Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvü Elsevər Məsim təşkilatdan qovulub. Bu barədə “Qafqazinfo”ya məlumat AYB katibliyindən daxil olub. Məlumata görə, AYB üzvü Elsevər Məsim (Elsevər İbrahim oğlu Məsimov) mütəmadi olaraq qurumda və başqa kənar yerlərdə birliyin, onun rəhbərliyinin, qələm yoldaşlarının ünvanlarına təhqiredici sözlər dediyinə, nalayiq hərəkətlər etdiyinə, birliyin xətti ilə keçirilən tədbirlərin gedişini pozduğuna görə AYB üzvlüyündən xaric edilib.

AYB katibliyi xəbərdarlıq edir ki, qurumun nizamnaməsini pozanlara, ədəbiyyatımızın klassiklərini və çağdaş nümayəndələrini qeyri-etik ifadələrlə təhqir edənlərə qarşı kəskin addımlar atılacaq və belə şəxslər AYB üzvlüyündən kənarlaşdırılacaq.

Kultaz.com-un Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin mətbuat xidmətinə istinadən verdiyi xəbərə görə, ikinci ildir festival şəhərciyinin mərkəzi xiyabanda yerləşən və “Azərbaycanfilm”in loqotipi ilə bəzədilmiş pavilyonda kinomuz, onun tarixi, bugünkü potensialı, birgə film istehsal etmək və xarici film istehsalçılarına xidmətlər göstərmək imkanları haqqında məlumatlar bildirən çap məhsulları və audiovizual materiallar təqdim olunub. Burada, həmçinin Azərbaycanın turizm imkanları geniş təmsil olunub.

Festivalın açılışı günündə pavilyonda qurulmuş monitorda “Buta” bədii filmini seyr edən digər ölkələrin nümayəndələri və festival iştirakçıları filmin rejissoru İlqar Nəcəfə əsərinin milli folklora və ənənələrə söykənməklə yanaşı, Avropa tamaşaçılarının anlaya biləcək tərzdə çəkildiyini bildiriblər. Tamaşaçılara filmin son bir neçə ayda iki beynəlxalq kinofestivalın baş mükafatlarına layiq görülməsi haqqında məlumat verilib.

Ürək açan məqamlardan biri festival proqramlarından birində iki qısametrajlı filmimizin təmsil olunması ilə bağlıdır. Bunlar “Ultra production” şirkətinin çəkdiyi “İnkoqnito” və “Iz production”un istehsal etdiyi “Susma!” filmləridir.

Bu sözləri mayın 15-də ANN.Az xəbər portalına açıqlamasında, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Elman Abdullayev deyib.

Elman Abdullayev bildirib ki, bu məsələyə bağlı hər gün Azərbaycanın Təbrizdəki Baş konsulluğu ilə əlaqə saxlayır: “Məsələ daim bizim diqqətimizdədir. Baş konsulluğumuz da oradakı bəzi müvafiq orqanlarla görüşlər keçirib. Konsulluğumuz məsələylə bağlı tezliklə cavab verilməsi üçün İran tərəfinə müraciət edib. Ümumilikdə, Şəhriyar del Gerani (Hacızadə) və Fərid Hüseynin məsələsiylə bağlı keçirilən danışıqları müsbət qiymətləndirirəm. Ümüd edirik ki, bu həftə İran tərəfi bizə cavab verəcək”.

Şəhriyarın del Geraninin atası Mail Hacızadə isə bu həftə xoş bir cavab eşidəcəklərinə ümid etdiyini bildirib: “İndiyə kimi heç bir məlumatım yoxdur. Sadəcə Xarici İşlər Nazirliyindən, bir də mətbuat vasitəsilə məlumat əldə edirəm. Amma bu həftə  ümid edirik ki, xoş bir cavab alacağıq. Həm Xarici İşlər Nazirliyi, həm də Konsulluğumuz tərəfdən xeyli işlər görülüb. Ümid edirəm ki, bu həftə görülən işlər öz nəticəsini verəcək”.

Xatırladaq ki, bir müddət öncə İrana şeir müsabiqəsində iştirak etmək üçün gedən, iki gənc Azərbaycan şairi Şəhriyar del Gerani (Hacızadə) və Fərid Hüseynin Təbrizdə mülki geyimli şəxslər tərəfindən mayın 2-də həbs olunublar. O vaxtdan indiyə kimi gənc yazarlardan heç bir məlumat yoxdur.

Elkin Xəlilov

ANN.Az

ANS PRESS-in Türkiyə mətbuatına istinadən verdiyi məlumata görə, London metrosunda türk şair Nazim Hikmətin “Bakı gecəsi” şeirinin ingilis dilində tərcümə olunmuş variantı nümayiş olunacaq.

Bundan başqa, sərgidə şairlər Sujata Bhatt, Niyi Osundare, Con Aqard, Imtiaz Dharker, Lotte Kramerin şeirləri də nümayiş olunacaq. Məlumata görə, bu şeirlər və 1986-cı ildən bəri London metrosunda nümayiş olunan şeirlərdən seçilən əsərlər kitabça kimi 100 000 nüsxə çap olunacaq və Olimpia müddətində metro istifadəçilərinə pulsuz paylanacaq.

Dünən “Twitter” sosial şəbəkəsində bir çox istifadəçi məşhur kolumbiyalı yazıçı Qabriel Qarsiya Markesin ölüm xəbərini yayıb.

Kultaz.com-un “Huffington Post”-a istinadən verdiyi xəbərə görə, istifadəçilər Markesin dünən, mayın 14-də vəfat etdiyini bildirib.

Ancaq Kolumbiya xəbər agentlikləri və Markesin yaxın dostları 85 yaşlı müəllifin sağ olduğunu bildirib. Markesin ölüm xəbərini yayan ilk “Twitter” postu italyan yazıçı Umberto Ekonun adı ilə yaradılmış saxta bir profildən gəlib.

Bundan sonra isə “Twitter”-də Nobel mükafatçısı yazıçının ölümü ilə bağlı yüzlərlə post yayılıb.  Qabriel Qarsiya Markes Fondunun direktoru Ceym Abello Banfi öz rəsmi “Twitter” hesabında yazıçının ölüm xəbərini yalanlayıb və istifadəçiləri şayiələrə inanmamağa çağırıb.

1990-cı ildə bu küçədə Şerlok Holmsun ev muzeyi yaradılıb və nəticədə romanın qəhrəmanının real evinə çevrilib. Şerlok Holmsun kabinetini və digər otaqları görmək imkanı yaradan bu ev nadir hadisələri özündə tərənnüm edir. Həmin nadir hadisələr isə yazıçının fantaziyasının gerçəyə çevirdiyi hadisələr olub.

İngilislər hesab edirlər ki, bu muzeyin açılışı çox əvvəllər də ola bilərdi. Çünki dünyanın bir çox ölkələrinin insanları üçün Şerlok Holms tamamilə real insandır. Onlar Şerlok Holmsa silsilə əsərlərin və filmlərin qəhrəmanı kimi deyil, ən ağır cinayətlərin açarını tapan ən məşhur xəfiyyə kimi baxıblar.

“Şerlok Holms, xəfiyyə-məsləhətçi”

Muzey haqqında ilkin məlumatı Beyker-street metro stansiyasının çıxışında qoyulan məşhur xəfiyyənin heykəli verir. Əlində qəlyan, başında şlyapa – eynən əsərdə və filmdə olduğu kimi. Məşhur xəfiyyənin abidəsi insanları salamlayaraq sanki onlara ev muzeyin yolunu göstərir.  İki metr yarım hündürlüyündə olan heykəl Vestminster inzibati dairəsinin ən çox ziyarət olunan yerlərindən birində ucaldılıb.

Şəhərə gəzintiyə çıxan turist avtobusları bu ərazidə saxlayır, turistlər abidənin yanında şəkil çəkdirir, sonra isə bir qədər aralıda yerləşən məşhur ünvana üz tuturlar. Muzey Viktorian üslubunda tikilmiş dördmərtəbəli binada yerləşir. Ev-muzeyin lap yaxınlığında dünyaca məşhur «Bitlis» qrupuna həsr olunan mağaza yerləşir. Ünlü Liverpul dördlüyünün həzin mahnıları  muzeyə daxil olmaq üçün növbə gözləyən insanları müşaiyət edir, onları darıxmağa qoymur. Şerlok Holmsun muzeyinə – dünyada ilk ədəbi personaja həsr olunan memorial muzeyə gələnlərin isə sırası bilinmir. Muzeyin qarşısında vurulan ağ lövhədə belə yazılıb: “Şerlok Holms, xəfiyyə-məsləhətçi”.

İnsanlar üçün real qəhrəman

Muzeyin yaranmasının maraqlı tarixi var. Silsilə detektiv romanların qəhrəmanı Şerlok Holms haqqında əsərlər yazılarkən Londonda belə bir ünvanlı mənzil olmayıb. Sonralar burada “Milli abbatlıq” cəmiyyəti tərəfindən yeni bina inşa olunub və Beyker-strit küçəsi uzadılıb. Bu zaman 221 B saylı mənzil 215-dən 229-a qədər olan mənzillərin arasına düşüb. Uzun illər Beyker-strit 221 B ünvanına, Şerlok Holmsa saysız-hesabsız məktublar gəlib. Cəmiyyət tərəfindən məktubları araşdırıb, onlara cavab yazmaq üçün xüsusi bir adam ayrılıb. Nəhayət, qərara alınıb ki, burada Şerlok Holmsun muzeyi yaradılsın.

Muzey yazıçı Konan Doylun qızı Janna Bromenin vəsaiti hesabına yaradılıb.

Böyük xəfiyyənin mənzili ölçülərinə görə yazıçının kitabında olduğu şəraitdən cüzi fərqlənir.

Dörd mərtəbədən ibarət olan ev-muzeyin birinci mərtəbəsində suvenir mağazası yerləşir. Demək olar ki,  ev muzeydə seyr edəcəyim bütün eksponatların eynisi ilə əvvəlcə bu mağazada qarşılaşdım. Burada Şerlok Holmsun qəlyanı, şlyapası,  kostyumu, işlətdiyi qablar, əşyalar, onun haqqında yazılan kitablara, o cümlədən doktor Vatsona aid əşyalara  və s. rast gəlmək mümkündür. Elə mağazada muzeyə daxil olmaq üçün bilet əldə etmək olur. Böyüklər 6 funt, uşaqlar isə 4 funt ödəyirlər. Ziyarətçilərə ilkin tanışlıq üçün muzey haqqında broşür də verilir. Muzey isə təkcə Milad bayramı günlərindən başqa hər gün ziyarətçilərin üzünə açıqdır.

