Qəşəm Nəcəfzadə. Şeirlər.
Yazar: Admin | Bölmə: Poeziya | Tarix: 29 Haziran, 2009
Qırğız şairəsi Liranın vaxtsız ölümünə
Mən elə bilirəm uzaqlarda ölümlər olmur
Sən niyə öldün, Lira, niyə?
Uzaqlar həmişə tər-təmiz olur
Təyyarələr kimi
kədərsiz olur.
Məncə, uzaqlarda adamlar ölmür,
Niyə aldanmışam?
Deyirdim mən də çıxıb gedəcəm
Uzaqlara
Yerdən buluda
Buluddan göyə
Daha bundan sonra mən hara gedim?
Sən ki qabağıma çıxmayacaqsan.
Deyirdim mən də çıxıb gedəcəm
Təyyarələr gələn yerə
Küləklər hardan başlayır –ora
Durnalar hardan gəlir-ora
Orda, orda
Adamlar ölmür.
Qaldı uzaqlar divar ağlığında
Qaldı uzaqlar sənin sağlığında.
Lira, mən yaman inandım
Sən öləndən sonra
Uzaqlar öldü
Öldü uzaqlar!
Toz
Bir az ağac oxuyun, bir az suya baxın
Tozun da yanından keçməyin elə-belə.
Ondan da bi az götürün
Kiminsə cismidi həsrətdi sizə.
Bu mahnını elə-belə oxumuram,
Bunu deyiblər mənə.
Bir dəfə oxumuşdum
Yadınızdan çıxıb yenə.
Bir az ayaq saxlayın
Bu çiçəyin önündə.
Görün kimi görürsüz
Bu çiçəyin donunda.
Suyun qapısını döyün
Bağlanıbdı haçandan.
Qocayla söhbət edin
Bir az olub keçəndən.
Nə uzun yaşadınız
Komediyanı bitirin.
Əllərinizi yuyun
Sonra tozu götürün.
Yıxılmış evlər kimi
Yarpaqları qaldırın.
Yanan şamlar kimi
Tozları söndürməyin.
Sizdən soruşacaqlar
Necə keçdiniz tozun qapısından.
Sizləri biz asmışıq
Bu tozun yaxasından.
Mənə dedilər ki,
Gəlib sizə oxuyum bu nəğməni.
Bir dəfə oxumuşdum
Yenə unutdunuz məni.
Çiçəklərin ətri yandırır düzü
Deputatlar, kəndə gəlmədiniz
Gəlmədiniz sizə səs verənlərin yasına.
Təkçə itlər baxıb gülümsəyirdi
Mən sizə deyirdim axı.
Ölsün bu ağacda bir quş gözləri,
Bu kəndin ördəyi, qazı qırılsın.
Kəndə gəlmədiniz
Kənd indən belə
Daha ölünü yox
Sizi ağlasın.
Dükan qapısında şəkilləriniz
Boğazdan asılan adamdı çoxdan.
Atası rəhmətə gedən bir uşaq
Dırnağıyla şəkli qopardır ordan.
Maşınınızın tozu hələ ağaçda
Hələ adamların kipriyindədi.
Dünyanın ay adlı diktafonuna
Hər axşam itlərin səsi yazılır.
Kəndə gəlmədiniz
İtlər haqlıdı
Çiçəklərin ətri yandırır düzü.
Kəndə gəlmədiniz
Sizdən nə qaldı
Qaldı kəndimizdə təkçə toz izi.
Nəsiminin heykəlinə
Göydən vurdular quş kimi
Yerdən çəkdilər diş kimi
Nəsiminin hejkəlini götürdülər.
Dar ağacının ipi qırıldı, nədi
Göyə düşdü Nəsimi.
Cəllad kəndirlə
Gözünün yaşını sildi,
Mən Nəsimini belə öldürməmişdim- dedi.
Onu az öldürdüm
Ona dar ağacını özüm qurdum
Dərisini diri-diri özüm soydum
Amma urvatsız eləmədim
Ayağının altından kətili özüm çəkdim
Amma torpağı çəkmədim- dedi.
Kəsib- kirimədi cəllad
Mən onu seve-sevə öldürdüm- dedi
Mən onu sevməsəydim
Heykəl qoymazdınız-dedi.
Mən onu sevdiyim qədər
Siz onu sevmədiniz –dedi.
Canım cəllad
Gözüm cəllad,
O nə sözlərdi deyirsən bizə…
Çöl haqqı…
Daha bundan sonra ayaqlar ölsün
Atlar öldü, çöl.
Üzəngi çürüsün, yəhər çürüsün
Biz öldürdük atları
Bilirsənmi, çöl.
Öldü qoşma atlar, gəraylı atlar
Dolan bulud kimi endirdi gözün.
Atın başınacan qalxdı göy otlar
Yandırdı, çölləri, yandırdı düzü.
Sən ağlama belə,
Qoy atları
otlar ağlasın.
Atdan öyrənmişdim sevməyi,
Itdən öyrənmişdim,
Qoy atları
itlər ağlasın.
Sən pis ağlayırsan
Belə ağlama.
Odur eey, aşıq Ələsgər gəlir at belində
Amandı, aşıq Ələsgər bilməsin!
Yazını dostuna göndər
| 
Yazını Çap et
| 1.783 oxunma | 30 Şərh var
(3 səs, hardasa: 3,33 ilə 5 arası)
Loading ...
Loading ...
Yüklənir...
Hələ də şeir yaza bildiyinizə görə sizi təbrik edirəm, Qəşəm müəllim!
O gün olsun mən şeir yazım-((((
Professional şeirlərdir. Mən amma Qəşəmin cəmi bir şeirini sevirəm. “Mən səni sevirəm, ölməzsən heç vaxt”
burdaki dushuk sheirlerdense sen yaz qeshem sen cani sen yaz yene
hech olmasa neyese kederlenirsen neyise gozleyirsen
bunlardansa sen yaz qeshem
Qəşəm bəy! İltifatınıza rica edirəm, izah edin lütfən, bunlar şeirdi? Şeiriyyəti nədədi, hardadı bu yazdıqlarınızın? Buraya qoyduğunuz bir şeir misalında verin izahınızı , əgər mümkünsə. Məsələn bu nədi :
Mən elə bilirəm
uzaqlarda ölümlər olmur
Sən niyə öldün, Lira, niyə?
