Qan Turalı
Qənimət Zahidlə həbs olunandan bir neçə gün əvvəl Azneft beydanındakı beton bayrağın altında rastlaşdıq. Qənimət bəyə mənə yenidən “Azadlıq”a yazmağı təklif etdi. Amma öz şərtini də dedi: “Nədən yazırsan yaz, amma Kamil Vəlidən yazma”. Qənimət Zahid az sonra həbsə atıldı. Kamil Vəlidən isə heç bir səs çıxmadı.

Mən Əkrəm Əylisliyə rəğbətim olduğunu gizlətmirəm. Onun bir çox əsərlərini məmnuniyyətlə yenidən oxuyaram. Əkrəm müəllimin “Gilənar çiçəyinə dediklərim” əsərini oxumağı hamıya bir daha tövsiyə edirəm.
Açığı, Əkrəm Əylisli bizim ziyalı klişeləri ilə desək, qiymətini almış yazıçıdır. Xalq yazıçısı olub, Milli Məclisə deputat seçilib, əsərləri yüksək tirajlarla çap edilib və s. Kimsə deyə bilər ki, Əkrəm Əylisli [...]

Bir daha Şərq-Qərb haqqında
Şərq ədəbiyyatı haqqında çox danışırlar. Azərbaycan da Şərqin bir hissəsidir. Lakin Avropalaşmamış, amma Şərqli olmaqdan çıxmış hissəsi. Yəni yarımçıqlıq. Yarımçıqlıq isə hər şeydən pisdir. Yarımçıqlıq tamlığa can atmırsa, yarımçıqlıq öz situasiyasından razıdırsa, onda deməli bir söz var: bu yarımçıqlıq iyrəncdir. Bu yarımçıqlıq ikrah doğurur.

Bakı haqqında yazı
Azərbaycanda elita olmayıb. Daha doğrusu o fiziki cəhətdən məhv edilib. Söhbət 30-cu illərdən gedir. O zamanlara qədər çox güclü aydınlar vardı. Milli dildə məktəb demək olar ki, yox idi, amma milli ziyalılar vardı. Onları bir daha xatırlayaq: Mirzə Fətəli, Mirzə Cəlil, Cavid, Məmməd Əmin, Əli bəy Hüseynzadə və başqaları.

Qan Turalı
Amerikada bir adam ildə 34 kitab oxuyur. Türkiyədə isə statistika bundan çox-çox aşağıdır. Sadəcə olaraq 1-ə yaxınlaşır. Yəni heç 1 də deyil.
Türkiyənin məşhur köşə yazarı Fatih Altaylı deyir: “Amerikada soruşurlar ki, indi hansı kitabı oxuyursan? Bizdə isə soruşurlar ki, kitab oxuyursanmı?”. Azərbaycanda isə sualı belə qoyardım: “Ömründə əlinə kitab almısanmı?”.

Qan Turalı
Aqil Abbasın dolu romanı haqqında
Aqil Abbasın “Dolu” romanı bir neçə aydır dərc  olunub. Bu yaxınlarda isə romanın kitab variantı nəşr  edildi. Roman haqqında xeyli məqalə dərc edilsə də, romanın polemika doğurduğunu söyləmək mümkün deyil. Çünki dövri mətbuatda dərc olunan məqalələr birmənalı şəkildə tərif və mədhiyyə xarakteri daşıyır. Amma özü-özlüyündə bu da rezonansdır. Eyni [...]

Qan Turalı
Absurd sözü deyiləndə Kamyu yada düşür. Amma ekzistensianistlərin arasında da Kamyu xatırlanır. Kamyu isə yazırdı: “Adımın Sartrın yanında yazılması məni təəccübləndirir. Çünki ilk kitablarımı yazanda Sartrı şəxsən tanımırdım. Tanıyandan sonra isə nə qədər fərqli olduğumuzu anladım. Mənim dərc olunan yeganə fikir kitabım olan “Sizifin hekayəsi” ekzistensianizmə və Sartra qarşıdır.”