Konan Doylun romanından məlumdur ki, Şerlok Holms və Vatson 1881-1904-cü illərdə bu ünvanda yaşayıblar. Yazıçı əsərdə məşhur xəfiyyənin dili ilə yazıb: «Növbəti gün təyin edilmiş vaxtda biz Beyker Street, 221-b ünvanda yerləşən mənzilə baxmağa getdik. Mənzildə iki rahat yataq otağı, geniş, işıqlı, iki böyük pəncərəsi olan qonaq otağı vardı”.

Muzeyin girişində ziyarətçiləri o dövrün geyimində olan polis və kraliça Viktoriyanın dövrünü əks etdirən geyimdə qız qarşılayır.

Muzeyin interyeri əsərdə təsvir edildiyi kimidir. İkinci mərtəbədə Şerlok Holmsun qonaq və yataq otağı yerləşir. Xəfiyyənin çarpayısı üzərində apardığı əməliyyatlar zamanı işlətdiyi müxtəlif alətlər və şlyapası var. Bu balaca otağın divarlarını müxtəlif ölkələrin qəzetlərindən kəsilən Şerlok Holms haqqındakı məqalələr, filmlərdə onun rollarını oynayan aktyorların şəkilləri bəzəyir.

Qonaq otağında isə kitablardan və filmlərdən tanış olduğumuz bir çox əşyalara – Şerlok Holmsun skripkası, şlyapası, tənbəkisi ilə bir yerdə türk qəlyanı, kimyəvi analizlər aparmaq üçün şüşə qablar, qamçı, mikroskop, doktor Vatsonun revolveri və s. əşyalar  nümayiş olunur. Şerlok Holmsun məşhur kreslosu da burdadır – odu heç zaman sönməyən sobanın yanında. Bu kresloda mürgüləyən xəfiyyə oyaq beyni ilə kim bilir nə qədər cinayətlərin ipini tapıb. Burada məşhur xəfiyyənin sobanın yanında oturaq vəziyyətdə düzəldilən mumdan heykəli də var. Küncdəki şkafda isə  müxtəlif qabları seyr edirəm. Romanın qəhrəmanı gündəlik həyatında bu qab-qacaqdan istifadə edib. Oxuyub yarıda qoyduğu kitab açıq qalıb, dünyasını dəyişdiyi vaxtın əqrəbləri isə saatda dondurulub.  Çox xoşladığı viski də kitabın yanındadır.

Saralmış, yarımçıq məktubları isə məşhur xəfiyyədən imdad diləyən insanlar yazıb. Əllərini hər şeydən üzənlər sonunda bu ünvana – Şerlok Holmsa müraciət ediblər.  O, insanların ümid yerinə, pənahına çevrilib. Muzeyin bələdçisi dedi ki, minlərlə insan onun varlığına inanaraq  Holmsa məktub yazıb. Bu ünvana gələn məktubların ardı-arası kəsilməyib. Konan Doylun uydurma qəhrəmanı insanlar üçün real qəhrəmana çevrilib. Onun adına klublar və yığıncaqlar təşkil edilib.

144-cü ziyarətçi

Muzeyin  üçüncü mərtəbəsində doktor Vatson və evin qulluqçusu Missis Hatsonun otaqları yerləşir. Bu otaqda da sobanın yanında kreslolar qoyulub. Birində Şerlok Holms, digərində doktor Vatson oturaraq hadisələri müzakirə edib, cinayətlərin izini axtarıblar. Doktor Vatsonun məşhur papağı da balaca stolun üstündədir. Saralmış “The Times” qəzeti də kreslonun yanındadır. Böyük Britaniyanın məşhur gündəlik qəzeti o zaman baş verən cinayətlərə səhifələrində yer ayırıb. Məşhur xəfiyyə o dövr qəzetlərinin də qəhrəmanı olub.

Dördüncü mərtəbədə əsərin müxtəlif ədəbi personajlarının mumdan düzəldilən fiqurları və təsərrüfat alətləri yer alıb. Həmçinin burada çox da böyük olmayan çardaq yerləşir.

Bu otaqlarda sanki qorxulu filmləri seyr etmək mümkündür. Cinayətkarlar, məhkəmə prosesi, kriminal hadisələri xatırladan səhnələr mum heykəllər vasitəsilə əbədiləşib.

Bu otaqlarda videoçəkiliş aparmağa və şəkil çəkməyə də icazə verilir. Muzeyə gələnlər burada xatirə şəkli çəkdirir, məişət əşyaları ilə tanış olur, Şerlok Holmsun, doktor Vatsonun məşhur kreslosunda oturur və sobanın heç zaman sönməyən oduna  tamaşa edirlər.

Muzeydə qeydiyyat kitabı da qoyulub. Bir çox muzeylərdən fərqli olaraq ziyarətçilər bu kitaba ənənəvi olaraq muzeydən aldıqları təəssüratlarını deyil,  sadəcə hansı ölkədən gədiklərini, ev-muzeydə olduqları tarixi yazırlar. Mən həmin gün muzeydə 144-cü ziyarətçi kimi adımı qeydiyyat kitabına yazdım. Səhər 11.30-da mən artıq muzeyin 144-cü ziyarətçisi idim.

Hər gün bu muzeyin dar, rəngi solmuş pillələrini yüzlərlə insanlar qalxıb-düşür. Otaqlar balaca olduğundan 10-15  nəfərdən artıq ziyarətçi içəri buraxılmır. Odur ki, növbəni gözləmək üçün bəzən saatlar lazım gəlir.

Ev muzeyi yarandığı gündən bəri təmir olunmayıb. Muzeyin rəhbərliyi buna ehtiyac görmür. Şerlok Holms dövrünün ab-havasına başqa çalarlar qatmağa ehtiyac duymur. Otaqların döşəməsi, pillələr isə ziyarətçilərin tapdağından çoxdan nimdaşa çevrilib.

Həmçinin qonaqları muzeyin  “Missis Hatson” restoranı dəvət edir. Burada kraliça Viktoriya dövrünün xüsusi yeməkləri bişirilir.

Şerlok Holmsun ev muzeyinə gələnlər gerçəkdən özlərini real qəhrəmanın ev muzeyində hiss edirlər. Uydurma qəhrəmanın ev muzeyi insanlara 19-cu əsrin sonu -20-ci əsrin əvvəllərinin real mühitindən danışır. Bu ab-havanı daha yaxından duymaq, uydurulan və gerçəyə dönən reallıqları  gözlərinlə görmək üçünsə  «Beyker street 22l b» ünvanda yerləşən muzeyi ziyarət etmək lazımdır.

Təranə Məhərrəmova
Bakı-London-Bakı

“Kaspi”

Kultaz.com-un verdiyi xəbərə göprə, imza günündə Aygün xanım məşhur mahnılarının notlarının yer aldığı “Məktəb illəri” adlı mahnı məcmuəsini təqdim edəcək.

Təqdimat mərasimi may ayının 18-də saat 18.00-da “Park Bulvar”ın girişindəki “Əli və Nino” kitab mağazasında baş tutacaq.

Arzu edənlər dəvətlidir.

nədi o ağac
kimdi o adam
nə deyir o quş

ağac – gövdəsi torpaqda. budaqları var, yarpaqları var paylanıb
səmada. budaqları – əlləri, yarpaqları – ürəyi, həm də gözləri.
ürək-gözləri əllərində. quruyar budaqları, saralar yarpaqları.
dolar gözləri ağacların, süzülər yarpaqlardan damcılar – göz yaşı
buludlardan ərməğan. ağac bitən yerdə torpaq, torpaq tükənən yerdə
ağac, ağac qurtaran yerdə səma başlayar.

quş – oturub ağacın budağında. qanadı var, uşar. qonar budaqdan
budağa, uçar ağacdan ağaca. uçar ağac qurtaran yerlərə, sevgi daşıyar,
həsrət daşıyar, nisgil daşıyar. ölər, quşlar da ölər. bəzən uça-uça,
bəzən səmasız – ağac bitən yerlərdə. uzadar əllərin ağaclar,
açar qolların ölən quşlara.

adam – dayanıb baxır. gözu var yarpaq rəngində, əlləri var – qanadı yoxdu.
ağlı var, ürəyi var, uça bilmir. uçanda uçar təyyarələrlə, süzər səmada –
təsəlli tapar ağac qurtaran yerlərdə. ölər adamlar da. ölər ya səmada,
ya dənizdə, ya da torpaqda. adam quş kimi ölər bəzən, quş adam kimi.
adam ağac kimi qocalar, ağac adam kimi ağlayar hərdən.

orta statistik yaşama müddəti
hesablayırlar
ağaca
adama
quşa.
hərənin öz zamanı var
bir-birindən fərqlənər;
ağacın öz zamanı
adamın öz zamanı
quşun öz zamanı.
hərə öz vaxtının içində
yaşayar
öz vaxtının içində ölər.

bəzi təzahürlərindən danışdım
sizə, əziz oxucu,
ağacın, quşun, adamın.
bir az keyfiyyətdən söz açdım,
bir az da kəmiyyətdən.
bir az da fantaziya qatıb
şeir kimi söylədim
söylədiklərimi. amma
deyə bilmədim çox şeyi,
ya mən bacarmadım,
ya onlar
açmadı sirrin.

görən öz-özlüyündə
nədi o ağac
kimdi o adam
nə deyir o quş

… – 11.04.2012

tüklü adam

gözləri təəccübdən böyüyür.
az qala güzgünü vurub sındıracaq indicə.
hələ nə baş verdiyini tam anlaya bilmir
yuxu ilə gerçəkliyin sərhəddində.

deməli,
hadisə belə başlayır;
bir neçə gün öncə oxuyur ki,
bir nəhəng canlı tutublar
adama oxşayır, daha doğrusu,
qar adama – bədəni tamam tüklə örtülü.
qəfəsdə şəklini də veriblər
gözlərində
qəribə ifadə; təlaş heyrət qarışıq.

