxu. el ve chek sozlerini birlewdirende nolur?-)))) Men kitabi oxuyub Kultazcun materiallar hazirlayacagam da)))
Scorpion, sen deyilen yerde “mikk” elemisen ve onu oxuyandan gulurem- qismet olsa, sebebini izah edecem )))
“Deliden dogru xeber”- Mesteli meselesi xosuma geldi, bele misallardan xosum gelir, bashqa deliler barede bildiyin bele yaxshi sohbetler varsa e-malime yaz, xahish edirem.
Jale, YARADICILIQ- menim ucun FERD olmaq bacarigidir. Sen dogrusan! Amma men bashqa sheyden danisiram. Izah edecem- qismet olsa )))
Sevinc, best regards )))
Sevinc, mujde, “Tenqidchinin el kitabi” chixib, qoy bir arxa kuchelerde yashayanlardan sorushum, tapsam gonderecem sene… -))
Qamchi, bawa duwmedim, tapib alib gonderirsen, ya yox?))
Novarg, gulmeli olmadi e))))
“YARADICILIQ- menim ucun FERD olmaq bacarigidir”.
Mence, yaradiciliq ferqin oldugu yerde yaranir… Insanin ozunun ozunden…
Haqlisan, eslinde aglamali veziyyetdir, amma ne etmek olar, aglamali veziyyetimize biz de gulmesek kim gulecek..? “Tenqidchi” deyir ki, bir kitab tapmisham, tenqidchinin masaustu kitabi ve orda bele yazilib, buna gore de menim bu eser haqqinda fikrim beledir… Yani, oz fikrim yoxdu haa, kitabda yazilani kochururem bura… Xeyli xub, amma hech olmasa duz kochur… Ehh, ne ise…
Sevinc,
Bakiya gelen zaman o kitabi sene hediyye edecem, soz, amma hele ozume lazimdir )))
Oglan,
men deyirem de, sen ancaq qeybetleshe bilirsen…
Oxumaq qebahet deyil, kitabdan yararlanmaq da. Amma konkret olaraq men bu yazida yazmisham ki, dunyanin hec bir sayilan tenqid avtoriteti “arxa plan” ifadesini isletmeyib ve buna gore de men isteseydim de bu yazini “kocure” bilmezdim. Butun fikirler ozume mexsusdur, “sistem” ise hami ucun eynidir.
Sen menim “kocurduyum”, bu da senin o biri “plagiatliq” meselen kimi olmasin, birce cumle tapsan, senden ferqli olaraq MEN HEYAMA BOGULUB, NIKIMI DEYISHECEM!
Men basha dushurem ki, siz haminiz- butun qeybetseverler yaman yerde axshamlamisiniz. Axshaminiz xeyir!
Bir muellif size meydan oxuyur, “kimin duxu varsa tenqid etsin” deyir ve bir tenqidci- siz onu lap dirnaq arasinda yazsaniz bele ferq etmez, deyir ki, gelin bu metni muzakire edek, amma haminiz susursunuz… Cunki ne TENQID etmeye savadiniz var, ne TEBRIK etmeye ureyiniz.
Xahish edirem, bura daha hec kes yazmasin! Oxumayacam! Cunki dominoda 101- oyunun sonudur. 101 ci sherhi ise ozum yazdim! Varmi bana yan bakan ??? )))
Yoxdur, gozum, yoxdur, ishinde ol… -))
Salam
Son iki heftedede bashim heyatin xirdaliqlarina qarushdiqinda Kultaz-a daxil olmaqa vaxtim yox idi. Nehayet iki gun evvel sayta daxil oldum ve sizin meqalenizi
Oxudum,
oXudum,
oxuDum…