Uzaqlar həmişə tər-təmiz olur
Təyyarələr kimi
kədərsiz olur.
Məncə, uzaqlarda adamlar ölmür,
Niyə aldanmışam?
Heç axı burda musiqi də yoxdu, o ki ola anlam.
Tovhid Ahur, Alov xanımın ayələri olan səhifədə sizə sual ünvanlamışam axı…lütfən orda cavabınızı gözlədiyimi nəzərə alın…
Bunların altında hökmən yazmaq lazım: “….şeirdi”.
Menim ise xoshuma geldi, ugurlar
Duyğudan,ağrıdan yaranan şeirler hemishe gözeldir.Tozu da duymaq lazımdır.Cansızlara öz şeiri ile can
veren yalnız shairlerdir.Qeshem müellim bele shairdir.sheirleriniz xoşuma geldi,Qeshem müellim.Size uğurlar arzulayıram.
Bir gün bir şeir oxuyurdum, onu Mövlud xanım yazmışdı. Şair vardığı yerdə hər nəyin sarı olduğundan söz edirdi. Bu sarıdır, o sarıdır, bütün görünənlər sarıdır. Bir sözlə, hər nə sarıdır, sarı…sarı…sarı…
Onun bunca sarılarından mən oxucuda heç bir sarı duyğusu yarana bilmirdi. Niyə? Çünkü bu qədər sarı sözləri onun ruhunda deyil ancaq dilində idi. Bu söz onun ruhunda olsaydı, öz biçimini, öz qoxusunu və hətta öz dadını belə tapa biləcəkdi. Başqa sözlə desək, nəsnələrə çevrilib öz sarı rəngiylə və hər nəsnəsin tam özəlliyilə ruhumuza yol açıb və orada qalacaqdı.
„Qırğız…“ şeirinin özülü „Uzaqlar“ sözüdür. Şair, sarı sözündə olduğu kimi, „ Uzaqlar“ sözünü dondurub sözdə saxlamamışdır. Onu, ayrı-ayrı obrazlarla bizə duydurmağa çalışmışdır. Nə yazıq ki, şairin sənətçilik və poetik imkanları bunu doğrulda bilməmişdir.
Bizim dünyanın üfüqləri mavi və çox gözəl olsa da, bizi „Ölümsüz“ uzaqlara apara bilməyəcəyinə inanırıq. Həm də biləndə ki, bu uzaqlar bizim öz ölkəmizdən heç də uzaqlarda deyil, yəni Qırğızıstan ölkəsidir, artıq gülməkdən başqa çarəmiz qalmır! Və oxuyanda ki, həmin ölkənin təyyarələri də göylərdə kədərsiz uçurlar
Artıq bizi ciddi şənləndirən “Lətifə“ sahəsinə girməli oluruq!
Uşaqlar kimi düşünə bilmək və onların gözüylə həyata baxa bilmək sənət dünyasında möcüzəli əsərlərin yaranmasına səbəb olub. Amma „Uşaq olmaq“ deyil, „Uşaqlanmaq“ bir şairin şeirini bu şeir kimi çox gülməli bir duruma gətirib çıxara bilər!
Bu şairin burada gedən şeirlərini oxuyanda, yay fəslinin sonlarında bostanlarımızda yemiş axtardığım günlər yadıma düşür. Bütün bostanı aradıqdan sonra yeməyə dəyməyən bir qırıq qarpız tapardım. Amma bu şeirlər o bostanlar kimi olmadı, oxumağa iki bənd şeir tapa bildim. Birinci bənd budur:
Dükan qapısında şəkilləriniz
Boğazdan asılan adamdı çoxdan.
Atası rəhmətə gedən bir uşaq
Dırnağıyla şəkli qopardır ordan.
Və ikinci bənd daha yaxşıdır, hətta gözəldir də:
Maşınınızın tozu hələ ağaçda
Hələ adamların kipriyindədi.
Dünyanın ay adlı diktafonuna
Hər axşam itlərin səsi yazılır.
Bu sözləri yaza bilən bir şair, çox ciddi bir əmək nəticəsində bu bəndlərin sayını artıra bilməzmi?
Artıra bilər, düşünürəm.
Salam Eziz Selami Lletife ve gulmek sozleri tekstinizin uyarinda deyil, bu senin gundelik azerbaycanciliq xarekterindir. Seirde ne olursa olsun sehv tapmaq cehdindir Fikir verek: ” Bizim dünyanın üfüqləri mavi və çox gözəl olsa da, bizi „Ölümsüz“ uzaqlara apara bilməyəcəyinə inanırıq. / Men inaniram red Q. N /Həm də biləndə ki, bu uzaqlar bizim öz ölkəmizdən heç də uzaqlarda deyil,/ bu ne dusuncedi? Q. N/ yəni Qırğızıstan ölkəsidir, artıq gülməkdən başqa çarəmiz qalmır! / niye gulmek?/ Və oxuyanda ki, həmin ölkənin təyyarələri də göylərdə kədərsiz uçurlar
Artıq bizi ciddi şənləndirən “Lətifə“ sahəsinə girməli oluruq!”???????????????????
Eziz dostum qirqizistani maddi kimi tutma. Mense bele tutmaqina ne gulurem ne de letife deyirem. Qirqizistan erazi deyil burda, olumle birlesdiyine gore cox uzaqdi. Mehz bu uzaqliq menden 5 km olsa da bele yene men deyen uzaqliqdi, cunki bunun fonunda olum var, uzaqliq hem de orani tanimamaqimdi, uzaqliqda bir adam taniyirdim o da olub, beli, bircce adam vardi ve bu uzaqliq onu olmeye qoymamaliydi. Mene ele gelir ki, olumun gercekliyi ancaq dayandiqim yerdedir ve menim yanimdadir. Uzaqliq hem de menim icimdedir. Hem de uzaqliq /mueyyen menada/ Allahin yanidir, Allahin dayandiqi yerdir. Butun uzaqdan ucub gelenler, teyyareler, kulekler, buludlar menim axtardiqim, aradiqim muqeddes gozel seylerdir. Sen niye bunu tanidiqiniz qirqizistana, yeni MDB- olkesine onun iqtisadiyatina baqlayirsiniz. Bax burda menim gulmeyim tutur, amma gulmurem. Men omrum boyu uzaqlari gozlemisem gelib cixmayib, teyyareler, kulekler buludlar onu daim dasisalar bele. Uzaqliq lay aq divar kimi g[zumde qalib ve uzaqlarda adam olmeyi menim ucun gerceye donende/ lira/ ve uzaqlar da oldu artiq.
