Qan Turalı. Körpüsalanlar.
Yazar: Admin | Bölmə: Ədəbi tənqid | Tarix: 28 Kasım, 2008
-Vətən deyir, bu körpülər on ildən sonra uçacaq
-Bilmirəm. Mən mühəndis deyiləm. Cəhənnəmə uçsun. Biz bu körpülərin nə altından keçəcəyik, nə də üstündən. (“Körpüsalanlar”dan bir parça).
Seymur Baycanın üçüncü romanı çapdan çıxdı. Adı “Körpüsalanlar” olan bu roman sözün bütün mənalarında günümüzün romanıdır. Romanda körpüsalanlardan söhbət gedir. Onların ağır həyatı, məişətini təsvir edən romanın əsas xüsusiyyəti heç şübhəsiz ki, realizmdir.
İllərdir bizə ədəbiyyat adında hakimiyyətin fiksasiyalarını sırıyan
60-cılardan fərqli olaraq, Seymurun qəhrəmanları hər gün qarşımıza çıxan adi adamlardır. Romantizmin “adilik sənətin ölümüdür” tezisini adi və diri qəhrəmanları ilə məhv edən Seymurun bu romanının da beyinlərdə illərdir kök atan qəlibləri yox edəcəyi, ən azı onları laxladacağı şəksizdir.
Onu da qeyd edək ki, Seymur əvvəlki romanlarından və hekayələrindən fərqli olaraq “Körpüsalanlar”da erotizmə mümkün qədər az yer ayırıb, bununla da romanı axmaq tənqidlərdən bir növ sığortalayıb.
Seymurun yazdıqları reallıq etibarı ilə hər nə qədər Azərbaycana aid olsa da onun müraciət etdiyi janr, daha dəqiq desək, romanın yazıldığı üslub bizim ədəbiyyatımız üçün yenidir. Mütailəsi kasad olan oxucunun bu romanı tənqid etməsi isə tamamilə başa düşüləndir.
Yeraltından roman
60-cı illərdən sonra dünya ədəbiyyatında mühüm yer tutan bu üslubun ümumi prinsipləri, konsepsiyası hələ tam şəkildə formalaşmasa da, onu “yeraltı ədəbiyyatı” adlandırırlar. Bu cür romanlarda həyatın alt qatlarında olan insanların həyat tərzi geniş şəkildə işıqlandırılır. Bu üslubun əsas cəhətlərindən biri də dağınıq xarakterli olması, baqa cür desək, süjetsiz olmasıdır. Dünya ədəbiyyatında Henri Miller, Çarlz Bukovski kimi tanınmış nümayəndələri bulunan bu üslubun əvvəllər də Maksim Qorki kimi çox populyar nümayəndəsi olub. Türk ədəbiyyatında isə bu janr şeir formasında Kiçik İsgəndərlə mövcud olsa da, onun nəsr forması hələ mövcud deyildir. Azərbaycan ədəbiyyatında isə bu üslub tamamilə yenidir.
Seymurun romanında bizim ədəbiyyat üçün tamam yeni olan güclü ictimai məzmun, sosial mahiyyət var. Biz bu cür romanları görmüşük. Lakin kifayət qədər bayağı və naşı şəkildə. Sovet ədəbiyyatının sonradan “vulqar sosializm” adlandırılıb XX qurultaydan sonra kəskin tənqid olunan mərhələsi saxta ictimai məzmun daşıyan, əslində isə siyasi pamfletlərdən ibarət olan romanlarla dolu idi.
Seymurun romanında isə aktyorların, müəllimlərin körpü tikintisində işləməsindən danışılır. Onlar bir-biri ilə araq masası ətrafında söhbət edirlər, belə demək mümkündürsə, boşboğazlıq edirlər. Lakin bu boşboğazlığın, bu sərxoş dialoqlarının alt qatında onların hər birini əzən ağır ictimai mühitə qarşı bir protest, bir etiraz mövcuddur. Seymur bunu naşılıqla etmir, tam əksinə, ictimai məzmunu yüngül dioloqlarla dilə gətirir. İnsanlar öz adi həyatlarını yaşayırlar, körpü tikintisində işləyir, yeyir, içir, sekslə məşğul olurlar. Lakin səhnə arxasında ictimai mühitin antihumanizminin, cəmiyyətin küll problemlərinin səsi eşidilir, anlayırsan ki, romanı əslində müəllif idarə etmir, romanın rejissoru səhnə arxasındakı Diktatordur, Seymur isə olsa-olsa, yaxşı tamaşaçıdır.