ötən gecə isə
yuxuda görür ki,
üzünü tük basıb. qırxır.
qırxıb qurtaran kimi
yenidən üzünə tük gəlir,
sonra bütün bədəni tüklə örtülür
və getdikcə çoxalır.

birdən
hardansa bir dəstə adam
peyda olub onu qovur.
qovaqovda
adamlar gəh tüklü, gah tüksüz görünür.
qaçmaq da müşkülə dönüb,
elə hey çığırır:
mən də sizdənəm, mən də sizdənəm.

hövlnək yuxudan oyanır;
yuxuda hər şey mümkündü
təkcə qaçmaqdan başqa – düşünür

ani xatırlasa da
tez də
unudur gördüklərini.

yenidən yuxu aparır onu.
bu dəfə görür ki.
funksiyaya oxşayır: F(t).
t – zamandı sürətlə dəyişir,
dəyişdikcə F(t) müxtəlif hallara düşür;
körpə, cavan, qoca – yox olur,
qoca, cavan, körpə – yenə yox olur.

yoxluğunu da görür yuxuda, yəni
yoxluğunun varlığın –
qeyri-müəyyən şəkildə;
qara lövhədə ağ rəngli nöqtəyə(ölçüsüz)
bənzəyir hardasa. rəngini tez-tez dəyişir
lövhə də. gah böyüyür ağ nöqtə(ölçüsü var indi),
gah da itir – lövhə ağarınca.

sonra
yenidən “tüklü adam” səhnəsi,
sonra qarışır mənzərələr. cürbəcür
vəziyyətlər alır funksiya.

oyanır yuxudan.

bax əslində
hadisə belə baş vermişdi
bu gün səhərki olaya qədər.

indi isə
dayanıb güzgünün qarşısında
üzünü qırxır tələsik
təlaş içində.

… – 16.04.2012.

işıq sürəti

sürətə bax:
saniyədə 300 000 km.
sürətin içində əriyir zaman

və
heç bir cisim
aşa bilməz bu sürəti
isbat olunub riyazi

zaman nisbidi –
inandırır bizi cənab Enşteyn

sürət
vahid zamanda yerdəyişmədi -
cismin hərəkət əyrisi yəni

bax bax
yarpaqdı enən
üstündə balaca bir həşarat
dayanıb sürət yeriyir zaman

ağaca vida nəğməsi –
yarpaq uçuşu. sürəti azalır hər an

uçan yarpaqla birgə
endi həşarat – bitdi uçuş əyrisi -
torpağın üstü ilə sürünür indi
zamanın içində boğulur sürət

doğuldu kəpənək – öldü kəpənək
hardadı zaman görünmür  sürət
A nöqtəsində başlayıb elə A-da
bitdi hərəkət

uçuşçun doğulan uçuşa həsrət

qəfəsdə
asta-asta gəzişir aslan –
darıxır insan
usanır bir qəfəslik sıxlıq
məhv olur zaman
hardasa uyuyur
aslan sıçrayışına həsrətli bir “an”

zaman sürət hərəkət

fizika qanunlarına sığmayan
hadisələr var

bax bax
yarpaqdı saralır
sürünür həşarat
doğulur kəpənək-ölür kəpənək
qəfəsdə asta-asta gəzişir aslan
həyatı yavaş-yavaş darıxır insan –

sürət ölçüsüz

hardasan hardasan
hardasan zaman

… – 01.05.2012

İllər uzunu didişmə, deyişmə, lap elə pşik kimi boğuşma onların həyat tərzinə çevrilmişdi. Alın yazısı deyə bilmərəm, məncə bu cür xoşagəlməz şeyləri Tanrı onların alnına   yazmamışdı və yazmazdı da. Onlar özləri,   bu   yolu seçmişdilər. Harda, nə vaxt qarşılaşırdılarsa,     sözləri çəp gəlir, sözlərlə biri-birini çöl pişiklərindən betər cırmaqlayıb didişdirirdilər. Tərənnümün (ada bax, e-Tərənnüm. Nələri tərənnüm etdiyinin indi özünüz şahidi olacaqsınız)   sözləri daha caynaqlı, cırmaqlı, daha tikanlı, daha zəhərli idi. Oturub-durub adam fikirləşirdi, görəsən, Tərənnümün dili bu boyda zəhəri hardan alır. İlanın zəhəri torpaqdan aldığını eşitmişəm, bəs Tərənnüm?.. Bu, mənə görə xeyli çətin sualdır.
Bayaqdan “onlar” deyib durmuşam. Məqamı gəlib “onlar” dediyim həmin iki bacanaqdan o birisinin də adını deyim. Adı Nehrəmdi. Bu da qəribə addır. Mən eşitmişəm ki, Nehrəm Naxçıvanda məşhur bir kənddir. Ola da bilər, həmən məşhur kənd hansısa “Nehrəm” adında xeyirxah bir kişinin, el adamının adıyla bağlıdır. Bu səbəbdən də quş kimi uçaraq o uzaqlıqda Nehrəm kəndindən gəlib qonmuş, yaraşmışdı həmən bu bacanağın ömrünə. Deyim ki, Nehrəm   pis adam deyildi. Öz halal zəhmətiylə yaşayan, kimsəyə dəyib-dolaşmadan ömür sürən birisi  idi. İndi neyləsin ki, qismətdən Tərənnümlə bacanaq olmuşdu.

İki bacanaq, biri-birindən xəbərsiz, hər ikisinin yaxın qohumu olan Adamın evinə qonaq getmişdi. Elə biri-birindən də xəbərsiz papaqlarını çıxarıb taxt üstündə  yanaşı qoymuşdular. Evin ala pişiyi də eləməmiş tənbəllik, hoppanıb taxtın üstə çıxmış, sonra da seçib, sonalayıb papaqlardan birinin üstə yatmışdı. Bu papaq Nehrəmin papağı idi. Nehrəmin   bundan xəbəri yox idi. Tərənnüm   isə bunu çoxdan görmüşdü, amma səsini çıxarmır, için-için gülür, ləzzət alırdı. Məsələ burasındadır, onlar on ilə yaxın idi küsülü idilər. Biri-birini görməyə gözləri yox idi. Küsülü olmalarına baxmayaraq, Tərənnüm   zəhərli atmacalarından qalmırdı. Eşitmişəm, elə kobralar var uzaqdan adama tüpürür. Tüpürcəyinə tuş olan adam   zəhərlənib ölür. Allah eləməsin, Tərənnümə ilan-zad demək fikrim yoxdur, sadəcə bir bənzətməydi, dedim. Tərənnüm  sözü demirdi, həmin kobra kimi tüpürürdü xoşu gəlməyən adamın üzünə və ya qarasınca. Hər rastlaşdıqlarında Nehrəmin üzü, ürəyi, bütün varlığı Tərənnümün söz “tüpürcəyinə” bələnir, murdarlanır, zəhərlənirdi. Yazıq   çox zaman məclisi əsəbi, qanıqara, incimiş halda tərk edirdi.

Taxt üstündəki papağın içində yumrulanıb yatan pişiyə tez-tez xəlvəti göz qoyan Tərənnümün ağzı yenə sözlə dolur, çimlikdən ard-arda gölməçəyə hoppanan kiçik qurbağalar kimi Nehrəmin üstünə hoppanmaq istəyirdi. Nehrəmin heç nədən xəbəri yox idi. Tərənnümə sarı baxmadan, evinə qonaq gəldiyi qohumuyla söhbətləşir, ara bir qurtum-qurtum çay içir,   hind filosofu Bəydəbanın məşhur “Kəlilə-Dimnə” nağılından sitatlar gətirir, elə hey “Beydaba belə gəldi, Beydaba elə getdi” deyirdi.

Qonaqlıq sona yetincə bacanaqlar evlərinə getmək üçün qalxdılar. Əvvəlcə Nehrəm   papağına yaxınlaşdı. Görəndə ki, papağı üstündə pişik yatıb, dedi: “Toxunmayın! Qoyun yatsın! Papaqsız gedərəm… Ulu Peyğəmbərimiz Məhəmməd peyğəmbər bir gün görür, əbasının ətəyində pişik yatıb.  Pişiyi oyatmadan, əbasının pişik yatan hissəsini kəsir və əbasını götürür!…” Nehrəm   bu sözləri demişdi ki, evin uşaqlarından biri bu hikməti anlamadan pişiyi oyadıb qovdu. Nehrəm  papağını götürməli oldu. Papaq əlinə yaş dəydi. Məsələ aydın idi.  Gülə-gülə dedi: “Bayaqdan istəyirəm deyəm: pişik çiş eləmək istəyir…” Bu sözlər evdəkilərin gülüşünə səbəb oldu. Hamıdan çox ləzzət çəkən isə Tərənnüm  oldu. Bununla kifayətlənməyib atmaca atdı: “Pişik özü yaxşı bilir, kimin papağına çiş eləmək lazımdır…”

Elə bu yerdə, nəzərinizə çatdırım, bu hekayənin adını əvvəlcə, “Pişik özü yaxşı bilir…” qoymaq istəyirdim. O dil, limit məsələsi ortaya çıxmasaydı, elə belə də olacaqdı…

Məsələ o əhvalatdan sonra çox uzandı. Hətta “Pişik özü yaxşı bilir…” az qala, zərb-məsələ çevrildi. Desəm ki, Nehrəmin axırına çıxan da həmin atmacalı söz oldu, yanılmaram…

İki bacanağın arasındakı nifaqa səbəb onların şəhərdə təhsil alan oğulları idi. Guya Nehrəmin  oğlu, Tərənnümün oğlunun pulunu, maqnitofonunu oğurlayıbmış. Əslində isə bütün bu həngamələri Tərənnümün kiçik oğlu törətmiş, oğurluğu o  eləmişdi. O oğul ki, bir vaxtlar şəhər bazarına alma satmağa gedən Tərənnümün iştahasını yandırmışdı. Bazardan iştahayla böyük oğlunun evinə qayıdan Tərənnüm   bir neçə gün öncə soyuducuya qoyduğu araq butılkasını götürmüş və araq içmək istəmişdi. Sən demə, kiçik oğul xəlvətcə arağı içib, yerinə su doldurubmuş…

Tərənnüm,  oğurluq haqq-hesabından sonra dost yanında da, düşmən yanında da Nehrəmi   aldı, yatdı, yamanladı. Əgər onun ünvanına iki-üç acı söz söyləmək lazım idisə, o, əllisini söylədi. Bu da, demişdim axı, bizim “limit” söhbətimizə birbaşa zərbədir…

Bu şər-böhtandan sonra Tərənnümü  küçəni keçərkən maşın vurdu. O vaxtdan da bir ayağı axsaq qaldı. Amma yenə də dili öz işində idi. Gün ərzində iki saat danışmaq haqqı, payı, norması vardısa, altı saat danışırdı. Nehrəmi də hansı qohumun xeyir-şər mərasimində görürdü, atmacasından qalmırdı: “Pişik özü yaxşı bilir…” Və bir gün Nehrəm  qəfil öldü. Bir sözlə, bu yazığın ömrünün limiti vaxtından tez bitdi. Ona görə vaxtından tez bitdi, deyirəm ki,   kişi ömründə bir xoş gün görməmişdi. Çətinliklər bir günü on il kimi yaşatmışdı ona və bu bir günü yaşayıb sona yetirincə ölüb-dirilmişdi. Kasıblıq, xəstəlik, Tərənnümün atmacaları,.. çox şey sadalamaq mümkündür…