Bir şair öz şeirini əsaslandıra bilmirsə apar qaytar. Bunun açıqlamasına baxın: “Eziz dostum qirqizistani maddi kimi tutma. Mense bele tutmaqina ne gulurem ne de letife deyirem. Qirqizistan erazi deyil burda, olumle birlesdiyine gore cox uzaqdi. Mehz bu uzaqliq menden 5 km olsa da bele yene men deyen uzaqliqdi, cunki bunun fonunda olum var, uzaqliq hem de orani tanimamaqimdi, uzaqliqda bir adam taniyirdim o da olub, beli, bircce adam vardi ve bu uzaqliq onu olmeye qoymamaliydi. Mene ele gelir ki, olumun gercekliyi ancaq dayandiqim yerdedir ve menim yanimdadir. Uzaqliq hem de menim icimdedir. Hem de uzaqliq /mueyyen menada/ Allahin yanidir, Allahin dayandiqi yerdir. Butun uzaqdan ucub gelenler, teyyareler, kulekler, buludlar menim axtardiqim, aradiqim muqeddes gozel seylerdir. Sen niye bunu tanidiqiniz qirqizistana, yeni MDB- olkesine onun iqtisadiyatina baqlayirsiniz.”
Görün bizi dünyada kim təmsil edir?
Qəşəm ağa, sizə bir neçə söz deyəcəm. Şeirinizi oxudum. Şeirinizi ilk başında bir çarpaşıqlıq var.
“Mən elə bilirəm uzaqlarda ölümlər olmur
Sən niyə öldün, Lira, niyə?”
Bu çarpaşıqlıq da bundan ibarətdir ki, burada “elə bilirəm” ola bilməz. Çünkü ortada bir ölüm hadisəsi baş vermiş və sənin bilgisizliyini ortadan qaldırmış, bu üzdən də indiki zamanda deyil, keçmiş zamanda olmalıdır. Yəni “elə bilirəm”in yerinə, “elə bilirdim” olmalıdır. Əgər qırqız qızın ölümü sənə bir olayı anlatmışsa, o zaman olay əslində nə indiki zamanda ola bilər, nə də tam keçmiş zamanda, olay “davamlı keçmiş” özəlliyi daşıya bilər.
“Qəşəm” Zaqros dağlarının Bəsrə körfəzində dənizin içində yer edərək oluşdurduğu kiçik bir adadır. İran-İraq savaşında bu ada əldən ələ keçirdi. Böyük ehtimala görə “qəşəm” sözü əski mesopetomiya dillərindən qalmadır. “Dağın dənizə girməsi” kimi anlam daşıdığını söylərlər, bəzi dilçilər. Bəlkə də Qəşəm adasının dağın dənizdə irəliləyib ada oluşdurduğuna görə bu sözü belə izah etmişlər.
Ancaq “Nəcəf” isə tam ərəb sözüdü və “yüksək yurd” anlamındadır. Madam ki, şeir təbiniz var, heç olmasa dilimizə adınızın anlamını qazandırın. Məsələn adınız anlamsız sözlərdən, ərəbcə sözlərdən ibarət olmaq yerinə “Yüksək Yurdoğlu” olsa görün nə gözəl olar. Bu ad elə özü-özlüyündə bir kitab şeirdir. Farsca olan “zadə” bizi içimizdən şeirsizləşdirir. Adlarımız şeir düşmənliyi edirlər. Adlarımızı şeirləşdirməliyik. Sizin də adınız və soyadınız bütünü ilə şeir düşmənliyi etməkdədir.
Aysel xanım və ya bəy, şair şeiri əsaslandırmalıdır nədir? Sən nə pis oxucusan. Fikirlərimi tekrar verdiyinize görə təşəkkür. Demək, razısan mənimlə.
Qəribədir, bu qədər tənqid yazanlar özləri bircə misra yaza bilirlərmi görəsən?Elə yaza bilmədikləri üçün də tənqidə üstünlük verirlər.
Siz ” şeir” adlandırdığınız heftebeceri verin aktyor Arif Quliyev efirden oxusun, onda gülmeli olması gaha da sizə aydın olar.
Shair Qesem Necefzadenin en gozel seirleri onun ailesine esasen de heyat yoldasina yazdigi seirlerdir.Shairin seirlerini menim fikrimce muair genclik basa dusmeye cetinlik cekir.
Qesem muellime tenqid yarasmir.Bezen Qesem muellimin seirlerinde qusur gorsem ustunden yan kecirem,cunki boyuk adamlarin qusurlari boyukluklerinin yaninda toz kimi gorunur
Qesem muellime tenqid yarasmir.Bezen Qesem muellimin seirlerinde qusur gorsem ustunden yan kecirem,cunki boyuk adamlarin qusurlari boyukluklerinin yaninda toz kimi gorunur.
Əsra, yəqin tənqidin anlamını geniş boyutu ilə bilmədiyin üçün belə yazırsan. Ona görə də mən bu “tənqid” sözünün anlamını ilk öncə anladım.