Bu romanı oxuduqca mənim yadıma onlarla roman düşdü. Əkrəm Əylislinin çox dəqiq sözlərindən biri belədir: ”Yaxşı roman budur ki, çox əsəri xatırladır, amma onların heç birinə bənzəmir”. Adi dialoqların arxasında əsl günahkarı, hakim siyasi sistemi günahlandırmağı bacarmaq mənim yadıma Remarkı saldı: “Zəfər tağı”, “İnsanları sevməlisən” romanlarında qaçqın düşən insanlardan danışır, onların yemək, sığınacaq uğrunda mübarizəsindən danışır, amma sən arxada Avropanın faşizm bəlasını, burjua cəmiyyətinin antihumanist miqrasiya qanunlarını görürsən.
Pessimizm ictimai ovqat kimi
Seymurun romanını oxuyanlar ilk növbədə romanın öldürücü pessimizmindən danışırlar. Pessimist ovqatı romana ilk növbədə cəmiyyətdən gəlir. Bu günlərdə səssiz-sədasız 20 illiyini qeyd etdiyimiz Milli Dirçəliş günlərində insanlar gələcəyə nə qədər ümidli idilər. Qarabağ problemi bir cəhdlə həll olunacaqdı, Azərbaycan dünyanın ən gözəl, ən firavan ölkələrindən birinə çevriləcəkdi, demokratiyası, azadlığı ilə İsveçə, Norveçə bənzəyəcəkdi. Amma bütün bunlar olmadı, əvəzində yüzlərlə adam həbsxanalara atıldı, yorğun demokratlara çevrildi, milyonlarla adam Rusiyaya mühacirət etməyə məcbur oldu, ölkədən güclü beyinlər axıb getdi, cəmiyyəti pessimist ovqat əhatə etdi.
Bu gün yaşlı nəsillər öz ideallarını itiriblər, uduzublar, inqilabçılar “sərxoşlara” çevriliblər, fədailər fərari olublar, hamı dolanışıq dərdindədir. Bütün bunları görən gənc nəsil üçün “xoşbəxt gələcək” ideyası mənasız zarafat, acı istehzadır. Hər şeyin gözlər önündə məhv olub getdiyini görən insana heç nə ilə təsəlli vermək mümkün deyil.
Seymurun romanındakı pessimist ovqat, qəhrəmanın sonda intihar etməsi də reallığın diqtəsidir. Ruslan sonda ölməli idi. Romanda Ruslanın intiharı kifayət qədər əsaslandırılmır, buna heç ehtiyac da yox idi. Çünki romanın ilk səhifələrindən özünü biruzə verən ictimai pafos getdikcə qüvvətlənir, sonda isə o qədər güclü olur ki, Ruslanın intiharı da bu ictimai dəhşətlərin təsdiqinə çevrilir.
Pessimist ovqatı da anlamaq olar. Təki o reallığın diqtəsi olsun. Amma bizdə indiyə qədər belə deyildi. Bizimkilər hər nə qədər sosialist ölkəsində yaşasalar da burjua kədəri yaradırdılar. Bu kədərin ayaqları yerdən üzülmüşdü, bu kədəri həyatın özünə heç bir dəxli yox idi. Azərbaycan ədəbiyyatında, xüsusilə poeziyasında kədər motivləri həddindən artıq çoxdur, lakin ümumilikdə götürəndə bu kədər mənasız kədərdir. Seymurun romanındakı pessimizm isə ictimai ovqatdır, həm də buna görə Seymurun romanı qiymətlidir.
Sol ovqat
Seymurun romanı haqqında danışanlar romandakı sol təmayülü vurğulayırlar. Proletariatın təsvir edilməsi heç də o demək deyil ki, roman tamamilə sol romandır. Romanda kapitalizmə qarşı çox güclü nifrət duyulur, Akkord şirkəti, Colgate, Coca-Cola şirkətlərinə qarşı güclü aqressiya özünü göstərir. Lakin romanda sol inqilabı çıxış yolu kimi göstərilmir. Daha dəqiq desək, “yeraltı” romanların ideologiyadan uzaq küləyi bu romanda da əsir. Məzmun etibarı ilə postmodernizmə yaxın olan “yeraltı ədəbiyyatı” bütün ideologiyaların əleyhinədir. Seymur bu romanda kommunizmin xilas yolu olmasını demir, lakin özünün sol ovqatı, sol dünyagörüşü bu romana təsirsiz ötüşməyibdir.