(Müsahibə bir neçə ay əvvəl götürülüb)
Şərif Ağayardan aldığım müsahibəni sizə təqdim edirəm. Şərif bu müsahibədə cəsarətlə çox adam adı çəkir, çox adamı tənqid edir. Düşüncələri subyektiv ola bilər. Amma mən bu müsahibədə səslənən bütün fikirlərlə razıyam. Sizi müsahibə ilə baş-başa buraxıram.
- Nə yenilik var, Şərif Ağayar?
- Təxəlüsümü dəyişmişəm: Şərif Ağ.
- Bizdə “orijinal” təxəllüslər çoxdu.
- Deməli, [...]

Qan Turalı
qantural@gmail.com
Xarici juan-juan, yoxsa milli manqurt?
Səndən azad azadlıq yox Enesay
Səndən dərin bir dərd də yox Enesay
Kuttubayovun topladığı məğmələrdən
 
Çingiz Aytmatov 80 illik yubiley tədbirləriylə bağlı Bakıya gəldi. Həftənin ən maraqlı ədəbiyyat xəbəri yəqin ki, bu xəbər idi.
Kimdir Çingiz Aytmatov?
Çingiz Aytmatovun necə böyük ədəbi fiqur olmasını xatırlatmaq üçün Anar Rzayevin bir cümləsini təkrar edək: Azərbaycanda 60-cılar nəsli [...]

QAN TURALI
QEYD: Bu yazı Rafiq Tağının “Avropa və biz” məqaləsinin dərcindən bir ay əvvəl “525-ci qəzet”də dərc olunmuşdu.
Son dövrlərdə dünyada din ətrafında gedən müzakarələr daha intensiv şəkil almaqdadır. Məhəmmədin karikaturaları böyük rezonans doğurdu, bu günlərdə isə Papanın açıqlamaları da eyni hiddətlə qarşılanır. Bizim cəmiyyətdə də dinə fərqli yanaşmalar böyük təzyiqlərlə üzləşir, Alatoran jurnalının 6-cı [...]

Asif Ata haqqında yazı
Sovet dönəmi haqqında çox danışmaq olar. Bu dövr hər şeydən əvvəl intelligensiyanın ölümü ilə xarakterizə oluna bilər. Ziyalılar hər şeydən əvvəl burjuaziya dövrünün məhsuludur. Azərbaycanda da XIX əsrin 70-ci illərindən sonra intelligensiya formalaşmağa başladı. İlk modern təfəkkürlü ziyalımiz Mirzə Fətəli isə Tiflis mühitində yetişmişdi. Və Azərbaycanda Mirzə Cəlil, Üzeyir bəy, Sabir, Haqverdiyev [...]

Qan Turalı 
qan_tural@yahoo.com
Tənqidçilər nə iş görür?
Azərbaycanca az qala bütün yazıçı və şairlər eyni amanda “yazıçıçıq” və “şairciyəzlər”  müsahibələrində təniqidin yoxluğundan danışırlar. Bütün bu deyilənlərdə bir həqiqət payının olduğunu da demək lazımdır.  Doğrudan da bu gün bizdə tənqid deyilən bir şey yoxdur, bunun əvəzində ədəbi mühitdə “muzdlular” fəaliyyət göstərir. Onların bilikləri çoxdan köhnəlib. Lakin önəmli olan cəsarətdir. [...]

Qan Turalı
qan_tural@yahoo.com
Azərbaycana nekroloq
Azərbaycan xalqı bir xalq olaraq özünü dərk edə bilibmi? Ümumiyyətlə, Azərbaycan adında xalq varmı? Son dönəmlərdə xalq haqqında məsələlər getdikcə aktuallaşır. Seçkiyə qədər yəqin ki, belə olacaq. Amma biz seçkidən əvvəl də, sonra da “xalq, xalq” deyirik. Biz bu gün xalq haqda yazacağıq. Xaqani Hasın sözü olmasın, kimdir bu Azərbaycanlılar? Nədir onları birləşdirən [...]