Əslində “tənqid” çox soysuz və məsxərə bir sözdür. Sözün kökü “nəqd”dir. Ərəb dilində “təfil” babında “nəqd” sözü kullanılmaz. Bu üzdən də ərəb dilində “tənqid” sözü yoxdur. “tənqid” sözünü XIX əsrin ortalarından başlayaraq Osmanlıda düzəltdilər, sonra da Qacarlarda sıx tələffüz edildi. Türkiyədə modern türk dövləti və İranda isə modern fars dövləti qurulduqdan sonra bu “tənqid” sözündən imtina edildi. Ancaq bugünkü “Azərbaycan dili!” gəlişməmiş Osmanlıcanın sadə variantı olduğu üçün bu soysuz söz Azərbaycanda hələ də istifadə edilir. “Mədəniyət” və “tənqid” sözü qərbləşən Osmanlı ortamında düzəldildi. Fransızcada “kritik” adlanan sözə qarşılıq olaraq “tənqid” sözünü düzəltdilər. Bizim dilimizdə soysuz və saxta bir söz olan “tənqid”in qarşılığı nə ola bilər?
Dilimizdə “ələmək” var bilirsiniz. Un, ələnər. Buğda, arpa, qum və.s. ələnər. Bir də qarşılıq və çoxluq bildirən “ələşdirmək” var. Əgər kənd həyatı sürmüşsünüzsə əskilərdə böyük xəlbir olardı. biri xəlbirin bir tərəfindən, digəri də başqa tərəfindən tutub ələrdilər. İndi bəzən işçilər bu şəkildə qum ələyirlər. Bu ələmə işində birdən artıq adam qatıldığı üçün “ələşdirmək” deyilir. Bilirsiniz ki, bizim dilimizdə felin əmr şəklinə “i, ü,u,ı” şəkilçiləri artırılaraq yeni isim düzəlir. Örnəyin “öl+ü=ölü, yar+ı=yarı, gör+ü= görmek v.s. Dilimizin bu yasasına əsasən ələşdirmək məsdirinin əmr şəkli olur “ələşdir”. Ələşdir+i=ələşdiri. “Ələşdiri” tənqid sözünün yerində istifadə edilməsi gərəkən ən geniş anlamlı və fəlsəfi sözdü. Yəni bir başqasının görüşlərini, fikirlərini öz fikilərində ələmək, ondan gərəkən dərəcədə yararlanmaq və ya yararsız tərəfinin də fərqində olmaq. Bu baxımdan bir əsəri oxumaq özü-özlüyündə ələşdiri və ya gəlişməmiş “azərbaycan dili!”ndə desək “tənqid”dir. Siz də ki, burada deyirsiniz tənqidə ehtiyac yoxdur, ona görədir ki, sizin ələyinizdən bu yazarın yazdıqları hamısı ələnib və verimli görünmüşdür. Bu da ələşdiridir.
Əsra, yaradıclığın qaynağı dildir. Bu günkü Azərbaycan dilində böyük əsər yazmaq olmaz. Bu günkü Azərbaycan dilində Füzulidə, Aşıq Qurbanidə, Şah İsmayılda, Nəsimidə, H. Caviddə istifadə edilən təmiz türkçə sözlərin əksəriyəti üzdəniraq dilçilər tərəfindən arxeikləşmişdirlib. Məsələ “Tanıq (müşahidə), Bunalım (böhran), İləti (məsaj), onarım (remont), ulaşmaq (ulaşmaq sözünün yeri boş qalmış dilimizdə, çünkü yardımlaşaraq bir yerə çatmaq deməkdir. Məsələn Nəsimi deyir:
Yandırıcı həsrətin yaxdı məni naarına
Könlüm ulaşmaq dilər, yari-vəfadarına.)
bu sözlərin sayını artırmaq olar. Hamısı Səfəvi dövləti qurulduiqdan sonra dilimizdən sıxışdırılıb çıxarılıb və yerlərinə fars kimliyini və fars dilinin yapısını çağrışdıran sözlər girdirilmişdir, əfəndim. Günydəki heç bir dil imkanımız olmamışdır, Quzeydə də dilin üzərinə çalışmalar gerçəkləşməmişdir, var olanla hər k\əs razılaşmışdır. Oysa aydın deyilən adamın işlərindən birisi də dillə uğraşmaqdır. Dilimizdə 79 şəkilçi vasitəsi ilə yeni isim düzələ bilir ki, Azərbaycanda sadəcə 5-6 şəkilçidən istifadə edilmişdir. Məsələn dədələrimiz, ya da analarımız “götürmək, süpürmək” məsdərinin əmr şəklinə “gə” artıraraq yeni isimlər düzəldə bilmişlər, ancaq modern insan bu “gə” əkini “göstərmək” məsdərinə artırmaqdan və digər sözlərə artırıb yeni isimlər düzəldib dilinin imkanlarını genişltməkdən hükrmüşdür. Azərbaycan dili olaraq adlandırdığımız bu türkçənın bir qolu Səfəvilərdən etibarən, zaman axışı içində türkçələrdən təcrid edilib və fars dilinin yapısına sığınmışdır. sintakslarda belə fars dilinin yapısı, strukturu açıqca görünür. Dilimiz üzərindəki şiələşdirmə bir tür farslaşdırmaya eşit olmuşdur. İndi buna qarşı cəsarətli yaradıcı şəxsiyətlər lazımdır, Əsra əfəndi.
Ozunu shair adlandiranlar Qeshem muellimden oyrensin. Kultaz sayti Elnur Astanbeyli ve s.kimi savadsiz ve istedadsizlara yer ayirinca, hele utanmayib sheklini de sayda yerleshdirince gozel shairlemizin sherlerini derc etdirsin.Sag olun Qeshem muellim.
sizə uğurlar olsun, Qəşəm!
nəyisə başa düşmürüksə bu sizin yox, bizim prblemimizdir.
Qəşəm müəllim, lütfən gedin başqa işlə məşğul olun şeri hörmətdən salmayın,belə şerləri bu ölkədə hər kəs yazar.Demək istəmirəm ancaq məcburam bunlar bir yerə qaynaq edilmiş söz yığınıdir.Modern şer yazmaq istəyirsinizsə onda Ramiz rövşənin şerləri ilə müqayisə edin və yəqin utanarsınız.
Ugurlar – Hem de cox parlaq ugurlar arzulayiram, Belke cox arzulasaq, ugur da olar.