Romanda hadisələr iki süjet üzrə gedir. Süjetlərin birində körpüsalanlardan danışılır, o biri süjetdə isə Latın Amerikası serialları gedir. Burda da Seymur reallıqla xəyalini qovuşdurur, əslində bu iki süjet bir-birinə nə qədər əks qütblərdə dayansalar da, körpüsalanlar, ümumilikdə xalq bu teleseriallara baxır və belə demək mümkündürsə, onlarla təsəlli tapır. Latın Amerikası teleseriallarını türk teleserialları ilə əvəzləmək də olardı, bu əslində günümüzlə daha çox səsləşərdi, lakin görünür müəllif qütblər arasındakı uçurumu daha dəqiq göstərmək istəyib.
Romanla bağlı iradlarım var. Birincisi, romanın lap əvvəlinə ağır monoloqların salınmasıdır. Belə ki, aktyorluq fakultəsinə imtahan verən Ruslan Peçorinin (Lermontov, Zəmanəmizin qəhrəmanı), Kontrabasçının (Patrik Züskind, Kontrabasçı), Biləgənli Elxanın (Cəfər Cabbarlı, Od gəlini), İvan Dimitriçin (Çexov, 6-cı palata) monoloqlarını deyir. Bunlar da romana oxucunun girməsini bir az çətinləşdirir.
Başqa bir iradım isə dialoqlarla bağlıdır. Seymur çox gözəl dialoqlar yazır, bunlara söz yox, lakin bu dialoqlar məncə kifayət qədər aforistik səciyyə daşıyır. Düzdür, romanın qəhrəmanları mənşə etibarı ilə ziyalalılardır, lakin bütün bunlar bu qədər sərrast və konkret danışmağa əsas vermir.
Seymurun malik olduğu güclü faktura bəzən romanın ipini əlində saxlamağa mane olur. Ona görə də bəzən insanlardan söhbət açarkən bunları ümumi süjetə gərgin pərçimləməyə gərək duymur, eləcə təsadüfi tanışlıqdan sonra adamın həyat hekayəsi başlayır. Adi oxucu üçün bunlar bir az çətin qavranıla bilər.
Lakin Seymur ortaya çox ciddi roman qoyub. Əvvəlki romanlarından fərqli olaraq bu romanda ictimai məzmun, problemin qoyuluşu kifayət qədər güclüdür.
“Oxumağa bir şey yoxdur”, “Gənclər ortaya heç nə qoymayıb” deyənlərin nəzərinə: Bu romanı oxuyun, sonra söhbət edərik.
Yazını dostuna göndər
| 
Yazını Çap et
| 1.035 oxunma | 22 Şərh var
(5 səs, hardasa: 3,40 ilə 5 arası)
Loading ...
Loading ...
Yüklənir...
Bu yazidan sonra romani oxumamaq mumkun deyil!Tural bey,teshekkur edirem.
Seymur Baycan Azərbaycanın ən istedadlı və vicdanlı adamlarından biridir. Səmimi və
cəsarətli insandır, yaxşı müşahidə qabiliyyəti və anti-doqmatik təfəkkürü var. Onun hətta Qan Turalın dediklərindən daha uğurlu roman yazdığına əminəm.
Tural dostum, səni təbrik edirəm. Yazından çox pozitiv enerji aldım. Söz verirəm ki, romanı elə bu həftə oxuyacağam. Amma yazının əvvəlində əsərin gələcək oxucusuna ünvanlanan: «Mütailəsi kasad olan oxucunun bu romanı tənqid etməsi isə tamamilə başa düşüləndir.» cümləsinə mənə elə gəlir ehtiyac yox idi. Nəzərə alaq ki, indi Azərbaycanda yaxşı roman kimi yaxşı oxucu tapmaq da müşkül məsələdir. Uğurlar. Sağ ol.
Tural Seymurun bu kitabini oxumusham. pis yazmayib. umumiyyetle seymur istedadli yazicidir. ele sen de… dayanmadan yaz, sene ugurlar.