Nehrəm   öldü. Öldü, amma canını yenə də Tərənnümün   əlindən qurtara bilmədi. Tərənnüm  yuxuda da ona atmaca atırdı. Sayıqlamaları da bu cür olurdu: “Pişik özü yaxşı bilir…” Arada bir dəfə yuxuda öz papağını gördü. Həmən pşik bu dəfə onun papağının düz yanında dayanmışdı(yox, bu dəfə şirin-şirin yatmamışdı). Papağın üstə çıxıb yatmaq istəyirdi. Tərənnüm   də maddım-maddım baxır, onun hərəkətlərini izləyirdi. Bu an diqqətlə baxıb gördü, pişiyin başı Nehrəm kişinin başıdır. Aşağı hissə isə pşikdir. Və bu başı adam başı olan pişik elə adam kimi də əlini qabağına uzatdı və   “alətini” çıxarıb Tərənnümün   papağına işəməyə başlayanda Tərənnüm   bağırdı: “Arvad, arvaaaad, qoyma, pişik papağı islatdıııı!..” Gec idi. Papaq əməlli-başlı islanmışdı. Həmən adambaşlı-Nehrəm başlı pişik şaqqanaq çəkib gülə-gülə dedi: “Həəə, Tərənnüm, pişik özü yaxşı bilir, kimin papağına işədiyini! Ha-ha-ha-ha!..”

Arvadı Tərənnümü   silkələyib yuxudan zorla oyatdı. Oyanan kimi yaxasından yapışıb dedi: “Ay dədən ölsün,  noolub? Nəydi islanan? Niyə qışqırırdın, yuxumu görürdün?..”

Tərənnüm   cavab verə bilmədi. Elə hey  “ıııııı, iiiii, ohooo, ooooo, aaaaaa” kimi səslər çıxarır, danışa bilmirdi. İsti-isti, nə olduğunu, nə baş verdiyini anlamayan arvadı, handan-hana iki əlli başına vurub vaysındı: “Vaaaay, dədənin evi yıxılsın, a kişi, olmaya dilin tutuldu?.. Vaxtında adamlara o qədər atmacalar atdın, gələn-gedəni o qədər zəhərlədin ki, Allaha da acıq getdi!..”

Həəə, doğrudan da Tərənnümün   dili tutulmuşdu.   Ömrünün yetmişindəykən    sağlam və gümrah idi. İndən sonra iyirmi-otuz il yaşamaq ehtimalı da vardı. Bu səbəbdən də onun dilinin danışıq limiti doxsan, yüz ilə hesablanmışdı, amma   nə yazıq ki, o, bu limiti yetmiş ilə xərcləyib, vaxtından əvvəl qurtarmışdı…

Hamı fərddir. Bu fərdlərdən hansısa biri cəmiyyətin qabağında, kimisi ortasında, kimi isə arxasında getməlidir.( Çün ki, içində itib-batdığımız, haqqinda bir şey bilmədiyimiz çoxölçülü dünyanın variantlarının birində gizlənmiş – bizim üçölçülü dünyamızda və ayrılmış zamanımızda hər şeyin, hər kəsin konkret yeri olmalıdır.) Filosof müstəsna adamdır ki, bu həyat gedişatında geri qalmaqla bərabər, qabağı da görə bilir, məvhumları tək yox, onlara aid ola biləcək əhatələrilə birgə, təfəkküründə canlı şəkildə daşıyıb aparmaq qabiliyyətindədir. Hətta,  cəmiyyətin önündə gedən belə, öz gedişinin, istiqamətinin fəlsəfiliyə nə qədər aid olduğunu heç vaxt dəqiq görə bilməyəcək. Filosofları isə təbiət məhz bunları görüb, onlara (öndəkilərə) və hamıya göstərmək üçün yaradır. Həyat fəlsəfəsindən nəzəri və praktiki çıxarılan qəribə nəticələrdən biri də budur ki, öndə gedən liderin yerində heç vaxt əsl filosof peyda olmur. (“filosof” sözünün əvvəlində “əsl” sözünü ona görə qeyd edirəm ki, çörək pulu, ad üçün fəlsəfə ilə məşğul olan fəlsəfəçi başqadır, filosof  başqa.) İdeal vəziyyət isə bu olardı ki, həmin liderin yanında, (yerində yox), eşidilən, əsl filosof  otursun.  “Dahilər sivilizasiyanın gedişini sürətləndirirlər, qarabasmadan əzab çəkən fanatiklər isə tarix yaradırlar… Məhdud ağlı, amma kəskin xarakteri və güclü ehtirası ılə fərqlənən fanatiklər,  kütlələri ayağa qaldırıb yeni dinlər və imperiyalar  yaratmağa qadirdirlər… Amma, Qaliley və Nyutonun səsi kütlələrdə heç bir əks-səda oyatmır.” – (Qustav Lebon, 1841-1931)   Bir sözlə, kütlələrin qabağına düşmək, liderləşmək üçün həmin kütlənin öz səviyyəsindən və istəklərindən yoğrularaq, qaynar həvəslə alışıb yanmaq lazımdır. Bu həvəs onu, onsuz da ortaya (və qabağa) çıxaracaq. Burada filosofluq etməyin yeri yoxdur.

İndiki mürəkkəb dünyada isə, çox xalqların liderlərinin kənar, böyük güclərin təsirilə təyin edilməsi, adi bir həqiqətdir. Kütlə, bunu təfərruatı ilə duymaq və görmək qabiliyyətində deyildır. Təbiətin özündə də,( təəssüf ki,)  təbii olaraq bu (aldadanlar və aldadılmaqdan həzz alaraq yaşayanlar) qaydanın əsasları mövcuddur. Əlamətinə bir nümunə;  Qu quşu öz yumurtasını özündən çox-çox balaca olan birəbitdən quşunun yuvasına qoyur. Kürt  yatan  birəbitdən  öz yumurtalarından xeyli iri, bir ədəd yumurtanın, altındakı yumurtalar arasında birdən-birə peyda olmasının heç fərqinə də varmır. Vaxt yetişir, qu quşunun yumurtasından bala daha tez çıxır. Gözü hələ açılmayan qu balası, o biri yumurtaları kürəyi ilə sürütləyərək  yuvanın kənarlarından yuxarı qaldırıb, aşağı atır. Öz axırıncı yumurtasının da bu minvalla yerə atılmasına, ana birəbitdən maddım-maddım, heç nə olmurmuş kimi baxır. Sonra, bu qalib qu balasını ögey ana və ata birəbitdən, doğmalardan da böyük həvəslə yemləməyə başlayır. O vaxta qədər ki, qu balası  yuvadan  xeyli böyük olur. Qu balası uçmağı bacaran kimi,  “sağ ol” da demədən uçub gedir. (Alimlər çox baş sındırsalar da, qu balasının yumurtadan çıxan kimi, gözü bağlı, birəbitdən yumurtalarını hansı instinktin, hansı ağılın gücü ilə, dal-dalı hərəkətlə qaldıra bilib, yuvadan atmağının, birəbitdənin də “mallığının”  sirrini hələ öyrənə bilməyiblər. Eləcə də, ana qu quşu, yumurta qoyma vaxtı,  birəbitdənin “hərifliyini” nədən və necə hiss edib, görür? – məlum deyil. )

Ən inkişaf etmiş cəmiyyətlərdə belə, fərd nə qədər sinəsinə döyüb özünü azad saysa da, onun bu azadlığı başqa fərdlərsiz mənasız və mümkünsüzdür. Demək, fərdin istəkləri müqabilində, onun öz mövcudluğu hələ çox kiçik və komplekslidir. Çün ki, başqaları yoxdursa, o da yoxdur.  Var olma – başqalarilə birgə olma – olmadan, mümkündürmü?  “Mən azad və müstəqiləm” demək, “başqaları, yanımdakılar  məni təmin edir, mənim tələblərimə yarayırlar” demək deyilmi ?  “Mən – yanımdakılarla birgə Mənəm”…  Bəlkə, bu da planetlərarası ən vacib münasıbətlərin təkrarıdır, kiçik modelidir. Günəş, yanındakı planetlərə həm ağalıq, həm də, himayədarlıq etdiyi kimi, toplum da fərdin var olmasının himayədarı və yiyəsidir. Qarşılıqlı olaraq, toplumun da yiyəsi yenə fərddir. Dünyada ən mükəmməl füqur – dairə olduğundan, burada da fərd və toplum bağlılığı – öz təməlinə (mərkəzinə) dönmədə, əlaqənin dairəviliyindədir.( Kütlədən özünü təcrid etmə cəhdi – intihardır.  İntiharın 90%-nin günahkarı, kütlə özü olsa da! Həm yaşadan və həm də problemlərə, intihara sürükləyən kütlə varlığında da dairəvilik öz yerindədir. Kainatın özündə və bütün yollarında olduğu kimi. )  Hər şeyin var olmasında, bu tarazlayıcı  münasibət özünü göstərməyə bilərmi?  Hətta, zaman və materiyanın da bir-birilərsiz mövcud olmasınin mümkün olub-olmaması anlamı, insanın başa düşmək istədiyi istənilən məntiq variantlarından kənardadır. (Öz təkcəliyindəki gücsüzlüyü hiss etmək, necə də pisdir! Həm də, paradoksallıq bundadır ki, fərdin təkcəliyindən yaranmış acizliyin gücü, kütlənin ümumi acizliyinin gücündən böyükdür.)