Soz tapa bilmirem e-
– yeni ne bilim 
–
Azerbaycanda Sizin kimi wairler kitablar cixarir ve dirnaq arasi yuksek movqelere qalxirlar.
Cox yazik, hem de cox. Bu olkede Qifilin yerinden acar asilib, Acarin yerinde Qifil gozleyir.
Siz 1 kitab yazin , Elxan ( Qaraqan) , Uran , ( Ritmik Amerikan Poeziyasiyla mesgul olan wairler ) – 1 weir yazsinlar. inanin ki, Kitabiniz 16 setirin yaninda o qeder deyersiz olar ki.
neise.
Hər bir şairin ozünə məxsus deyim tərzi, seçilmiş formasi və yazı uslubu vardır. Ən əsasi da qədərlə bağlıdır. Belə ki, yaziya alınan fikrin nə qədər başa düşüb hansı səviyyədə deyə bilməsi onun onun maddi və mənəvi imkanlarınin olçüsüdür. Hər bir canlı oz qövmünə, cinsinə münasib bala verdiyi kimi, sənətkar qələmindən çixmış əsər də ona münasibdir. Nizami əbədiyyət şairi, Qəşəm Nəcəfzadə isə sevən könülləri özünə məxsus oxşamağa cəhd etməkdə davamlı şair qəlbli insandır. Onun da hamı kimi yaxşısı, pisi ola bilər. Bu təəbii olduqca gözəldir. Doğrudur, bu gün təqdim olunan şeirlər Qəşəm qələminin səviyyəsindən zəifdir. Onun gələmindən çıxmiş yaxşi şerlər də yox deyil.
“Bu mahnını elə-belə oxumuram,
Bunu deyiblər mənə.
Bir dəfə oxumuşdum
Yadınızdan çıxıb yenə.
Bir az ayaq saxlayın
Bu çiçəyin önündə.
Görün kimi görürsüz
Bu çiçəyin donunda…” (Qəşəm Nəcəfzadə)
Bu sözlər isti bir qəlbin piçiltısı, bir şair qələminin obrazlı deyim tərzi, fantaziyasıdır. Puxtələşməkdə olan bir qələm sahibi üçün bu təbiidir. Söz yox ki, az-çox nəsə yzmağı bacaran bir insan arxayınlaşmamalı, məsuliyyət hissindən bir an da uzaqlaşmamalıdır. Bu onu məhvə sürüklər. Bu artıq sübuta ehtiyacı olmayan bir fakdır.
Lakin oxucu da qərəzli olmamalıdır. Q. Nəcəfzadənin yazilarına verilən şərhləri oxuduqca diqqətimi çəkən bəzi məqamları sizinlə bölüşmək istərdim. Belə ki, müxtəlif sahəyə mənsub oxucular var olduğu kimi oxucu səviyyəsi də müxtəlifdir. Mənə qəribə gələn odur ki, adamlar hamısı özünü ya alim sayır, ya da nəsə bildiyi uçun elə bilir ki, hər şeyi bilir. Amma bu belə deyil, əzizlərim. Hər kəsin oz bildiyi özünə görədir. Hər şeyi də öz arşınınızla ölçərək doğru bildiyiniz yol kimi sıramaq cəhdindən əl çəkin. Gəlin sərhlərdən bəzi məqamlarıa diqqət yetirək.
„Qesem muellime tenqid yarasmir.Bezen Qesem muellimin seirlerinde qusur gorsem ustunden yan kecirem,cunki boyuk adamlarin qusurlari boyukluklerinin yaninda toz kimi gorunur.“Şərhçi: Esra Tarix: İyul 11th, 2009 05:15
Esra adlı bir oxucumuz müəllifin təqdim olunmuş yaradıcılıq nümunələrinə fıkrini belə bildirib. Bu onun qəbul etdiyi bir oxucu rəyidir. Məncə burda qərəzli bir şey yoxdur.
Ancaq ikinci bir səviyyə sahibi olan oxucunun fikirləri məqsədli olub nəyə xidmət etdiyini sizin diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm;
„ Əslində “tənqid” çox soysuz və məsxərə bir sözdür. Sözün kökü “nəqd”dir. Ərəb dilində “təfil” babında “nəqd” sözü kullanılmaz. Bu üzdən də ərəb dilində “tənqid” sözü yoxdur. “tənqid” sözünü XIX əsrin ortalarından başlayaraq Osmanlıda düzəltdilər, sonra da Qacarlarda sıx tələffüz edildi. Türkiyədə modern türk dövləti və İranda isə modern fars dövləti qurulduqdan sonra bu “tənqid” sözündən imtina edildi. Ancaq bugünkü “Azərbaycan dili!” gəlişməmiş Osmanlıcanın sadə variantı olduğu üçün bu soysuz söz Azərbaycanda hələ də istifadə edilir… „Şərhçi: Keleyberli Tarix: İyul 11th, 2009 11:54
Özünü əvəzsiz bir dilçi kimi görən bu şəxs adi bir oxucu rəyindən yararlanıb özünü fədakar qəhrəman görməyə qərarlıdır. Və son nəticədə bəyənmədiyi “tənqid” sözünün yerinə yenı , ozü kimi evəzsiz tapıntı ortaya atır.;
Dilimizdə “ələmək” var bilirsiniz. Un, ələnər. Buğda, arpa, qum və.s. ələnər. Bir də qarşılıq və çoxluq bildirən “ələşdirmək” var. Əgər kənd həyatı sürmüşsünüzsə əskilərdə böyük xəlbir olardı. biri xəlbirin bir tərəfindən, digəri də başqa tərəfindən tutub ələrdilər. İndi bəzən işçilər bu şəkildə qum ələyirlər. Bu ələmə işində birdən artıq adam qatıldığı üçün “ələşdirmək” deyilir. Bilirsiniz ki, bizim dilimizdə felin əmr şəklinə “i, ü,u,ı” şəkilçiləri artırılaraq yeni isim düzəlir. Örnəyin “öl+ü=ölü, yar+ı=yarı, gör+ü= görmek v.s. Dilimizin bu yasasına əsasən ələşdirmək məsdirinin əmr şəkli olur “ələşdir”. Ələşdir+i=ələşdiri. “Ələşdiri” tənqid sözünün yerində istifadə edilməsi gərəkən ən geniş anlamlı və fəlsəfi sözdü. : Keleyberli Tarix: İyul 11th, 2009 11:54
Bu da azmış kimi yeni bir nəticə də əldə edir;
“Əsra, yaradıclığın qaynağı dildir. Bu günkü Azərbaycan dilində böyük əsər yazmaq olmaz. “Şərhçi: Keleyberli Tarix: İyul 11th, 2009 11:54
- Bəli əziz Keleberli, sizə Azərbaycan dilində böyük əsər yazmaq olmaz. Bu hətta mümkünsüzdür.