“Pessimist ovqatı da anlamaq olar. Təki o reallığın diqtəsi olsun. Amma bizdə indiyə qədər belə deyildi. Bizimkilər hər nə qədər sosialist ölkəsində yaşasalar da burjua kədəri yaradırdılar. Bu kədərin ayaqları yerdən üzülmüşdü, bu kədəri həyatın özünə heç bir dəxli yox idi. Azərbaycan ədəbiyyatında, xüsusilə poeziyasında kədər motivləri həddindən artıq çoxdur, lakin ümumilikdə götürəndə bu kədər mənasız kədərdir. Seymurun romanındakı pessimizm isə ictimai ovqatdır, həm də buna görə Seymurun romanı qiymətlidir”.
Əsər haqqında bu cür düşünməyin özü çox mənasızdır.
Sonra: Seymuru heç kəslə yox, ÖZÜYLƏ “müqayisə edib” nəsə yazmaq olar.
“
Men teessuf edirem ki, eseri tezlille oxuya bilmeyecem. Amma onu oxuyana qeder Qan qardasim Turala bir sual vermesem ureyim partlayar.
Tural, fikir verirsense, kitabln uz qabığında ağardılan K və R hərfləri var… Cepeki oxuyanda Kar oxunur…
Seymurun bu romanının “Kar”la bir elaqesi varmi? Belke muellif Kar (esitmezlik) barede movzu qaldirib? Ele deyilse, uz qabigi niye ele dizayn edilib? K və R herfleri, metnde xususi rol oynayibmı? KOR hara KAR hara? Belke muellif Azerbaycan cemiyyetini kar ve kor olmaqda suclayir? Xahis edirem konkret faktlarla bunlari yaziya elave ele…
Elektron resurslarda bir roman haqqinda kifayet qeder yazi yazilib(yazanlarda hamisi dost-tanis).Bu cur yazilar reklamdan basqa bir sey deyil.A.Abbasin “Dolu” romani haqqinda da bu cur yazilar yazilirdi. Seymur yaxsi yazardi, amma bu cur kutlevi ve savadsiz PR ne ehtiyac?
Seymuru tanımaq üçün yetər ki, onun yazılarını oxuyub ona qiymətini verə biləsən. Əsasən də onun “18.6″ romanının “Qar” hissəsini. Bu belə. İkincisi isə Mən Seymurun hər üç kitabını oxumuşam və mətbuatda çıxan yazılarını da mütəmadi izləmişəm. Onun istər şəxsiyyət kimi istərsə də bir yazıçı kimi ciddi ədəbiyyata dəxli yoxdur. Yadımdadır bir “aşıq” bu yaxın zamanlarda deyimişdi ki, Seymurun kitablarında bir dənə də ədəbi cümlə yox. Sən öl! Baxmayaraq ki, onun yazdıqlarının da hamısı “romandır”.
Mən bunu bilirəm ki, Seymur yenə də roman yazsa ondan əvvəl Çexovun “palatasında olacaq”..
Kitabı oxumamışam.kitab haqqında heç bir şey deyə bilməyəcəm. Ancaq Tural bəy, türk ədəbiyyatında yeraltı ədəbiyyatı olmadığı kimi iddialı sonuca necə gəlmisiniz mənə bu maraqlıdı.mən nə ədəbiyyatçıyam,nə də elə ciddi mütaliəsi olan bir oxucuyam ancaq oxuduqlarım arasından məsələn Hakan Gündayın `Piç’ , `Kinyas və Kaira` romanları yeraltı ədəbiyyatı deyilsə bəs nədir? Yaxud Mehmet Eroğlunun `Kusma Kulübü` romanı niyə də yer altı ədəbiyyatı sayılmasın? Ümumiyyətlə sizin yeraltı ədəbiyyatı tərifiniz necədir, nəyə əsaslanır mənə aydın olmadı. `Bu üslubun əsas cəhətlərindən biri də dağınıq xarakterli olması, baqa cür desək, süjetsiz olmasıdır` demisiniz bir cümlə sonra da `bu üslubun əvvəllər də Maksim Qorki kimi çox populyar nümayəndəsi olub` demisiz.ya mən ilk cümləni səhv başa düşürəm ya da Maksim Qorki adı altında səhvliklə başqasını oxumuşam.