Hər bölgənin özünə müvafiq flora və faunası təbii olaraq yarandığı kimi, həmin yerə məxsus qəbilə və xalqların da, bölgənin təbiət keyfiyyətlərilə bağlı mənəvi göstəriciləri formalaşıb.  Ola bilsin, bu həm də Yer kürəsinin özünün, (məhz özünün) bizə hələ məlum olmayan, müəyyən yetkinlik periodu ilə bağlıdır. Çün ki, bir-birilə min illər boyu əlaqəsi olmayan tayfalar, qövmlər eyni zaman kəsiyində bir-birilərindən ağıl və dərrakə baxımından elə də ciddi fərqlənənməmişlər. (Burada, dinin, sənayenin, çəkişmələrin təsirini bilərəkdən bir kənara qoyuruq. Çün ki, bu missiyanın həllediciliyi,- qabaqda gedən fanatiklərin, liderlərin, tək-tək seçilənlərin üzərindədir. “ Kleopatranın burnu bir azca gödək olsaydı, dünya bu gün başqa  cür olardı.” – Blez Paskal (1623-1662). Yaxud, Çingizxanın yerində Mingizxan olsaydı, dünyanın bu günkü siyasi xəritəsi və adamları tamam başqa olacaqdı. A.Hitlerə təşkil olunan sui-qəsdlərin bircəciyi baş tutsaydı, indi bizim yerimizə başqa adamlar  bu mövzu barədə düşünürdülər.)  Bəlkə buna görədir ki, dünyaya fəlsəfi baxış  “paradı”  müxtəlif məkanlar üzrə təxminən eyni vaxtda, – e.ə. VII əsrdən zühur etmişdir. (Daha qədim, yox olan sivilizasiyalarda necə olub, təəssüf ki, məlumat yoxdur.) Amma, fəlsəfə, hər halda, “insanın özü qədər qədimdir.” (K.Yaspers, 1883-1969) (Yeri gəlmişkən, Avropa Birliyinin yaranması, elə həm də, K.Yaspers  kimi filosofların yolgöstərənliyilə olmuşdur. Xoşbəxt o xalqlardır ki, orada filosofun sözünü saya salan olur, — Antik Yunanıstan, bu günkü Avropa kimi.)   Xülasə, bir yerə məxsus flora – faunanın yaşayış  yönümü  hansı səmtədirsə, o yerin əhalisinin də yaşayış yönümü o səmt sferasına aiddir. “Millət – öz məqsədinə doğru sürünən nəhəng, kor soğulcandır… On min adamın kollektiv (birləşdirilmiş) ağlı, bir timsahın ağlına bərabər olur.” – Karl Yunq (1875-1961).

Dünya bizə kənardan baxdığı kimi, fəlsəfə də bizə kənardan baxır. Başqa sözlə, nə qədər dərinə gedib, möhkəm-möhkəm beşəlli yapışmağa çalışsaq da, fəlsəfə bizim əlimizdə deyil, biz fəlsəfənin əlindəyik. ( Elm bizim əlimizdə olsa da.) Məhz buna görədir ki, dahi filosofların hətta hər biri yeni fəlsəfi təlim yaratmış olsa da, (dünyanın fəlsəfəsinə kamentarilər verməyə çalışsa da,)  öz  ideyalarını ən doğru, ən şanslı, ən mükəmməl sonuncu təlim saysa da, yenə dünyanın, insanın, onun həyat fəlsəfəsinin mahiyyəti tam açılmır ki, açılmır. Tarix bir azca irəliləyən kimi, ideyalar büdrəyir, Dünya və Fəlsəfə onların halına yuxarıdan aşağı xəfif-xəfif, bic-bic gülümsəyir.

İnsandan əvvəl fəlsəfə olubmu? – sualı gülməli görünsə də, dünya özünün mahiyyəti qədər mürəkkəb və mənalı bir varlığı – insanı, özü də insanın özündən xəbərsiz yaradırsa, demək, fəlsəfə onun – dünyanın mayasında əzəldən varmış. Hər mövcüdatın qarşılığının olması, dünyanın belə bir mütləq məcburi qaydasının olmağındandır ki, dünya öz mahiyyətini ehtiva edə bilən qarşılığını – insanı yaradıb. Bu məntiqdən yapışsaq, onda deməliyik ki, dünya var olandan, insan da həmişə olmuşdür. Praktik olaraq bunu sübut etmək mümkün deyil. (Fəlsəfi problemlərin hansı birini sonadək sübut etmək mümkün olub ki? )  İnsan və Dünya birgəliyini, qarşılığını izah etmək istəyən isə, — Dünyanın İnsana xəsisliklə bəxş etdiyi Fəlsəfədir.Amma, şəxsən mən inanıram ki, kainatın harasındasa (növbələşmələrlə olsa da,) həmişə canlı həyat,” insan” olub. Doğrudur, müasir elmi nailiyyətlər hesabına, kainatda 400-dək Yer planetinə bənzər planetlər məlümdür.  İnsanın və elmin əli oralara çatmaq üçün çox “gödək” olsa da,  fəlsəfə məntiqi astadan pıçıldayır ki; “Haradasa, oralarda, başqa yerdə  mütləq həyat var.”  (Fəlsəfə ilə elmin bir fərqi də, burada ortaya çıxır.)  Son astronomik araşdırmalardan da məlum olub ki, kainatın mərkəzindən kənarlara doğru genişlənməsində müxtəlif istiqamətlər və oblastlar üçün, sən demə, müxtəlif zaman fərqlilikləri var. Bu nəticə, bir daha belə fikirləşməyə əsas olur ki, bir tərəfdə sonun yaxınlaşması, başqa tərəfdə başlanğıcın yaxınlaşmasına səbəb ola bilər, yaxud, olur. ( O böyük ölçülü məkanların əlamətləri, elə bizim “mikro” dünyamızda da kiçik nüsxələrini sərgiləyir, təkrarlanır.  “Hər şeyin iki üzü var: biri solanda o biri çiçəkləyir” – F. Nitsşe.)  Bir sözlə, bu qədər mürəkkəb olan kainat bir qütblü, bir yaşayış məskənli ola bilməz.

Hər halda, yaşam dünyaları müxtəlif qalaktikalarda, müxtəlif zamanlarda mövcud olsalar da, dünyanın pozulmaz, ciddi qaydasına görə, — hər şey yarandığı kimi, bir gün sona çatacağı da insana məlumdur! Bu məlumatları daşıyan insan, istər-istəməz  dünyaya səslənməyə,”sorğu-sual etməyə” can atacaq ki;  — Ehey, Dünya! Bəs, onda biz  nə üçün gəlmiş(d)ik?! Dünyanın  mahiyyətini öz varlığında ehtiva edən bu ali varlıq – insan, son ucda məhv olacaqsa, bu dünyanın öz  varlığının mənası nədir? Biz haradan gəlmişik, hara gedirik, sirlərini bizə  bildirməməklə birgə?  Bəlkə, sənin nəzərində qarışqadan da, tozdan da balaca olduğumuzdan, bizi saya salmırsan, məlumatlandırmaq istəmirsən? ( Necə ki,biz qarışqaların yuvasını,topasını tapdalayanda, əhəmiyyət vermirik.) İki milyon yarım il biz səninlə bir yerdə yaşasaq da, niyə sənin dilini, sirrini öyrənə bilməmişik? (Qarışqalar da bizim dilimizi başa düşmür. Bir o qədər müddət bir yerdə yaşasaq da.)

Bəlkə, biz sənin mənəvi-ruhi obrazınıq? Bəs onda, sənin fəlsəfənə nə qədər can atırıqsa, sənin ümumiliyinə niyə qovuşa, çata bilmirik? Bəlkə, sən çox ümumisən, bizsə çox xüsusi? Ona görə də, bir-birimizi sonadək başa düşə bilməyəcəyik?  Niyə həyat haqda bədbin fikirlər, nikbinlərdən daha çoxdur?  Həyat, əvvəl-axır əzabdan ibarətdirsə, bunun əvəzi nədir? Buradakı dairəvilik prinsipi bəs hara gedib? Hər şey gözəl qurulduğu halda, niyə bütün gözəlliklər problemlidir? Niyə, gözəl kəkliyə cəmi 8 ay, qarğaya 300 il ömür vermisən?  Biz də, yaxşıların qədrini zamanında bilməməkdə, yaxşılara  acıq vermək, heyif çıxmaq hərisliyində, yəqin, sənə oxşamışıq?  Bəlkə, oxşarlığımıza, birgəliyimizə aid olan insan-kainat modeli, – enerji-sahə çevrilmələri modelinin bir əlamətidir? Təqribən 3 milyard il əvvəl Yerdə canlı həyat yaranmağa başlayıbsa, sadədən mürəkkəbə doğru onun inkişafı son ucda insan kimi çox mürəkkəb bir varlığın üzərində dayanıbsa, bu mürəkkəbləşmə bundan o yana da davam edəcəkmi?..

Biz hamımız Yer kurəsilə birgə, kainatda əgər bir toz dənəsi deyiliksə, bu qədər tükənməz insan arzuları, ideyaları nədən, necə və niyə qaynaqlanır? Bizim sevgi hisslərimizin dünya üçün bir faydası varmı?  Kainat üçün insan da kiçikdir, atom da, nüvə də. Amma, o bapbalaca atomun, nüvənin gücü necə də fantastik və fövqəladədir. Bəs, özümüzü hərdən aciz saymağımızla birgə bizim gücümüz?  ( Heç biz də “az aşın duzu deyilik”…)  Biz hətta, öyrənmək istəyirik ki, görəsən, kainatın o birisi üzündə nə var?  Böyük Partlayışdan (“Binq Bənq) əvvəl bu “boş” kainatda nə olub? Böyük Partlayış niyə olub? Bizim kökümüzün əzəli hardaymış, onda?..  Zaman bircə an da olsa dayana bilərmi?  Dayansa, materiya və biz necə olarıq, mövcud olarıqmı? Bir şüurlu varlıq olaraq, başqa qalaktikalarda yaşayan canlı varlıqlarla da əlaqə saxlamaq niyə bizim haqqımız deyil? Bəlkə,biz intuitiv olaraq onların da varlığını hiss etdiyimizdəndir ki, (uzaq keçmişlərdə “göbəyimizin bir yerdə kəsilməyindəndir ki”,)  mistikaya, dinə, xəyallara, reallığa sığmayan arzulara meyl edirik, əlimizi, bizi yaşadan yer səthinə yox, göyə açıriq?

Bəlkə, biz oralardan, haralardansa paylanmış zərrələrik? Axı, biz həm də çox mükəmməlik, qalaktikalararası mükəmməlliyin özü kimi! Biz kainat övladıyıqsa, kainat bizə niyə bu qədər soyuq və uzaqdır?  Biz, elmlərin və ağlımızın gücüylə sənin fəlsəfənin ardınca davanbasaraq düşəcəyik. Bu imkanları bizə verdiyinə görə  “Çox Sağ Ol” desək də, bizimlə ən sonadək “gizlənparç” oynayacağını bilirik. Biz də sənin övladın olduğumuzdan, həmin keyfiyyətlərlə sənə oxşayırıq. “Ot kökü üstə bitər”. Sənin əksliklərinin vəhdətinə, qayda-qanunlarının kölgələrinə zaman-zaman, az da olsa, duyuq düşmüşük!