Qan Turalı
qantural@gmail.com
Seymur Baycanın yeni romanı «18.6 cm»-in çap olunmağından bir neçə gün keçir. Bu vaxta qədər Vəfanın yazısı istisna olmaqla üstəgəl tanıtım xarakterli mətnləri çıxsaq, bu barədə mətbuat heç bir şey yazmayıb. Amma ədəbi kuluarlarda, daha dəqiq desək, çayxanalarda və başqa ünsiyyət formalarında-emaillərdə, smslərdə bu roman haqqında kifayət qədər, əksər hallarda isə neqativ xarakterli mövqelər [...]

Qan Turalı
qan_tural@yahoo.com
Havaların istiləşib soyuqladığı bu günlərdə kitab oxumaq insan yeganə xilas yolu kimi gəlir. Son vaxtlarda bir xeyli kitab oxumuşam. Əvvəlcə Orxan Pamukun “Kar” romanını Şərif Ağayarın təbiri ilə desək su kimi içdim. Daha sonra Qoqolun “Taras Bulba” povestini oxudum. Artur Heylinin “Aeroport” romanı bir il idi ki, evdə yatırdı. Seymur Verdizadəyə onu oxumaq üçün [...]

Qan Turalı
Bəxtiyar Vahabzadənin 82 yaşına
Şam əgər yaşamır demək
Şamın yaşamağı yanmağındadır
Bəxtiyar Vahabzadə
Dünənki “Yeni Müsavat” qəzetində oxuyuruq: “Bu gün ünlü şairimiz Bəxtiyar Vahabzadənin doğum günüdü. Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının və dövrümüzün ən görkəmli simalarından olan Bəxtiyar Vahabzadə həm də milli məfkurənin parlaq daşıyıcılarından biridi. Yaradıcılığı büsbütün milli ruhdan yoğrulan böyük şairimizin əsərlərinin qayəsini həmişə Vətənə, xalqa, onun [...]

Qan Turalı
Yana-yana çaldı «Yanıq Kərəmi»,
Ağrın alım, onu bir də çal, aşıq.
Aşıq mahnısından
Azərbaycan cəmiyyəti total faciə üçün bədii materialdan başqa heç bir mahiyyət kəsb etmir. Bu sözləri filosof olmaq şansını hələ də qoruyan perspektivli köşə yazarlarından biri deyib. Bir [...]

Qan Turalı
qan_tural@yahoo.com
Hekayə haqda, hekayə boyda yazı
Həmişə hekayənin ən çətin ədəbiyyat janrı olduğunu düşünmüşəm. Biz beş-altı, hətta on yaxşı romançının adını çəkə bilərik. Bəs, kim on yaxşı hekayəçi adı çəkə bilər? Mənim Çexovla, Oskar Uaylddan başqa heç kim ağlıma gəlmir. Yalnız indi deyil, həmişə. Azərbaycan ədəbiyyatında isə qəribə mənzərə yaranıb. Mirzə Cəlü 47 gözəl hekayənin müəllifidir, [...]

Qan Turalı
qan_tural@yahoo.com
Azərbaycan yazarında bir dözümsüzlük sendromu var. Əslində bu ümumilikdə xalqın sendromudur, xalqın ciddi kompleksidir. Azərbaycan xalqı bir qayda olaraq özünə yönəlmiş heç bir iradı qəbul etmir, onu yalan hesab edir. Azərbaycan yazarı da öz xalqından seçilmir. İstər dözümsüzlük məsələsində, istərsə də başqa məsələlərdə. Azərbaycan xalqının orta statisistik üzvü üçün Azərbaycan elminin, ədəbiyyatının, mədəniyyətinin bütün [...]

Qan TURALI
qan_tural@yahoo.com
Bu yaxınlarda əlimə Elçin Əfəndiyevin tərcümələri toplanan bir kitab keçmişdi. Adı belə idi: «Pyer Düi necə məşhurlaşdı?» Bu, Andrea Moruanın hekayəsinin adıdır və Elçin Əfəndiyev bu hekayənin adını kitaba verib.
Hekayənin məzmunu belədir: Bir rəssam nə qədər istedadlı olsa da, uğur qazana bilmir. Tənqidçi ona məsləhət görür ki, ağlına nə gəlirsə, onu da [...]