Azərbaycan dilində böyuk əsər yazacaq qələm sahibinin söz yox ki, danışıq dilində işlənən sözlərinən ədəbi dildə işlənən sözlərin yerini və fərqini bilməlidir! Unutmayın ki, hər sözün işlənmə yeri və uyğunlaşma mexanizmi vardır. Ələmək sözünü rəmzi formada ağlın süzgəcindən keçirmək- ələmək kimi işlətmək heç də qəbahət deyil. Bu xalq arasında var və işlənir. Təzə deyil. Sizin yeni kəşf kimi dilimizə sıramaq istədiyiniz “Ələşdir+i=ələşdiri“ ifadəsi də sizin münasibətiniz kimi dilimizə yaddır. Əlləşdirmək ifadəsi isə canlı və ya cansız olan bir malı, əşyanı əlini toxunmaqla hiss edərək araşdırmaq, aramaq, yəqinləşdirmək məqsədilə işlədilmiş və bu gün də işlənməkdədir. Dilimizə hər cür sözün gətirilməsi mümkündür.Bizə yaxın olan və unsiyyət etdiyimiz xalqlardan bizə gəlmə sözlərin olması Və ya bizdən onlara keçməsi təəbii prosesdir. Təbii olduğu qədər də gözəldir! Lakin o sözlərin nə qədər uyğunlaşıb dilimizdə qala bilməsi artəq zaman məsələsidir. Sizlər zorla nəsə sıramağa çalışmayın, dilimiz üçün də o qədər də narahat olmayın. Onun qeyrətini çəkə biləcək qeyrətli ovladlarımız, alimlərimiz vardır! Qaldı bir şeyi də yəqin bilin ki, Azərbaycan dilinin gözəl, narın ələyindən hər kələ-kötür keçməz! Buna əmin ola bilərsiniz. Dil özü məqamı çatanda hansı sözü arxeikləşdirir, hansı ilə əvəz edirsə bu dilin zənginləşməsinə xidmət edir! Həyat daim yeniləşdiyi kimi, dilimiz də ozünəməxsus tərzdə çiçəklənməsindən qala bilməz.
Mən elə bilirəm uzaqlarda ölümlər olmur
Sən niyə öldün,Lira,niyə…..
Ölüm insanı həmişə kədərləndirir.xüsusən də dünyasını vaxtsız dəyişən insan uzaqlarda yaşayırsa,qəbrini ziyarət etməyə belə imkanın olmursa…Bəzən əksinə də olur.Sevdiyin insanın ölümünü qəbul etmək istəməyəndə özünü inandırmağa çalışırsan ki,o,harasa uzaqlara gedib və günlərin bir günündə qəfildən geri dönəcək.Bu ümidlə də yaşayırsan ömrün boyu…
Şairin şeirlərini-səmimi hisslərini başa düşmək,anlamaq üçün özün də gərək şair kimi duyğulu olasan. Tənqid etməyə nə var ki…
Qəşəm müəllimin şeirlərini öz dilindən eşidəndə onda poeziya ilə musiqiniun necə gözəl vəhdət təşkil etdiyinin, harmoniya yaratdığının şahidi oluruq.
Qəşəm müəllim!Sizə yaradıcılıq uğurları arzu edirəm.
Hörmətlə:Sevinc Arzulu
Ilahi, men deyesen Nazirler Kabinetinin 2009-cu ilin birinci yarsinin sosial-iqtisadi inkishafinin yekunlarina hesr olunmush genish iclasinin stenoqrammasini oxuyuram… Deyesen hami ozunu umumilli, evezedilmez, dahi rehberin oglu, gelecek liderin atasi kimi gorur. Bele memleketi silah gucune saxlamayasan, ne edesen!?
Akəm Xaqan durmuş-durmuş durnanı gözündən vurmuş!
Akam Xaqan sizin bu “məqam” sözünü kullanmağınız, həm də yerində olmayan bir söz kimi kullanmağınız kimliyinizi açıqlayır. Öncə bunu deməliyəm ki, Güney Azərbaycanda ana dilində heç imkan yoxdur. Bəzi fərdlər yetişir bu qumsallıqda çinar kimi. Quzey Azərbaycanda isə dil bilgisi əsla yoxdur. güney Azərbaycanın milli oyanışı qarşısında iki əngəl var: 1. fars şovinizmi. 2. Quzey Azərbaycandakı ədəbiyat və “dil”. yeniyetmə nəsl quzey saxta görüntüsünə vurulur, ancaq çox qısa bir zamanda boşluğa çatıb geri çəkilir.
Məsələn Akəm Xaqan siz hələ bilmirsiniz ki, bu “məqam” sözünü harda işlədərlər. “məqam” mətrəbə deməkdir. “zaman yerinə “məqam” işlədirsiniz. Çünkü siz hətta 5-6 yüz sözdən ibarət olan ərəbləşmiş Azərbaycan dilini də bilmirsiniz. “Məqamı gələndə” yanlışdır, “zamanı gələndə” doğrudur. Bunları öyrənin. Öyrənmək hər zaman lazımdır.