Məsələn, hıss etmişik ki, “Kim daha qüvvətlə sevirsə, o hiss etmir ki, artıq çoxdan bəri sevilmir.” (Laroşfuko Fransua, 1613-1680) Biz də səni daha çox sevəndə, qədrini daha çox bilməyə başlayanda, səndən beşəlli yapışmaq məqamında, bir “bəhanəylə” bizdən bezərək, arxamızdan dəyirsən o dünyaya!.. Sevgi hissi niyə tamamlanmır? Niyə, ən böyük hissiyat onun yarımçıq varlığında təzahür edir? Niyə, cinsiyyət hüceyrələrinin hər biri, xromosomların tən yarısından imtina edir? Sevgi hissi natamamlığının da sirrini axtarmağı, oradanmı başlayaq? .. ( Sənə vermək istədiyimiz suallar, sən kainatın özü qədər sonsuzdur!) Kainatda hər şey dəqiq, nizamlı olduğu halda, bizim Günəş sistemində Yupiter Yerdən dəfələrlə böyük ola-ola, niyə Ümumdünya Cazibə Qanununun prinsiplərini müəyyən qədər “pozub”, Günəşə Yerdən daha uzaqda, özündən dəfələrlə kiçik olan Uran və Neptundan isə, yaxında “dayanır”?

Ulduzların əksəriyyətinin, məsələn, Kepler-33  ulduzunun (günəşinin) planetləri, bizim məntiqə uyğun (kiçikdən böyüyə) yerləşib fırlandığı halda, bizim gül kimi ÜC Qanunumuz, “gözümüzün qabağındaca” pozulur. Niyə, Venera “avtoşluq” edib öz oxu ətrafında tərsinə fırlanır?  Bəs, bu ÜCQ hara baxır?  Fəhm edirik ki, bütün bu hərəkətlərin (yaxşı mənada) Yerə və bizə təsiri var. Amma, bunları tam bilməyə biz niyə can atırıq?.. Biz hələ soruşmuruq ki, qalaktikalararası, planetlərarası, varlıqlararası münasibətləri dəqiq və mükəmməl proqramlaşdıran Kainat Komputeri səma ənginliklərinin harasındadır?  Yəqin, deməyəcəksən. Deməyəcəksən, həm də ona görə ki, Adəm peyğəmbər babamız, birinci dəfədən etibarı itirib ! Bəlkə, biz özümüz onun (komputerin) yerini və sirrini öyrənməyə yaxınlaşsaq, iddialarımız lap böyüyər, həyatımız tam dəyişər?  Sən də bu sirlərin o dərəcəyədək açılmasını, yəqin, istəmədiyindən, səmada qapbadaş kimi fırlatdığın,  milyardlarla “boş-bekar” asteroidlərdən, kometlərdən birini cəhənnəm payı üçün bizə göndərəcəksən?!..  Axı, necə olub ki, lap qədimlərdə Hindistan ərazisində, yüksək inkişaf etmiş Maxenqjedaro şəhəri nüvə partlayışından (Xerosima və Nakasaki kimi) dağılıb?     ( Bəşəriyyətə müəmmalı göz dağı kimi qalan həmin şəhərin qalıqları bu gün də durur! Bu hadisə, Hindistan və qədim Yunan eposlarında da özünə yer tapıb.)

Niyə, idealogiya da narkotika kimi uyuşdurucudur?  Niyə, idealogiya yalana nə qədər söykənirsə, öz ömrünü bir o qədər uzada, təsir dairəsini bir o qədər genişləndirə bilir?  Niyə, Roma imperiyasının adam öldürmək üçün qəddarcasına həmişə istifadə etdiyi dar ağacı (xaç), xristianlar üçün müqəddəslik rəmzi sayılır?  Nədəndir, tarixdə çox şeylər, hadisələr olduğu kimi bir-birilərini təkrarlayır?  Niyə, hər 50 ildən bir Avropa, adamların ətini didməyə hazırlaşır?  (Şərq isə, özü öz başına problem çələngidir.) Nədən, məsələn, Rusiya üçün avqust ayı, qara aydır?  (Hər halda, sən də boynuna al ki, bizə bəxş etdiyin tarixin 90 %-dən çoxu müharıbələr və qan tarixidir!)  Normalardan kənara çıxmadan, niyə bəşəriyyəti yönləndirmək, irəli (və ya geri) aparmaq mümkün olmur?  Niyə, Nobel mükafatçılarının yarıdan çoxu şezofreniklərdən ibarətdir?

Ax, gidi Dünya! Deyəcəksən, özümüzdən çox müşdəbehik, sənin  “künc-bucağını”  əlləşdirib, öz arşınımızla ölçə-ölçə. (Başqa şey əlimizdən gəlirmi ki?) Doğrudur, biz, Arximed həndəsəsindən Finsler həndəsəsinədək uzun bir yol keçmişik.Amma, nə fayda?  Əvəzində, N.Gəncəvinin ideal şahına, Hegelin mənəvi tərəqqi ideyasına ümid,– uzaq qalaktikaları görmək ümidi kimi, özünü doğrultmur ki, doğrultmur!

Həyat qurtara, sona yetə bilərmi, əgər fəlsəfə özü sona yetmirsə? Ey kainat, sənin Fəlsəfən yox ola bilərmi, əgər səndə hər şey varsa? Dünya, Həyat və Hər şey! Elə bu “Hər şey” – dünyadan, həyatdan və onun fəlsəfəsindən baş çıxarmaqda bizə həm köməkçidir, həm də əngəl! Dünyanın bütövlükdə özü haqda, həyat fəlsəfəsinin alt, üst mənaları haqda, ömür boyu fikirləşə-fikirləşə gəlsək də, qarşımızda sənin bu suallardan sonsuz bir hasar dayandığını gördüyümüzdən, həyatımızın son günlərində biz ozümüz də yarıbükülü, qəddi əyilmiş, sual şəklində dayanırıq! Sual qarşısında sual – Dünya,Həyat və Hər şey qarşısında İnsan!.. Yaratdığın adamlar da  sənə oxşayir – başdan ayağa suallı, müəmmalı, çoxbilmiş,  problemlər burulğanında  problem yaradan “qəmiş”.  Bu imkanları yaratdığına görədir ki, umu-küsüylə sənin qaydaların üzərində “gəzişmələr” etmək, səni və özümüzü axtarmaqda inadkarlıqla üzə durmaq fikrindən əl çəkmirik! Yəqin buna görədir ki, sənin böyük fəlsəfənin bir küncündə gizlənmiş bizim həyat fəlsəfəmizin bizə agah olmasında bu qədər inadkarlıqla çox şeyi kodlaşdırıb, açılmasına imkan vermirsən! Bəlkə fikirləşirsən ki, tam öyrənsək, bir yerdə durmarıq, əllaməliyimiz göyə çixar, “qınımızdan çıxıb, qınımızı bəyənmərik”? Hər halda, ey sonsuz kainat, sən özün bilirsən. Yaratdığına görə, biz də öz məqsədlərimizə doğru can ata-ata, sənin məqsədlərin üçün yaşayırıq!

Öz məzhəbimizcə, buna  “həyat”, “inkişaf”  deyirik. Bəlkə, sən komputerində bizə aid proqramı elə qurmusan ki, inkişafımız bizim məhvimizi daha da yaxınlaşdırır?! (Fəlsəfənin bəzi cizgiləri, bunu belə düşünməyə, əsas vermirmi? ) Hələlik, bunları dəqiq öyrənə bilmirik ki, bilmirik!..  Amma, gözün aydın olsun! Sənin böyük, mükəmməl proqramınla yaradılmış insan  özü artıq canlı varlıq – virus yarada bilir! Doğrudur,  bizi qurraşdırdığın DNK bundan 1000 dəfələrlə mürəkkəbdir. Amma, yaratdığımız o virus da həmin DNK- ları dağıdıb, bizi məhv etməyə sənsiz də qadirdi! ( Yeri gəlmişkən, ayırd edə bilmirik ki, sənin Yerə payladığın viruslar, necə olur ki, buradakı canlıları  “məsləhət bildikləri” miqdarda qirib, sonra xəlvətə çəkilir, missiyanın növbəti “lazımlı zamanını” gözləyirlər?!)

Neyləməli? Hətta, bütün mənalarda , bizim həyat fəlsəfəmiz yaxşıdırmı, nə dərəcədə yaxşıdır və  ya pisdir, ayırd edə bilməmişik! Bu suallar qarşısındakı acizliyimizdən, bəşərin əksəri dinə yuvarlanıb. Amma, bizə bəxş etdiyin şübhə və heyrət qabiliyyəti bizi hər şeyə,.., sənin ənginliklərinə daha diqqətlə baxmağa, elmləri və sənin fəlsəfəndən qaynaqlanan fəlsəfəmizi yaratmağa yönəldib. Dinlər – adamların məhsulu olaraq, həmişə bizi sənin hüzurunda, göylərə gözsüz boylanmağa sövq edib. Heyrət, şübhə və onlardan yaranan fəlsəfə, elm isə bu günkü bəşəriyyətin həyat tərzini yönləndirən əsaslardandır. Bu əsaslarla, biz sənə yaxınlaşırıq, yoxsa uzaqlaşırıq? Bunu da bilmirik! (Belə görünür ki, bilənədək, əl çəkməyəcəyik. Əgər, o zamanadək başımıza sən və ya özümüz bir oyun açmasaq!)

Bizim həyat fəlsəfəmizin, hələlik, ən böyük mənası bu sualların ardınca yürüməkdir. Bu yürüməyin – sürünmək, yoxsa, ucmaq olduğunun fərqlərini, hələ tam dəqiqləşdirə bilməsək də! Bizi insanlaşdıran suallar, kainata və hər şeyə doğru yönəldikcə öz cavabını tam tapacaqmı? Cavabların əvəzində, biz nəsə ödəyəsi olmayacağıq ki?! Dünya özü yaxşı bilir. Bilirmi? Bildiklərindən bizə də verəcəkmi?  Nə bilirik? Amma, həmişə inanmışıq ki, bizə qarşı ürəyi genişdir.

Aygün Süleymanova
teatrşünas

Artıq vəfatından bir il ötmüş böyük rejissor, alim, pedaqoq Vaqif İbrahimoğlunun əziz xatirəsinə…
12 may 2011-ci il. Gözlənilməz deyə bilməyəcəm, çünki uzun və sonu artıq məlum olan bir xəstəlikdən əziyyət çəkən bənzərsiz, fenomenal insan Vaqif İbrahimoğlunun vəfatı günüdür.