əgər yeraltı ədəbiyyat süjetsizlikdirsə dünyada yeraltı ədəbiyyatın şedevri sayılan `Amerikan Sapığı`nı hara yazaq. Yaxud `yeraltı romanlarda həyatın alt qatlarında olan insanların həyat tərzi geniş şəkildə işıqlandırılır` yazmısınız.bu nə absurd,gülməli cümlədir? `alt qat` nə deməkdir?oxucunu niyə gic yerinə qoyursuz, yeraltı deyildiyinə görə sohbətin nəsə `alt`dan getdiyini hamı başa düşür .ancaq bunun mənası nədir buna aid bircə cümlə də yoxdur. Sinfi alt qatdırsa buna türk ədəbiyyatında istəmədiyiniz qədər nümunə tapabilərsiz.həm də onda bu o deməkdir ki, yeraltı ədəbiyyatın başqa bir şedevri `Döyüş Klubu` sən demə yeraltı ədəbiyyat deyilmiş çünki orda bəhs olunan heç də proletariat sinfi deyil.yaxud cinsi alt qatdırsa Sibel Totunoğlunun `Travesti Pinokyo`su niyə yer altı deyil, etnik alt qatdırsa Metin Kaçanın `Ağır Roman`ı vs. Ümumiyyətlə mən bu yazıdan yeraltı ədəbiyyatı nədir, bu roman niyə yeraltı ədəbiyyatıdır heç nə başa düşmədim.Sizə elə gəlmir ki, ədəbi tənqid yazılarkən hansısa axımın nə olmadığı,harda olmadığı yox nə olduğu, harda olduğu,necə ortaya çıxdığı yazılmalıdır?! Sonra da bu əsərin niyə o axım içində dəyərləndirildiyi? Ancaq sözsüz ki, bunları yazmaq insandan ciddi mütaliə,elə bir yazını yazmaqsa ciddi əmək tələb edir.halbuki sizin məqsədiniz sadəcə populizmdi: gündəmdə olan bir mövzu haqqında yazıb gündəmdə qalmaq.
Yadımdadı Varlıq dərgisi bir neçə il bundan əvvəl `türkiyədə yeraltı ədəbiyyatı varmı` deyə bir müzakirə açmışdı və müzakirəyə qatılan tənqidçilər və yazarlar həm öz yeraltı ədəbiyyatı təriflərini vermişdilər həm də türkiyədə kimin buna aid olduğu haqqında siyahılarını.fikirlər müxtəlif idi `ana axımdan kənarda qalan bütün ədəbiyyatlar yeraltıdır` deyən də var idi, `iqtidara qarşı olandı` deyən də vs. ancaq sözsüz ki, sizin bunların heç birindən xəbəriniz yoxdu.olmamağı qəbahət də deyil.ancaq türk ədəbiyyatı haqqında bu qədər bilgisiz olub ədəbi tənqid adı altında `türkiyədə yeraltı ədəbiyyatı yoxdur` kimi iddialı bir cümlə qurmağınız qəbahətdir.biabırçılıqdır.siz təkcə küçük iskəndəri ona görə tanıyırsız ki, AYO çevrəsində populyardı və onun adını bir birinizdən eşitmisiz.Əzcümlə sizin türk ədəbiyyatını bilmədiyiniz də, yeraltı ədəbiyyatı haqqında ötəri məlumatınız olduğu da yazının hər cümləsindən bilinir.ancaq nə fərqi bunların heç biri sizin bu cür hökmvari yazı yazmağınıza əngəl deyil!
Sol ovqatın (?nə deməksə) ancaq marksizmi çıxış yolu kimi göstərən romanlara aid olduğu fikrinizin, yer altı ədəbiyyatını postmodernizmə bağlama cəhdinizin üstündənsə çox uzun yazmağa həvsələm çatmadığı üçün keçirəm.ancaq bu fikirlər də yetərincə trajikdi!
Nəysə mənim dərdim nə sizsiz, nə də ədəbi tənqid.ədəbi tənqidi ədəbiyyatçılara, sizi də gic yerinə qoyduğunuz oxucularınıza əmanət edirəm.mənim dərdim sizin təmsil etdiyiniz dəyərlərdi.