Bu yazını yazarkən bəllidir ki, bakının çayxanalarından eşitdiyiniz bilgilərinizə güvənmişsiniz. Ona görə də gəlişi gözəl, ancaq heç bir tarixi dayanağı olmayan sözləri döşəmisiniz. Yazırsınız ki, “Təbii prosesdir” dillərin bir-birindən söz alması. Nədən bildiyiniz sözləri danışmırsınız. Sizi bilmədiyiniz sözləri yazmağa zorlayanmı var? Türk dilinin başqa dillərdən söz alması heç bir zaman təbii proses olmamışdır. Türk cəhaləti adında bir fenomən var tarixdə. türklər bu fenomenə görə ilk başda dillərini sevməmişlər. Bu təbii prosesdirsə nədən “kitab”, “qələm”, “elm”, zəka”, “məqam”, “zaman”, “idrak”, “şeir”, “tərbiyə” kimi minlərcə fəlsəfi dərinliyi olan bütün sözlər yabancıdır, ərəbcədir, ancaq ərəb dilində bir tək elmi dərinliyi olan söz yoxdur. Türkiyənin ərəb dilini bilən millətçiləri ərəb dilində türkçə öszləri çıxarmışlar. Hamısı yaman-yovuz sözləridir. Onlar da smanlı dönəmində işlənirmiş. İndi yoxdur artıq. Sizin ölkənizdə hətta adlarınız da özünüzün deyil, ərəbin farsdındır. Bunu da mı dil təbii yolla almılş? Niyə farsda, ərəbdə bir tək türk adını rast gəlmirik. Sizin tarix bilginiz yoxdur. Bilmirsiniz ki, ərəblər qılıncları ilə bu sözləri dilimizə sozdular. Ruslar da, farslar da eləcə. Bakıdakı dilçilik bilgiləri bilirsinizmi nədir? Tənbəl və qafası çalışmayan, bəlli ictimai xəstəliyin törətdiyi rahatlığa alışım bir sürü filoloqların minlərcə özgə sözlərini əzbərləməsi və adlarını dilçi qoymasıdır. Oysa dil və düşüncə daimi bir narahatçılıq tələb edər. Düşünmək alışılmış törələrə və tərələtin törətdiyi rahatlığa qarşı çıxmaqdır. Bu günə qədər bir dilçi çıxdımı Bakıda ki, onun ağlında dilimizin indiliyi və gələcəyi ilə bağlı bir narahatçılıq sezilsin? Hər kəs çıxıb deyir ki, bizim dilimiz çox gəlişibdir, bağışlayın “gəlişib sözünü qəbul etməz bu “dilçi”lər, deyərlər ki, dilimiz çox inkişaf edibdir. Oysa Hüqo 19-cu əsrdə “Səfillər” romanını yazarkən 19 min sözdən yararlanmışdır. Azərbaycan romançıları isə 4 min sözün ötəsinə çıxa bilmirlər. Sizlər dilinizin inkişafı ilə bağlı o qədər arxayınsınız ki, küçələrinizdə, şəhərinizdə hər addım başı məhv olan dilinizin fərqində deyilsiniz. Bir tək dil qurumunuz yoxdur. Əmin olun ki, belə davam etsə İranda olduğu kimi orda da dilimiz çökəcək. Dili farslar kimi qoruyarlar. Farslar sadəcə min ildir türkləri özlərinə fikir köləsi edib kullanmamışlar. Bu gün fars dilinə yatırılan sərmayə nə türkiyədə yatırılır, nə də Bakıda, nə də türküstanda. Öz cəhalətinizə elə vurulmusunuz ki, zərrə-zərrə əriyib yox olmağınızı görmürsünüz.
“tənqid” kimi soysuz bir sözün yerinə “ələşdiri”ni işlətmək cəsarət tələb edir. Təbəlliyin törətdiyi alışqanlıqlara qarşı çıxmaq. Yazınızdan da bəllidir ki, ruhunuzda heç bir dərinlik yoxdur. Sənətin oluşdurduğu dərinlikdən danışıram. Çünkü dərin bir ruh üçün arınmış və dərin bir dil gərəkir. Bu günə qədər bir tək fəlsəfi, psixoloji dərinliyi olan bir roman yazılmadı bu dildə. çünkü fəlsəfi və psixoloji terminlər yoxdur.
Mən sizi qınamıram. “Məqam” sözü mərtəbə olmaqla yanaşı artıq dilimizdə vaxt, zaman kimi də işlədilir. Sizin xoşunuza gəlməsə də belə. Ola bilsin ki, dilimiz haqqında söylədiklərinizdə hansısa həqiqətlər vardır. Lakin bunu bir yad kimi soyləməyin. Söz güləşdirməklə, kimisə bəyənməməklə nəyəsə çata bilməzsiniz. Doğrudan da sizdə dil sevgisi, vətəndaşlıq sevgisi kamildirsə onda ağlınızı və savadınızı dilimizin qorunmasına sərf edin. Qabiliyyətiniz çatan qədərincə ortaya qoyacaq bir əsəriniz olsun. Hərçəndi, buna çox sevinərdim.
Mənim kimliyimi bilməniz üçun sizə yetərli ola biləcək bir yazı unvanlıyıram. (Sizin də həqiqi kimliyinizin bəlli olmasını arzulardım …)
Eşit.
Göz işlədikcə bir bax,yollar nazilir qıl tək…
Qil körpüdən keçirsən, yana-yana ağıl çək…
Eşit, adam balası eşit, qafanı işlət!?
Görən bizi nə gözlər, alınmasa havamız ?
Nə vaxt Adam olarıq, nə vaxt olar Həvvamız?
Bu nə haray-həşirdir, bu nə azandır belə?
Bəs bu nə yağlı quyruq,bu nə qazandır elə?
Bizlər qəhrəman olduq yerlə, göylə əlləşib;
Aclar üsyan eyləyər, orda harın havası.
Cəm eyləsən bir mətləb, amal qarın davası.
Adəm baban itirən bir cənnət var, get axtar!
Nə olar ki, gedəndə beşini də çək, apar!
Niyə yoldaş olursan cəhənnəmə gedənə?
Tamahınmı güc gəlir? Bu ki,adi həvəsdi?
Yerlə, göylə savaşmaq nadanlıqdı, əbəsdi!
Göylərdə bir dəhşət var, yerdə də bir zəlzələ.
Dənizdə bir təlatüm, içimçzdə vəlvələ.
Bizim ağlımız azıb, bizi tale qarğıyıb;
Elə dünya malını qafsamaqdı peşəmiz.