Vaqif İbrahimoğlunun qısa avtobioqrafiyası. 18 oktyabr 1949-cu ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdu. 1982-1989-cu illərdə isə Azərbaycan Dövlət Musiqili Komediya Teatrında baş rejissor vəzifəsində işləmişdi. Yaratdığı «YUG» Teatrında 1989-cu ildən bu günə qədər 90-a yaxın tamaşaya quruluş vermişdi. 1991-ci ildə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı ilə təltif olunmuşdu.

Universitetin I kurs tələbəsi idim. Ilk dəfə Yuğ teatrına dəvət aldım. Burada  məhkəmə prosesi düzənlənmişdi. Deməmiş bu teatrda dəfələrlə keçirilən növbəti məhkəmə proseslərindən biridir. Bu məhkəmədə müəyyən mövzu üzrə mühakimə olunan, mühakimə edən vardı. Yuğ teatrının adından tutmuş, içəri daxil olandan gördüyüm hər nə varsa, hər kim varsa mənə maraqlı və təəcüblü gəlirdi. Yer alıb əyləşəndən sonra hakim kürsüsündə oturan bir nəfər məndə maraqdan, təəccübdən başqa bir də qorxu yaratdı. Mən bu insanı tanımırdım. Sonra gizlincə, soruşdum ki, bu arıq, hündür insan kimdir? Vaqif İbrahimoğlu.

Vaqif  İbrahimoğlu. Mən onu qiyabi olaraq o qədər yaxşı tanıyıram ki… Auditoriyaya daxil olan demək olar ki, bütün teatr tənqidçiləri, teatrşünas müəllimlər hər zaman ondan danışar. Birisi onun bənzərsiz təfəkkür sahibi olmasından, birisi ensiklopedik biliyə malik olmasından, birisi nadir insan olmasından… Əlbəətdə, biriləri də vardı ki, onu sevməzdilər. Onun insanlığına, ziyalılığına, teatrına şübhə ilə yanaşardılar. Etiraf  etməsələr də, hər iki qisim insanlar ona heyran idilər. Onu sevənlər də, sevməyənlər də…

Vaqif İbrahimoğlu Yuğ teatrının yaradıcısı, baş rejissoru idi. Mən ilk dəfə bu teatra gəldikdən sonra daha burdan getmək istəmirdim. Tamaşalarından başlayaraq, istənilən tədbirlərinə qədər hamısına qatılırdım. Içimdə gizli bir istək var idi. Mənim üçün müəmmalı, gizli  olan bu insanı tanımaq. Hər gedişimdə tamaşadan çox onu izləyirdim. Hara getdi, kim ilə necə davrandı, nə danışdı, necə oturdu, necə durdu. Ünsiyyətdə olduğum zaman onun eşidilməyəcək dərəcədə sakit danışması və danışarkən sanki əziyyət çəkməsi mənim üçün onu – haqqında deyilənlərdən daha başqa bir yöndən görməyə imkan açırdı.

Artıq o zamanlar mən yazmağa başlamışdım. Universiteti bitirdiyim illərdə isə yazılarımın  sayı da az deyildi, keyfiyyəti də… Amma… “Yuğ”  Teatrı haqqında bir kəlmə də yazmamışdım, daha doğrusu yaza bilməmişdim. Mən Vaqif İbrahimoğlunun yazdığı, imza atdığı teatrdan nə yaza bilərdim ki? Buna nə istedadım, nə təcrübəm, nə də bu böyük insana qarşı olan heyranlığım yol verməzdi. Bu yazım isə Vaqif İbrahimoğlu haqqında ilk yazımdır. Vəfatından bir il ötüb keçdikdən sonra…

“Dünya məndən imtina etməmiş, mən dünyadan imtina edim”

Vaqif İbrahimoğlunun dünyadan imtinası elə ani və gözlənilməz oldu ki, bu haqda fikirləşməyə belə heç kəsə, heç nəyə, hətta dünyanın özünə belə macal vermədi. Yaşadığı həyatı kimi xəstəliyi ilə də, vaxtsız ölümü ilə də hər kəsi təəcübləndirdi.

Müəmmalı qəhrəmanım dünyanı gəzmək istəmirdi. O bu dünyanı xəyalında, oxuduğu kitablarda gəzmişdi. Müəmmalı qəhrəmanım üçün dünyanın ən böyük sirri qadınlar idi. Müəmmalı qəhrəmanım lazım gəldikdə, pendir olmadığı yerdə ağ kağız qoyub, onu pendir bilib də, reallığı sakit, səbrlə-mütəffəkkir, filosof kimi qavrayan qeyri-adi insanlardan idi. Bəs görəsən onun üçün dünyanın ən böyük müəmması nədir?

Vaqif İbrahimoğlu: -Nobel mükafatı.

Elə buradaca, fikrimi tamamlayıram. Onun verdiyi cavabdan sonra mən nə yaza bilərəm ki…

Səhnə əsərinin quruluşçu rejissoru Rövşən Almuradlı, quruluşçu rəssamı Zöhrab Bəykişiyev, bəstəkarı Əməkdar İncəsənət Xadimi Sərdar Fərəcov, rejissor assistenti Vüqar Məmmədovdur.

Tamaşada yeganə qadın obrazı olan yaşlı xanım obrazını Əməkdar Artist Sənubər İsgəndərova canlandırmışdır. Digər rollarda Xalq artistləri Ramiz Məlik, Nurəddin Mehdixanlı, Ramiz Novruz, Hacı İsmayılov, Rafiq Əzimov, Əməkdar artistlər Firuz Xudaverdiyev, Kazım Abdullayev, Tofiq Hüseynov, aktyorlar Ramin Şıxəliyev, Mətləb Abdullayev, Elnar Qarayev və başqaları çıxış ediblər.

Tamaşa vaxtı ilə atılaraq tənha qalmış və uzaq bir şəhərə çıxıb getmiş bir qadının sonradan böyük imkanlar sahibi olaraq doğulduğu məkana qayıtmasından və onun keçmiş ərindən aldığı intiqamdan bəhs edir.

“ÜNS” Yaradıcılıq Səhnəsində tanınmış nasir, kinodramaturq, Xalq Yazıçısı Maqsud İbrahimbəyovun “Şikayət qəbul edilmir” kitabının təqdimat mərasimi keçirilib.

Mərasimdə dövlət və hökumət nümayəndələri, Milli Məclisin deputatları və tanınmış ziyalılar iştirak ediblər.

Bütün iştirakçıları salamlayan Maqsud İbrahimbəyov demişdir ki, “ÜNS” Yaradıcılıq Səhnəsində belə təqdimatların keçirilməsi artıq ənənə halını alıb. M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin (MDU) Bakı filialının rektoru professor Nərgiz Paşayevanın rəhbəri olduğu bu teatr bir-birindən maraqlı tədbirlərlə mədəni həyatımızı zənginləşdirir.
Mərasimdə çıxış edən “ÜNS” Yaradıcılıq Səhnəsinin rəhbəri Nərgiz Paşayeva demişdir ki, bəddi yaradıcılığa ötən əsrin 60-cı illərindən başlayan
M.İbrahimbəyov dramaturq və kinossenarist kimi keçmiş Sovetlər Birliyində tanınıb. Onun “Bütün yaxşılıqlar üçün ölüm”, “Turuskavetsə kim gedir”, “Sən nəğməmsən mənim” və digər əsərləri məşhurdur və həmin əsərlərin ssenariləri əsasında filmlər çəkilib.

Professor Nərgiz Paşayeva deyib: “Şikayət qəbul edilmir” qeyri-adi bir kitabdır. Mən bütün qəlbimlə bu kitabı oxuyacaq insanlara arzu edirəm ki, bu əsərin hər bir səhifəsində onun müəllifinin qəlbinin gizləndiyini xatırlasınlar. Burada onun qeyri-adi zəkası, cəsarəti, yumoru, gülüşü, kinayəsi, həyata, insanlara münasibəti, hətta, reallıq və kobudluq qarşısındakı “acizliyi” əks olunub. Bir daha sizdən xahiş edirəm ki, bu nəsr əsərinin gözəl, aydın, parlaq və rəvan dilinə diqqət yetirəsiniz. Mənə bir peşəkar filoloq kimi inanın”.

Tədbirdə çıxış edən tanınmış jurnalist, ssenarist Nadejda İsmayılova, Səməd Vurğun adına Azərbaycan Dövlət Rus Dram Teatrının baş rejissoru, Xalq Artisti Aleksandr Şarovski və başqaları kitabla bağlı təəssüratlarını bölüşüblər.

Natiqlər bildiriblər ki, M.İbrahimbəyovun əsərləri keçmiş SSRİ və xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə edilmiş və müəllifinə böyük şöhrət qazandırıb.

Tədbirdə təqdimatı keçirilən kitabdan parçalar da səsləndirilib.

AzərTAc

Yaşamaq zamanı, yazmaq zamanı
Hər sözün, hər işin var öz dövranı,
Çətin ayırasan yaxşı-yamanı.
Yazıçı ömrünün iki vaxtı var –
Yaşamaq zamanı, yazmaq zamanı.
Qələmim yoruldu, yolundan azdı,
Dünyanın dərdi çox, sevinci azdı.
Tale acısını alnıma yazdı
Yaşamaq zamanı, yazmaq zamanı.
Həyat çərçivəsi nə yaman darmış,
Uzun illərin də bir sonu varmış.
Yaşamaq zamanı bitmiş, qurtarmış,
Çatmış yaşamaqdan yazmaq zamanı.

28 mart 2012

Qafiyəsiz şeir

Gecə saat ikidə
bu zil zülmət şəhərdə
qaranlıq bir binada
altıncı mərtəbədə
yalnız bir pəncərədən
işıq süzülüb gəlir.
O pəncərə ardında
Kim var, nə var görəsən?
Heç kəs oxumayacaq
əsərini yaradan
yuxusuz bir yazarmı?
Yüz dəfə deyiləni
təkrar-təkrar işləyən
yorulmaz bir alimmi?
Ya bəlkə də işıqda
sevişməyi xoşlayan
aşiqlər-məşuqlarmı,
ya balasın itirmiş,
yuxusu ərşə çıxmış
təsəllisiz anamı?
Ya içki məclisində
vaxta məhəl qoymayan
kefcillərmi, rindlərmi
ya bəlkə qaranlıqdan
eymənən bir tənhamı?
Günlərin bir günündə
Bu göydələn binanın
Liftsiz pillələriylə
Mən töyşüyə-töyşüyə
Qalxacam işıq gələn
Altıncı mərtəbəyə
Qapını döyəcəyəm
Açacaqlarmı, bilməm.
Ya qapını döymədən
Enəcəyəm aşağı.
Yenə hər gecə yarı
Seyr etməkçün həyətdən
işıqlı pəncərəni
Agah olmadan heç vaxt
Onun məşum və mübhəm
məchul, gizli sirrinə,
ömrün sonuna qədər
hər gecə baxacağam
işıqlı pəncərəyə,
Ta bir gecə qəfildən
o işıq keçənəcən,
ya mən keçinənəcən.