çünki bu təkcə sizin yox hamımızın problemidi.xüsusən AYO çevrəsində bu adət olub, əlinə iki kitab alıb oxuyan özünü intellektual kimi camaata sırımağa çalışır.ucuz hökmlərlə çoxbilmişlik eləyir.necə olsa azərbaycanda kitab oxunmur, meydan boşdur nə qədər istəyirsən yüksəkdən uç.sizin və dostlarınızın əksər yazısı yalnış bilgilərlə ancaq buna baxmayaraq yekəxanalıqlarla doludur.(oxuğum qədərini deyirəm) Şəxsən mən bu yazını oxuyanda özümü alçaldılmış hiss etdim.misir mərdanovun cahil ancaq əli zopalı bir müəlliminin qarşısında durduğumu və onun yekəxana-yekəxana `siz belə şeylər bilmərsiz, susun mənə qulaq asın` dediyini hiss etdim. Ciddi ədəbiyyatınan, çətin sənətinən məşğul olmaq isə insandan mütəvazilik tələb edir, yekəxanalıq yox!
Əzizim Əzizoğlu!
Burda bir Cavanşir var, soyadı da Yusiflidir (pəh!), Siz ona yaman çox oxşayırsınız. O da bir də görürsüən hansısa mətndən böyük bir parça gətirir, altında lap elə Sizin kimi yazır: «Mənasızdır, şikəstdir, gipsə qoyulmalıdır və s.» .
Dostum, bu düz yanaşma deyil
İzah eləmək lazımdır ki, niyə mənasızdır. Nəzərə alsaq ki, mənasızlığın özü də bir məanadır, onda bu cür yanaşamanın nə qədər gülünc olducu elə bilirəm Sizə aydın olar.
Doğrudur, mən Cavanşir Yusifli ilə Qan Turalı arasıda bir elə ciddi fərq görmürəm. Məsələn, Qann Turalı mənim üçün istedadlı Cavanşir Yusiflidir, Cavanşir Yusifli isə istedadsız Qan Turalı.
Amma adamın başının üstündə allah var.
Qan Turalının mətni kifyətə qədər arqumetli mətndir.
Mətndə ictimai kədərlə ünvansız kədər şərh olunur, özü də mən deyrdim ki, çox maraqlı şəkildə.
Əzizim Əzizoğlu!
Cavanşir Yusfilinin Vaqif Yusifli adında bir qardaşı var. Mən bunu deyəndə Vaqiflə Cavanşirin fiziki qardaş olduqlarını nəzərdə tutmuram, onların mənvəi, ədəbi, «klan» qardaşlıqlarını nəzərdə tuturam.
Vaqif Yusiflinin, demək olar ki, hər iki cümləsindən birindən bir alagözlü kədər boylanır.
Bizim ədəbiyyatıda kədər doğrudan da həddindən artıq çoxdur. İndi ədəbi irticanın ən çox alver elədiyi mövzulardan biri də kədər mövzusudur. Bu gün Azərbaycanda kədər xüsusi şəkildə təbliğ olunur.
«Kədər müsabiqləri» keçirilir və s.
Elə bilirəm Qan Turalı da kədəri məhz bu baxımdan rədd edir, ictimai kədərin – çıxılmazlığın, pessimizmin, sarsıntının – mahiyyətini açmağa səy göstərir.
Belə bir mətnə mənasızdır demək, ən azı insafsızlıqdı.
Əgər bu şərhi Cavanşir Yusfili yazsaydı, mən bunu ədəbi debllik hesab edərdim.
Elə bilirəm məndən inciməyəcəksiniz.
Togrul bəyə təşəkkürlər, o, bir kitabın guya təhlilinə həsr olunmuş bir məqalənin özünü təhlil eləmək əziyyətinə qatlaşıb.
Dogrusu, mən Seymurun 18,5 kitabını varaqlamışam, onu əvvəlcə varaqladığım yerdə qoymuşam, sonra kiminsə əlinə keçər deyə… Allah keçsin günahımdan, parça-parça eləyib atmışam. Rabitəsiz, vulqar söz yığınıydı, üstəlik insanların şəxsiyyətlərinə ünvanlanmış sui-istifadə və murdarçılıq vardı.
Hərçənd Seymurun normal publisistikası var, hərdən lap fontan eləyir fikrimcə!
Qan Turalının bu tənhlil-təqdimatının ədəbi-informativ aspekti barədə Toğrul bəy tutarlı yazıb. Bu inşa səviyyəli bir məqalədi. Qan Turalının hərdən inşadan yuxarı səviyyəli məalələri də olur, insaf naminə.