Qan töküb, qan ağlamaq, çərləməkdi nəşəmiz.
Yerin, göyün göz yaşı çərləyən çis-dumandı.
Soyuqlamış nəfəsdi, o üşüyən gümandı.
Buzladıqca qar olub, bərkidikcə qar daşı.
Qanımızda soyuqdur – buzladıqca buz kimi
Damarlarda bərkiyir, daşa dönür duz kimi.
Gəldi-gedər yolçusan, yollarda yaşıyırsan.
Başının baş daşını dalında daşıyırsan.
Bu adicə daş deyil! Yanaşı qoy bir düşün;
Elə başı daşlısan, daş başından iridi!?
Başın daşdan ağırdı, daş başının sirridi.
Gəl özünə sahib ol, mənliyini görk elə!
Nə özgəyə köləy ol,nə özgəyə hökm elə!
Elə vətəndaş kimi qoy haqqları yerinə!
Budur sənin qurumun, budur sənin qurluşun!
Yeganə çıxış yolun, yeganə qurtuluşun!
AKƏM XAQAN
Hörmətli Kəleybərli və Akəm Xaqan!
Hər biriniz həqiqətə ayrı-ayrı nöqtələrdən baxdığınız üçün eyni məsələnin müxtəlif cavabları görünür. Dilin təmizliyi, saflığı şəxsi qayğıdan çox ictimai məsələdir, yaxud problemdir. BÜTÜN İNKİŞAF ETMİŞ XALQLARIN DİLLƏRİNDƏƏ OLDUĞU KİMİ , “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti” kitabı da var, dili də araşdıran alimlər kifayət qədərdir. Hər bir sözlün anlaşıqlı izahı, yaxud yorumu verilib. Məncə Qüzeydən Güneyə “Azəarbycan dilininin qrammatikası” kitabı aparılsa, heç bir molla, islamçı, ya başqa bir kafir ona maneçilik etməz. Şükür Allaha, kitab-dəftər bol, əlaqə geniş, nə problem var ki?! Aparın, oxuyun, öyrənin. Universitetdə qoymurlar, evdə olsun, məsciddə olsun. Dil Allahın bəndəsinə verdiyi ən böyük nemətdir. Türk dili minillərin sınağından çıxıb, indi də çıxar, inşallah. heç bir dildə belə davamlılıq, dözümlülük yoxdur! Hər şeyi onun-bunun üstnə atmaq da düzgün deyil. Kəleybərlinin sözlərində o həqiqət var ki, dilimizin öz imkanlarından istifadə edib onu təmizləməliyik, yaşatmalıyıq. Amma, burda da ifrata varmaq olmaz, Osmanlı Türkləri dil islahtlarını erməniyə(?!) tapşırıb türkiyə ləhcəsini yaman günə qoydular, zənginliyinə baxmayın, keyfiyyətinə baxın. Erməni təsiri duyulmaqdadır.
Bu cəhətdən azərbaycan dili özünü qoruyub, təkcə “sağır nun” hərfini qurban vermişik. Mən onu da hekayələrimdə istifadə edirəm. Sağır nunsuz, 1.”an” ilə 2.”an*”- ın fərqi bilinməz. 1-ci qısa zaman vahidi, 2.- ci yada sal, unutma mənasında. və s.
“Məqam” sözü isə Azərbaycan dilində zamanın müəyən bir iş üçün fürsət olduğu anı bildirir. Məsələn bir adama nə isə bir sifarişin, sözün, deyəcəyin var, rastlaşanda onun məqamı olur. Yaxud, sufi təriqətində məqam insanın müəyyən bir məqsəd üçün yetkinlik mərhələsini nəzərdə tutur. “Çahargah ” muğamında “mənsuriyyə” şöbəsində səsin zili ruhun bədəni tərk etmə məqamına uyğun gəlr, musiqi dili ilə bunu deyəndə, tarda pərdə bitir. Yəni yaradılmışla yaradan arasında pərdə qalmır. Ruhun haqqa qovuşduğu məqam yetişirr.
Akəm Xaqanın şeir formasında yazdığı fikirlər mənalıdır, vacibdir, amma onları qafiyələndirib alt-alta düzməkdə bir məna görmədim. Keçmişlərdə kağızın qıt olduğu zamanlarda sözü yaddaşda saxlamq üşün şeir şəklindən istifadə edirdilər. Kompyüter əsrində buna ehtiyac yoxdur. Şeir başqa bir elm, sənət olduğundan adi fikirləri ona qatmaq düzgün deyil. Yaxşı və ağıllı fikirlər də hələ şeir deyil. Onda bütün ağsaqqal qocalar şair olardı. Amma cavanların içində şairlərin daha çox olduğu da məlumdur. Deməli, şeir ruhun cavanlığı ilə bağlı bir şeydir. Yazıdan bir nümunə ilə kifayətlənək: “Bizlər qəhrəman olduq yerlə, göylə əlləşib;” Misranın ədəbiliyini, bəiiliyini bir yana qoyub, qrammatik cəhətinə fikir verək. “Lar, lər” cəm şəkilçiləri təklik bildirən ismlərin sonuna artırılmaqla cəm halı düzəldilir. “Biz+lər” cəmi bir daha cəm etmiş, qayda pozulmuşdur. “yerlə-göylə” ifadəsi qoşa işləndiyi üçün defislə yazılır, vergül isə, daha uzun vaxt fasiləsini bildirdiyi üçün burada işlədilməmələidir.
Hörməətli Kəleybərli şikayətlənir ki, “Bu günə qədər bir tək fəlsəfi, psixoloji dərinliyi olan bir roman yazılmadı bu dildə.” Bunun səbəbi təkcə terminlərin olmaması deyil, həm də o səviyyəli düşüncə sahiblərinin azlığındandır. Səfeh şeirlər dərin düşüncələrdən daha sərfəlidir, onunçün də yazılır.
Qəşəm bəyin şeirlərindən uzaq düşdük. Mübahisələrdən ona da bir fayda yetər, güman ki.
salamlar guzal ŞRRLAR oxudum sag olun