7 may 2012

“525″

Qısa zamanda müsabiqəyə 60-dan artıq müəllifin 200-dən artıq mətni daxil olub.

Qeyd edək ki, əsər qəbuluna aprelin 20-də başlanılıb.

Mayın 20-də “Hekayə” və “Şeir” nominasiyasında Təşkilat Komitəsinin seçiminə əsasında hər nominasiya üzrə 20-lik açıqlanacaq.

Oxucuların və Ekspertlər Şurasının seçimi əsasında (3+7) mayın 31-də hər nominasiya üzrə Nəsimi Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsinin 10-luğu açıqlanacaq.

10-luğun içindən Təşkilat Komitəsinin və Ekspertlər Şurasının birgə səsverməsi ilə hər iki nominasiyanın qalibləri seçiləcək.

Qaliblərin adları 8 iyun tarixində – Kultaz.com-un 5 yaşının tamam olduğu gün elan ediləcək. Bu münasibətlə keçirilən mərasimdə həm ötən müsabiqənin qalibləri mükafatlandırılacaq, həm də “Kultaz Almanaxı”nın təqdimatı olacaq.

Müsabiqənin şərtləri ilə tanış olmaq üşün aşağıya baxın:

______________________

18 aprel

Kultaz.com Mədəniyyət Portalının təşkilatçılığı ilə IV “Nəsimi” Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsi start götürür.

Müsabiqə “ən yaxşı şeir”, “ən yaxşı hekayə” nominasiyaları üzrə keçirilir.

Müsabiqədə yaşı 35-dən yuxarı olmayan və kitabı dərc olunmayan gənc müəlliflər indiyə qədər dərc olunmayan mətnləri ilə iştirak edə bilərlər.

Bir müəllif hər iki nominasiya üzrə müsabiqəyə qatıla bilər.

Müsabiqəyə maksimum 3 şeir və ya 2 hekayə göndərilə bilər. Əsərlər nesimi2012@gmail.com ünvanına göndərilməlidir. Əsərlərə qısa bioqrafiya, əlaqə nömrələri və foto əlavə olunmalıdır.

Əsərlərin qəbulu aprelin 20-də başlayır, mayın 10-da başa çatır.

Mayın 20-də “Hekayə” və “Şeir” nominasiyasında Təşkilat Komitəsinin seçiminə əsasında hər nominasiya üzrə 20-lik açıqlanacaq. Təşkilat Komitəsi 5 nəfərdən ibarətdir (adları gizli saxlanılır).

20-liyə düşən müəlliflər mayın 20-də Kultaz.com portalında oxucuların səsverməsinə buraxılacaq. Hər nominasiya üzrə oxucuların ən çox səsini qazanmış üç müəllif  finala vəsiqə qazanacaq.

5 nəfərdən ibarət Ekspertlər Şurasının (adları gizli saxlanılır) 20-likdən seçdiyi daha 7 nəfər finala adlayacaq.

Oxucuların və Ekspertlər Şurasının seçimi əsasında (3+7) mayın 31-də hər nominasiya üzrə Nəsimi Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsinin 10-luğu açıqlanacaq.

10-luğun içindən Təşkilat Komitəsinin və Ekspertlər Şurasının birgə səsverməsi ilə hər iki nominasiyanın qalibləri seçiləcək.

Qaliblərin adları 8 iyun tarixində – Kultaz.com-un 5 yaşının tamam olduğu gün elan ediləcək. Bu münasibətlə keçirilən mərasimdə həm ötən müsabiqənin qalibləri mükafatlandırılacaq, həm də “Kultaz Almanaxı”nın təqdimatı olacaq.

Xatırladaq ki, Nəsimi Milli Ədəbiyyat Müsabiqəsi bir neçə ildir ki, mütəmadi olaraq keçirilir. Müsabiqənin məqsədi gənc istedadların üzə çıxarılması və təbliğidir.

Şahbaz Xuduoglu

Bu kitabı Norveçli Ragnhild Thori  hazırlayıb. Gəncədə ingilis dilindən dərs deyəndə, Nizaminin aforizmlərini oxuyub, çox bəyənib, sonra “Leyli və Məcnun”u özü üçün kəşf edib. Ona görə Nizaminin “Leyli və Məcnun”u dünya ədəbiyyatının ən böyük sevgi əsəridir, hətta “Romeo və Cülyetta”dan da . Lakin dünya bu nəhəng sənət əsərindən xəbərsizdir.

Mən Ragnhildi düz 4 ildir tanıyıram.  “Leyi və Məcnun”u yenicə tamamlayıb yanıma gəlmişdi. Onda, nəşr imkanlarımız çox məhdud idi, həm də keyfiyyət aşağı idi, nəşri gerçəkləşdirə bilmədim.

Ragnhild sponsor axtarırdı. Səfirliklər, neft şirkətləri, fondlar, bizim dövlət qurumları…-  Norveçli xanıma bütün qapılar açıldı, amma bu kitabın taleyi qapalı qaldı. Kimsə maliyyə yardımı etmədi. Bu yaxınlarda Ragnhild yenidən yanıma gəldi,  4 il yolunu gözlədiyim əziz adam kimi qarşıladım,  baxışlarında əvvəlki optimizm yox idi, çox ümidsizcəsinə kitabla bağlı söhbətə başladı.

Başına gələnləri danışmağa imkan vermədim, kim nə söz verib, hansı qurum harada onu necə aldadıb. Dedim, bu söhbətləri etməyə vaxt çoxdur,  amma iş görməyə vaxt az, dərhal kitabı gətir.

Bir həftə dayanmadan işlədik. Artıq kitab ortadadır. Nizaminin “Leyli və Məcnun”u uşaqlar üçün sadələşdirilmiş variantda. Kitab, A4 albom formatında  o dövrün xalça naxışları ilə bəzənib. Sonda isə Nizamidən aforizmlər verilib.
Xanım, uşaqlara maraqlı olsun deyə, Gəncədə bu süjet əsasında kuklalardan bir səhnəcik də hazırlayıb. Onu da CD-də nəşr etməklə kitaba əlavə etdik.

Kitabın daha bir üstün tərəfi, üç dildə olmasıdır, Azərbaycan, ingilis və rus dillərində. Ragnhild gələcəyi çox parlaq olan bir uşaq kimi bu kitab haqqında danışır. O, Norveçə qayıdanda bütün nəşriyyatlara bu kitabı təklif edəcək.  “Leyli və Məcnun”un Norveçdə yeni həyat qazanmasına tam əmindir.

Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqının katibi Rasim Balayevin Modern.az-a verdiyi məlumata görə, İttifaq qarşısında borcun ödənilməsi üçün müddət qoyulub: “Kirayə haqqı kifayət qədər böyükdür. Yığılan borc 30-40 min manat civarındadır. Məbləğin ödənilməsi üçün hökumətə dəfələrlə müraciət etmişik. Amma məsələ ilə maraqlanan olmayıb”.

Xalq artistinin sözlərinə görə, dövlət büdcəsindən yazıçılara, bəstəkarlara, rəssamlara köməklik edilib. Amma İttifaq bu yardımdan kənarda qalır. “İcarə haqqının ödənilməməsinə görə, binanın tərk edilməsi hələ ki, mübahisə məsələsi olaraq qalır. Bununla bağlı konkret qərar yoxdur. Amma öhdəlik götürmüşük ki, icarə haqqını yavaş-yavaş ödəyək. İttifaqın binanı tərk edib-etməməsi gələn həftə dəqiqləşəcək”-deyə Rasim Balayev vurğulayıb.

Modern.az

Kultaz.com-un verdiyi xəbərə görə, Hudi Laszlo teatrın aktyor və rejissor heyətinə “master klass” keçib. Direktor, əməkdar artist Mübariz Həmidov qonağa Gənc Tamaşaçılar Teatrı, onun tarixi, həyata keçirdiyi repertuar siyasəti, ölkə prezidentinin Sərəncamı ilə təsdiqlənən “Azərbaycan teatrı 2009-2019-cu illərdə” Dövlət proqramının əhəmiyyəti və ölkədə fəaliyyət göstərən dövlət teatrlarının dünya teatr məkanına inteqrasiyası haqqında ətraflı məlumat verib.

Teatrın quruluşçu rejissoru Nicat Kazımovun səhnə tərtibatı və quruluş verdiyi Rumın şair, dramaturq və jurnalisti Mate Vişneçin “Qoca kloun tələb olunur” tamaşasının məşqlərində iştirak edən Hudi Laszlo səhnə əsəri haqqında mülahizələrini dilə gətirib.

Ölkəmiz haqqında fikirlərini bölüşən qonağın sözlərinə görə, Bakıda ilk dəfə olmasına baxmayaraq, insanların isti münasibəti onda xoş təəssüratlar yaradıb. Səhnə əsərinə gəlincə isə Hudi Laszlo qısa zaman kəsiyində hazırlanan tamaşanın peşəkar kollektivin uğuru kimi qiymətləndirib.

Alternativ və Müstəqil Teatr Assosasiyasının prezidentinin paytaxt və bölgə teatrlarının məşqlərində iştirakı nəzərdə tutulur. Bundan başqa, Hudi Laszlo Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində təhsil alan tələbələr üçün də treninqlər keçəcək. O, bilgi və təcrübəsini gənc həmkarları ilə bölüşəcək.

Məlumat üçün bildirək ki, Hudi Laszlonun rəhbəri olduğu teatr təxmini olaraq 50 dəfədən çox xarici ölkədə qastrol səfərində olub. Onların repertuarında ən çox uğur qazanan tamaşalar sırasında “Janna Dark” (1995), “Romeo və Cülyetta” (1996), “Albalı bağı” (1998), “Kişi faciəsi(2000), “Don Juan” (2001) və digərləri var.

İmza günündə şairə «İkimiz darıxsaq» adlı kitabını təqdim edəcək və arzu edənlər üçün imzalayacaq.

İmza günü mayın 15-də  AYB-nin «Bayatı» kitab mağazasında baş tutacaq.

Maraqlananlar dəvət olunur.