Amma zənnimcə məsələ nə Seymurun romanındadı, nə də Qan Turalının yazısında. Məsələ bizim cəmiyyətdə, o cümlədən ədəbiyyatda dəyərlərin yüzdə-yüz tərs düşməsi və tərs düşmüş dəyərlərin sürətlə populyarlaşmasıdı – hətta hərdən düşünürəm ki, bütün bunları hansısa sehrli, gözgörünməz bir cubuq idarə edir!
Bu alternativlər görünür kimlərinsə çox yaxşı işinə yarayır.
Bu mənzərə ciddi yazıçıların təqaüdə satılması, bir küncə çəkilməsi, siyasi mübarizələrə qoşulub uduzduqdan sonra gücdən düşməsi hesabına ortya çıxıb. At ölüb, itlər bayram edir.
Raset bey,
siz metlebi guya anlamirsiniz, ona gore dediyiniz sozler (xususen debilik) daha choz size yapishir, incimeyin, siz Qeshemden yazanda daha mudrik gorunursunuz.
Inanin size nese yazmaga hech bir hevesim yoxdu ve bundan sonra da olmayacaq, bununla yalnioz ozunuze “edebsiz aura” yaradirsiniz – sizin portretiniz ne chox shtix goturur. Siz her sheyi oz muhitinize – edebsizliye chekirsiniz ve bu teessuf oyadir.
Deməli, sən Cavanşirsənmiş.
Sən adını gizlədə bilərsən, amma sifətini heç bir vaxt. Özü də bu təkcə sənin sifətin deyil. Sizin hamınız bir – birinizə oxşayırsınız.
Sən heç bir vaxt mənə cavab verə bilməmisən.
Həmişə söyüşlə mövzudan yayınmısan.
Biz Azərbaycanda söyüşü oldürümüşük. Bununla da söyüşü bütün debillərin (bu dəfə söhbət ədəbi debllikdən yox, həqiqi debillikdən gedir) əlindən almışıq – onlar daha söyüşlə heç kəsi təhqir edə bilmirlər.
Sizə ən yaxşı cavabı elə Seymur «18,6» romanı ilə verib. «18,6» – bu ədəbiyyatda sənin və sənin kimilərin böyunu göstərən ən gözəl obrazdır. Bəli, məhz obrazdır – dərin, ağıllı, əsəbi və ürək qanı ilə yaradılmış obraz.
Hımm, ədəb!
Sən nə bilirsən ədəb nədir
Hormetli Raset Pirisoyu, Sizi hec bele bilmezdim!
Bu nece yanashma, nece davranish, nece diskussiya medeniyyetidi?
ve sair ve ilaxir
Raset, bura ishvernlik uchun sene el veren yer deyil. Az qala her bir shekhsi problemini burda geden yazilara baglayirsan, senin edebiyyata, edebiyyatin da sene dexli yoxdu, allah shefa versin!
Amin!…
Yaxshi kitabdir, yaxsi yazidir…her ikisin oxuyun..
Seymur beyin korpusalanlar kitabi musteqillik dovrunde en sanballi yazilmish azsayli kitablardan biridir ve evvelki iki kitabindan daha mukemmeldir.
Mütailəsi kasad olan oxucunun bu romanı tənqid etməsi isə tamamilə başa düşüləndir.Bu
Romanin tenqidinden qorxub,onu evelleceden tenqidden sigorta etmekdi,amma hemishe tenqide meruz qalan romanlar menim ucun daha maraqli olub.Qorxmayin tenqitden
Salam.
)))
Tural, “Mütailəsi kasad olan oxucunun bu romanı tənqid etməsi isə tamamilə başa düşüləndir” cumlesini gormek kifayet etdi ki, yazini kenara qoyum. Tolerantliq, pluralizm, tenqide sebirli munasibet, ne bilim neler harda qaldi? “Bizden olmayan bize qarshidir” yanashmasidi? Hec kim tenqid etmesin ki, birden mutaliesi kasad adlandirilar.
Doğrudan “mən hamını tənqid edim, amma məni heç kim tənqid etməsin” devizi bir Şərq cəhalətinin aydın təzahürüdür.
Bundan evvelki romanını oxumusam pis roman deyildi.Teze de maraqli romana oxsayırş